ජෝර්ජ් ඕවල් 1984 දී ලිව්වා “Big Brother is Watching You” (ලොකු අයියා බලාගෙන ඉන්නේ) කියලා. එදා ඔහු හිතුවේ රජයන් විසින් කැමරා හයි කරලා මිනිස්සු දිහා බලන් ඉඳියි කියලයි. නමුත් වුණේ ඊට වඩා භයානක දෙයක්. අපි කැමැත්තෙන්ම, අපේ සල්ලි දීලා, ඔත්තු බලන උපකරණයක් (Smart Phone) අපේ සාක්කුවේ දාගත්තා.

1. ඔබ භාණ්ඩයක් වී ඇත (You are the Product)

අපි Google, Facebook, TikTok පාවිච්චි කරන්නේ නොමිලේ. නමුත් ආර්ථික විද්‍යාවේ නීතියක් තියෙනවා: “භාණ්ඩයක් සඳහා ඔබ මුදල් ගෙවන්නේ නැත්නම්, එහි විකිණෙන භාණ්ඩය වන්නේ ‘ඔබයි’.” (If the product is free, YOU are the product).

ඔබ කැමති දේ, ඔබ යන එන තැන්, ඔබේ දේශපාලන මතය, ඔබේ ලිංගික රහස්—මේ හැමදේම දැන්වීම් සමාගම් වලට විකුණලා ඉවරයි. ඔබ හිතනවා “මම සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයෙක්, මගේ රහස් කාට වැඩක්ද?” කියලා. නමුත් ඒ දත්ත එකතු කරලා ඔවුන්ට පුළුවන් ඔබ ඊළඟට ඡන්දය දෙන්නේ කාටද කියන එක පවා වෙනස් කරන්න (Cambridge Analytica සිද්ධිය මතකද?).

2. සමාජ ණය ක්‍රමය (Social Credit System): ඔබේ ලකුණු කීයද?

මේක තමයි අනාගතයේ භයානකම පාලන ක්‍රමය. (දැනටමත් චීනයේ ක්‍රියාත්මකයි). රජය විසින් හැම පුරවැසියෙක්ටම “ලකුණු” (Score) දෙනවා.

• ඔබ රතු එළිය පැනලා ගියොත් ලකුණු කැපෙනවා.
• ඔබ රජයට බැන්නොත් ලකුණු කැපෙනවා.
• ඔබ සිගරට් බොනවා වැඩි නම් ලකුණු කැපෙනවා.

ඔබේ ලකුණු අඩු වුණොත් මොකද වෙන්නේ?

• ඔබට කෝච්චියේ යන්න ටිකට් දෙන්නේ නෑ.
• බැංකු ණය දෙන්නේ නෑ.
• ඔබේ ළමයින්ට හොඳ ඉස්කෝල ලැබෙන්නේ නෑ.

මේ හරහා මිනිස්සුන්ව “ඩිජිටල් සිරකරුවන්” බවට පත් කරනවා. හිර ගෙවල් ඕන නෑ; සොෆ්ට්වෙයාර් එකකින් මුළු රටම පාලනය කරන්න පුළුවන්.

3. ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් නිදහස බිලිදීම

ත්‍රස්තවාදය සහ අපරාධ නතර කරන්න කියලා අපි හැම තැනම CCTV හයි කරනවා. Face Recognition (මුහුණු හඳුනාගැනීම) ගේනවා. අපි කියනවා “මම වැරැද්දක් කරලා නැත්නම් මම බය වෙන්නේ ඇයි?” කියලා.

නමුත් මතක තබා ගන්න: “රහස්‍යභාවය (Privacy) කියන්නේ වැරදි හංගන එක නෙවෙයි; ඒක නිදහසේ පදනමයි.” ඔබ දිහා කවුරුහරි හැම තිස්සෙම බලන් ඉන්නවා නම්, ඔබට නිදහසේ හිතන්න බැහැ. ඔබ හැසිරෙන්නේ රූකඩයක් වගේ. අපි ආරක්ෂාව (Security) ඉල්ලලා, අපේ නිදහස (Liberty) පූජා කරමින් ඉන්නවා.

නිගමනය: දත්ත යුගයේ හිරකරුවන්

ඉස්සර මිනිස්සු බය වුණේ දෙවියන් වහන්සේ හැමදේම දකිනවා කියලා. අද දෙවියන් වෙනුවට ඉන්නේ “ඇල්ගොරිතමය” යි. වෙනසකට තියෙන්නේ, දෙවියන් සමාව දෙනවා. නමුත් ඇල්ගොරිතමය කවදාවත් සමාව දෙන්නේ නෑ; දත්ත කවදාවත් මැකෙන්නේ නෑ.

ඔබේ ජීවිතය දැන් විවෘත පොතක්. ප්‍රශ්නය මේකයි: ඒ පොතේ ලියලා තියෙන දේ කියවන්න අවසර තියෙන්නේ කාටද?