අද ගොවියෙකුට වුණත් ස්මාර්ට් ෆෝන් එකක් තියෙනවා. ඒ කියන්නේ ඇමරිකානු ජනාධිපතිට වඩා තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ඒ ගොවියාගේ අතේ තියෙනවා. අපිට ඕනෑම ප්‍රශ්නයකට තත්පරයෙන් උත්තරේ හොයාගන්න Google හෝ ChatGPT තියෙනවා.

එහෙනම් ප්‍රශ්නය මෙයයි: “අපිට මෙච්චර තොරතුරු (Information) තියෙද්දී, අපි තාමත් ජීවිතේ ගැන මෙච්චර අවුල් වෙලා ඉන්නේ ඇයි?”

2026 දී “The Final Human Update” එක මගින් අපි තේරුම් ගත යුතු සත්‍යය මෙයයි: “තොරතුරු යනු ආහාර වැනිය. ප්‍රමාණයට වඩා කෑවොත්, ඔබ ලෙඩ වෙයි (Information Obesity).”

අපිට හිඟ වෙලා තියෙන්නේ දත්ත නෙවෙයි; අපිට හිඟ වෙලා තියෙන්නේ “ප්‍රඥාව” (Wisdom).

1. DIKW පිරමීඩය: ඔබ ඉන්නේ කොතනද?

දැනුම කියන්නේ තට්ටු 4ක පිරමීඩයක්.

Getty Images

Explore

1. Data (දත්ත): මේවා නිකම්ම ඉලක්කම් සහ වචන. (උදා: රතු පාට, 100°C).
2. Information (තොරතුරු): දත්ත වලට තේරුමක් දීම. (උදා: ට්‍රැෆික් ලයිට් එකේ රතු පාට පත්තු වුණා).
3. Knowledge (දැනුම): තොරතුරු යා කිරීම. (උදා: රතු පාට වැටුණම වාහනය නතර කරන්න ඕන කියලා දැනගැනීම).
4. Wisdom (ප්‍රඥාව): දැනුම නිවැරදිව පාවිච්චි කිරීම. (උදා: රතු පාට වැටුණත්, පාර පනින මනුෂ්‍යයෙක් බේරගන්න වාහනය ඉස්සරහට ගන්න සිද්ධ වෙන වෙලාව තීරණය කිරීම).

AI වලට පුළුවන් පළවෙනි තුන විතරයි. AI එකට පුළුවන් ලෝකයේ හොඳම ඖෂධය ගැන දත්ත දෙන්න. නමුත් ඒ ඖෂධය ලෙඩාට දෙනවද, නැත්නම් ලෙඩාගේ දුක නැති කරන්න ඊට වඩා කරුණාවන්ත ක්‍රමයක් තියෙනවද කියලා තීරණය කරන්න පුළුවන් “ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෙකුට” විතරයි.

2. GPS එක සහ මඟියා

AI කියන්නේ ලෝකයේ හොඳම GPS එක වගේ. ඔබට ඕන තැනට යන්න “වේගවත්ම පාර” (Fastest Route) එය පෙන්නයි. එය වැඩ කරන්නේ Logic (තර්ක) මත.

නමුත් ජීවිතය කියන්නේ වේගයෙන් යන ගමනක් නෙවෙයි. සමහරවිට ඔබට ඕන වේගවත්ම පාරෙන් යන්න නෙවෙයි; ඔබට ඕන “ලස්සනම පාරෙන්” (Scenic Route) යන්න වෙන්න පුළුවන්.

• AI කියයි: “මේ පාරෙන් යන්න එපා, වෙලා යනවා.”
• ප්‍රඥාව කියයි: “කමක් නෑ, මට ඕන මේ ගමන විඳින්න.”

යන්ත්‍රයකට කවදාවත් තේරෙන්නේ නෑ ඇයි අපි සමහර වෙලාවට “අලාභ වෙන තීරණ” ගන්නේ කියලා. (උදා: තමන්ට පාඩු වුණත් අනුන්ට උදව් කිරීම). ඒ “අලාභය” තුළ තමයි මනුෂ්‍යකම හැංගිලා තියෙන්නේ.

3. ශබ්දය (Noise) සහ නිශ්ශබ්දතාවය (Silence)

AI සහ අන්තර්ජාලය කියන්නේ මහා ඝෝෂාවක්. හැම තත්පරේම අලුත් වීඩියෝවක්, අලුත් පණිවිඩයක්. දත්ත වැඩි වෙන තරමට, අපිට හිතන්න තියෙන ඉඩ අඩු වෙනවා.

ප්‍රඥාව උපදින්නේ ඝෝෂාව මැද නෙවෙයි; නිශ්ශබ්දතාවය මැදයි. ගහක් වැඩෙන්න ඉඩ ඕන වගේ, ප්‍රඥාව වැඩෙන්නත් මනසට “හිස් බවක්” (Space) අවශ්‍යයි. අද ලෝකයේ වටිනාම දේ “තවත් තොරතුරු” නෙවෙයි; “නොසිතා සිටීමේ කලාව”යි.

නිගමනය: The Final Human Update

අනාගතයේදී “දැනුම” (Knowledge) කාටවත් අයිති දෙයක් වෙන එකක් නෑ. එය Google සතුයි. නමුත් “ප්‍රඥාව” (Wisdom) මිල කරන්න බැරි තරම් වටිනා දෙයක් වේවි.

AI එක ඔබ ළඟට ඇවිත් දත්ත කන්දක් ගොඩ ගැහුවම, “මේකෙන් වැඩක් තියෙනවද?”, “මේක ඇත්තද?”, “මේකෙන් යහපතක් වෙනවද?” කියලා පෙරලා (Filter) ගන්න පුළුවන් වෙන්නේ ප්‍රඥාවන්තයාට විතරයි.

ස්පොන්ච් කෑල්ලක් වගේ වතුර (දත්ත) උරා බොන්න එපා. පෙනේරයක් වගේ වෙන්න. බොර දිය යන්න හැරලා, මැණික් විතරක් ඉතුරු කරගන්න.

“Smart (දක්ෂ) වීම යනු දිනපතා අලුත් දෙයක් එකතු කරගැනීමයි. Wise (ප්‍රඥාවන්ත) වීම යනු දිනපතා අනවශ්‍ය දෙයක් ඉවත් කිරීමයි.”