අද වන විට ලෝකයේ වැඩිම පිරිසක් භාවිතා කරන සමාජ මාධ්‍ය ජාලය ෆේස්බුක් බව නොරහසකි. අපේ ජීවිතයේ අනිවාර්ය කොටසක් බවට පත්ව ඇති මෙම අවකාශය, සැබවින්ම අපට පෙන්වන්නේ සත්‍යයමද? නැතහොත් අප ජීවත් වන්නේ “මවාගන්නා ලද ලෝකයක” (Fake Space) ද? මේ පිළිබඳව pariganaka.com අප කළ විමසුමකි.

1. ජීවන රටාවේ බොරුව (Fake Lifestyles)

ෆේස්බුක් හරහා බොහෝ දෙනා ප්‍රදර්ශනය කරන්නේ තමන්ගේ ජීවිතයේ හොඳම අවස්ථාවන් පමණි. සංස්කරණය කරන ලද ඡායාරූප (Filters) සහ මවාගත් සතුටුදායක ඉරියව් හරහා බොහෝ දෙනා උත්සාහ කරන්නේ තමන් ඉතා සුඛෝපභෝගී සහ ප්‍රීතිමත් ජීවිතයක් ගත කරන බව පෙන්වීමටයි. නමුත් මෙහි යථාර්ථය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් විය හැකිය.

2. ව්‍යාජ පුවත් සහ ප්‍රචාරණය (Fake News & Propaganda)

මෑත කාලීනව ෆේස්බුක් හරහා පැතිර යන ව්‍යාජ පුවත් (Fake News) ප්‍රමාණය සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. දේශපාලනික වාසි සඳහා හෝ පුද්ගලික පළිගැනීම් සඳහා නිර්මාණය කරන ලද අසත්‍ය පුවත්, සත්‍ය තොරතුරු වලට වඩා වේගයෙන් “Share” වන බව පර්යේෂණ වලින් තහවුරු වී ඇත.

3. ව්‍යාජ ගිණුම් සහ බොට්ස් (Fake Accounts & Bots)

ඔබ කමෙන්ට් කරන හෝ රියැක්ෂන් (Reaction) දෙන සෑම ගිණුමක්ම සැබෑ පුද්ගලයෙකුට අයත් නොවිය හැකිය. ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන Bots හරහා යම් මතයක් සමාජගත කිරීමට හෝ ව්‍යාජ ජනප්‍රියත්වයක් මවා පෑමට අද තාක්ෂණය භාවිතා වේ.

4. දත්ත අවභාවිතය සහ ඇල්ගොරිතම (Algorithm Manipulation)

ෆේස්බුක් ඇල්ගොරිතම නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඔබ කැමති දේ පමණක් ඔබට පෙන්වීමටයි. මෙහිදී ඔබට විරුද්ධ මතවාද සැඟවී යන අතර, ඔබ සිටින්නේ “Echo Chamber” එකක් තුළය. මෙය ඔබව සත්‍යයෙන් ඈත් කර, මවාගත් මතවාදයක් තුළ කොටු කරයි.

---

මෙයින් ආරක්ෂා වන්නේ කෙසේද?

• මූලාශ්‍ර පරීක්ෂා කරන්න: කිසිදු පුවතක් දුටු සැණින් විශ්වාස නොකර, එය විශ්වාසවන්ත වෙබ් අඩවියක පළ වී ඇත්දැයි බලන්න.
• සංසන්දනය කිරීමෙන් වළකින්න: අනුන්ගේ ෆේස්බුක් ජීවිතය සමඟ ඔබේ සැබෑ ජීවිතය සැසඳීම නවත්වන්න.
• සමාජ මාධ්‍ය සාක්ෂරතාවය (Media Literacy): තාක්ෂණය භාවිතා කරන අතරම, එහි ඇති ඇදකුද තේරුම් ගැනීමට තරම් බුද්ධිමත් වන්න.

සාරාංශය: ෆේස්බුක් යනු මෙවලමකි. එය සත්‍යය හෝ අසත්‍යය බවට පත් කරගන්නේ පරිශීලකයා වන ඔබයි. නමුත් සැමවිටම මතක තබා ගන්න, තිරය මත පෙනෙන සෑම දෙයක්ම රන් නොවන බව.