අපි හිතන් ඉන්නේ අපි නිදහස් කියලා. අපි කැමති කෑමක් කනවා, අපි කැමති තැනක යනවා, අපි කැමති විදිහට අඳිනවා. ඇත්තටම එහෙමද?

2026 දී “The Final Human Update” එක මගින් අපි තේරුම් ගත යුතු ගැඹුරුම සත්‍යය මෙයයි: “අපි දැන් අපේ ජීවිතය ගත කරන්නේ මිනිස්සුන්ව සතුටු කරන්න නෙවෙයි; අපව බලාගෙන ඉන්න යන්ත්‍ර (Algorithms) සතුටු කරන්නයි.”

අපි නොදැනුවත්වම අපේ මුළු ජීවිතයම “Search Engine Optimization” (SEO) ව්‍යාපෘතියක් බවට පත් කරගෙන ඇත.

1. ඔබ “ඔබ” ද? නැත්නම් ඔබ “Content” එකක්ද?

ඉස්සර අපි නිවාඩුවක් ගියේ විවේක ගන්න. අපි ෆොටෝ එකක් ගත්තේ මතකයක් විදිහට තියාගන්න. දැන් අපි නිවාඩුවක් යන්නේ “Instagramable” ෆොටෝ එකක් ගන්න. අපි කෑමක් කන්නේ ඒකේ TikTok වීඩියෝ එකක් කරන්න.

ඇල්ගොරිතමය කැමති මොනවටද?

• ලස්සන පාට වලට.
• කෙටි වීඩියෝ වලට.
• ආන්දෝලනාත්මක මාතෘකා වලට.

ඉතින් අපි මොකද කරන්නේ? ඇල්ගොරිතමය කැමති විදිහට අපේ ජීවිතය වෙනස් කරගන්නවා. අපි ජීවත් වෙන්නේ නැහැ; අපි කරන්නේ “ජීවත් වෙනවා වගේ රඟපාන එක” (Performing Life). අපේ සැබෑ ජීවිතය සහ අපේ “ඩිජිටල් ජීවිතය” අතර පරතරය නැති වී ගොස් ඇත.

2. මිනිස් බව “ප්‍රශස්තකරණය” (Optimization of Humanity)

යන්ත්‍ර කැමති “කාර්යක්ෂමතාවයට” (Efficiency). ඒවා කැමති මනින්න පුළුවන් දත්ත වලට.

• LinkedIn එකේ රැකියාවක් ගන්න නම්, ඔබ කතා කළ යුත්තේ “විශේෂිත වචන” (Keywords) විතරයි.
• Dating App එකක සහකරුවෙක් හොයාගන්න නම්, ඔබ ඔබේ සංකීර්ණ පෞරුෂය ෆොටෝ 3කට “සම්පිණ්ඩනය” (Compress) කරන්න ඕන.

ඇල්ගොරිතමයට තේරෙන්නේ නැති දේවල්—ඒ කියන්නේ අපේ දුක, අපේ අවුල් සහගත බව, අපේ අසාර්ථකවීම්—අපි හංගනවා. අපි අපිවම “Brand” එකක් බවට පත් කරගන්නවා. “මිනිහෙක් කියන්නේ සංකීර්ණ කවියක්. නමුත් ඇල්ගොරිතමය බලාපොරොත්තු වෙන්නේ සරල සටන් පාඨයක් (Slogan).”

3. අනපේක්ෂිත බවේ මරණය (The Death of Serendipity)

ඇල්ගොරිතමයේ රාජකාරිය තමයි ඔබට “ඔබ කැමති දේම” නැවත නැවත ලබා දීම. ඔබ එක පාරක් බළල් වීඩියෝ එකක් බැලුවොත්, ඔබේ මුළු ලෝකයම බළලුන්ගෙන් පිරෙනවා.

මේකෙන් වෙන්නේ මොකක්ද? ඔබේ ලෝකය පටු වෙනවා. ඔබට අලුත් අදහස්, ඔබට විරුද්ධ මත, හෝ අහඹු සිදුවීම් (Serendipity) මුණගැහෙන්නේ නැහැ. ඔබ ජීවත් වෙන්නේ ඇල්ගොරිතමය විසින් ඔබ වටා තැනූ “සුවපහසු කූඩුවක” (Filter Bubble). එය ආරක්ෂිතයි, නමුත් එය නිදහස් නැහැ.

නිගමනය: The Final Human Update

අපි යන්ත්‍ර වලට විරුද්ධ වෙන්න ඕන නැහැ. නමුත් අපි යන්ත්‍ර වලට ගැළපෙන විදිහට අපේ ආත්මය වෙනස් කරගන්න හොඳ නැහැ.

සැබෑ “Human Update” එක වෙන්නේ,

• ඇල්ගොරිතමයට මනින්න බැරි (unmeasurable) දේවල් වලට වටිනාකමක් දීමෙනි.
• “Like” එකක් නොලැබුණත්, හරි දේ කිරීමට කොන්දක් තිබීමෙනි.
• කාර්යක්ෂම නොවුණත්, මනුෂ්‍ය සම්බන්ධතා වෙනුවෙන් කාලය වැය කිරීමෙනි.

“ඔබේ ජීවිතය ඇල්ගොරිතමයක් සඳහා වන දත්ත ගබඩාවක් (Dataset) නොව, ඔබටම ආවේණික වූ කලා කෘතියක් බව මතක තබාගන්න.”