වර්තමාන ව්‍යාපාරික ලෝකයේ සහ අධ්‍යාපනයේ ජනප්‍රියම වචනය තමයි “Data-Driven”. “අපි තීරණ ගන්නේ ඩේටා බලලා. ඉලක්කම් බොරු කියන්නේ නෑ.”

මේක අහන්න හරිම ලස්සනයි. නමුත් 2026 දී AI තාක්ෂණය දියුණු වන විට අපි තේරුම් ගත යුතු භයානක සත්‍යයක් තිබෙනවා: “දත්තවලට පෙන්විය හැක්කේ අතීතය පමණි. අනාගතය පෙන්විය හැක්කේ මනුෂ්‍ය මනසට පමණි.”

AI කියන්නේ ඉතිහාසඥයෙක්. ඊට පුළුවන් ඊයේ වුණ දේ විශ්ලේෂණය කරන්න. නමුත් ඔබ කියන්නේ නිර්මාණකරුවෙක්. ඔබට පුළුවන් හෙට විය හැකි දේ මවාගන්න.

1. තර්කය (Logic) ලාභයි; විජ්ජාව (Magic) ගණන්.

AI යනු “ශුද්ධ වූ තර්කයයි” (Pure Logic). ඔබ AI එකකින් ඇහුවොත් “මම අලුත් ව්‍යාපාරයක් පටන් ගන්න ඕන, මොකක්ද හොඳ?” කියලා, එය වෙළඳපොළ දත්ත (Market Data) බලලා, මේ දවස්වල වැඩිපුරම විකිණෙන දේ (Safe Bet) ඔබට කියාවි.

නමුත් ලෝකය වෙනස් කළේ “දත්ත” බලපු අය නෙවෙයි.

• හෙන්රි ෆෝඩ් මිනිස්සුන්ගෙන් ඇහුවා නම් ඔවුන්ට ඕන මොනවාද කියලා (Data), මිනිස්සු කියන්නේ “වඩා වේගවත් අශ්වයෙක්” ඕන කියලයි. කවුරුත් කාර් ඉල්ලුවේ නෑ.
• ස්ටීව් ජොබ්ස් iPhone එක හදද්දී මාර්කට් රිසර්ච් කළේ නෑ. ඔහු තමන්ගේ “ඉව” විශ්වාස කළා.

The Final Human Update: ඔබ තර්කානුකූලව (Logically) හිතන තාක් කල්, ඔබ කරන්නේ AI එක කරන දේමයි. AI පරදවන්න නම්, ඔබ වෙලාවකට “අතාර්කික” (Illogical) විය යුතුයි. ඒ කියන්නේ, දත්ත වලට පටහැනි වුණත්, ඔබේ හදවත කියන දේ විශ්වාස කරලා අවදානමක් ගැනීමයි.

2. සාමාන්‍යකරණයේ උගුල (The Trap of Optimization)

දත්ත පාවිච්චි කරලා අපි කරන්නේ හැමදේම “Optimize” කරන එක (කාර්යක්ෂම කරන එක).

• Google Maps අපිට පෙන්වන්නේ “කෙටිම පාර”.
• Netflix අපිට පෙන්වන්නේ අපි කැමති වෙන්න ඉඩ තියෙන “ෆිල්ම් එක”.

මේ නිසා අපේ ජීවිතේ “පුදුම සහගත දේවල්” (Serendipity) නැති වෙලා යනවා. අපි කොටුවක හිරවෙනවා. කෙටිම පාරේ යද්දී, පාර අයිනේ තියෙන ලස්සන දේවල් මග ඇරෙනවා.

මිනිස්කම තියෙන්නේ “අවුල” (Messiness) අස්සේ. සමහර වෙලාවට වැරදි පාරක ගියාම තමයි හොඳම යාළුවා හම්බෙන්නේ. සමහර වෙලාවට වැරදි පොතක් කියෙව්වාම තමයි අලුත් අදහසක් එන්නේ. AI ඔබව “කෙලින් ඉරක” ගෙනියන්න හදනවා. ඒකට ඉඩ දෙන්න එපා. පාරෙන් පැනලා යන්න.

3. ඇල්ගොරිතමය (Algorithm) දන්නේ ඔබ “කවුද” කියා පමණයි; ඔබ “කවුරු විය හැකිද” කියා එය දන්නේ නැත.

සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම බලන්නේ ඔබේ “අතීතය”. ඔබ ඊයේ බැලුවේ විහිළු වීඩියෝ නම්, අදත් එය පෙන්වන්නේ විහිළු වීඩියෝ. එය ඔබව “එතනම තියන්න” උත්සාහ කරනවා.

නමුත් මනුෂ්‍යයෙක්ට පුළුවන් එක දවසින් තමන්ගේ මුළු ජීවිතයම වෙනස් කරගන්න. ඔබට පුළුවන් අද තීරණය කරන්න “මම හෙට ඉඳන් වෙනස්ම මිනිහෙක් වෙනවා” කියලා. ඒ “විභවය” (Potential) දත්ත වල සටහන් වෙන්නේ නෑ.

නිගමනය: The Final Human Update

දත්ත වලට ගරු කරන්න. හැබැයි දත්ත වලට වඳින්න එපා.

• දත්ත භාවිතා කරන්න ඔබේ “උපදේශකයා” (Consultant) විදිහට.
• නමුත් “ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා” (CEO) විදිහට තීරණය ගන්න ඕන ඔබේ “ඉව” (Gut Feeling) සහ “දැක්ම” (Vision) විසින්.

ව්‍යාපාරයක් පටන් ගන්නකොට, විවාහයක් කරගන්නකොට, හෝ අලුත් ගමනක් යනකොට Excel Sheet එක දිහා විතරක් බලන්න එපා. ටිකක් වෙලා ඇස් දෙක පියාගෙන, ඔබේ ඇතුලාන්තයෙන් අහන්න: “මේක හරි කියලා මට දැනෙනවද?”

යන්ත්‍රයකට “ගණනය” (Calculate) කළ හැක. නමුත් “විශ්වාසය” (Believe) තැබිය හැක්කේ මිනිසෙකුට පමණි.