අද ඔබ Facebook හෝ YouTube වෙත පිවිසෙන විට, ඔබට නැරඹීමට අවශ්‍ය දේ බොහෝ විට තීරණය කරන්නේ ඔබ නොව, පසුබිමින් ක්‍රියාත්මක වන සංකීර්ණ “ඇල්ගොරිතම” (Algorithms) පද්ධතියකි. මෙය හුදෙක් තාක්ෂණික මෙවලමක් ලෙස පෙනුනද, ඉන් අපේ චින්තනයට සහ සංස්කෘතියට එල්ල වන බලපෑම ඉතා ගැඹුරුය.

Recommender Systems: ඔබට අවශ්‍ය දේ ඔවුන් දන්නේ කොහොමද?

තාක්ෂණික දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, මෙම පද්ධතීන් හඳුන්වන්නේ “Recommender Systems” (නිර්දේශිත පද්ධති) ලෙසයි. ඔබ මීට පෙර නැරඹූ වීඩියෝ, ඔබ Like කළ පින්තූර සහ ඔබ අන්තර්ජාලය තුළ ගත කළ කාලය වැනි දත්ත දහස් ගණනක් AI විසින් විශ්ලේෂණය කරනු ලබයි.

මෙම දත්ත ඇසුරින් AI විසින් ඔබේ මනාපයන් පිළිබඳ “ඩිජිටල් ආකෘතියක්” නිර්මාණය කරයි. ඔබ ඊළඟට කැමති වන්නේ කුමකටදැයි ඔබටත් වඩා නිවැරදිව පුරෝකථනය කිරීමට තරම් මෙම ඇල්ගොරිතම අද බුද්ධිමත් වී ඇත. මෙහි ඇති තාක්ෂණික අරමුණ වන්නේ ඔබව වැඩි කාලයක් එම වෙබ් අඩවිය තුළ රඳවා තබා ගැනීමයි.

සංස්කෘතික පැතිකඩ: “නිදහස් කැමැත්ත” (Free Will) සහ තාක්ෂණය

මෙහි ඇති බයානකම පැතිකඩ වන්නේ අපේ “නිදහස් කැමැත්ත” මත සිදුකරන බලපෑමයි. අප යම් දෙයකට කැමති වන්නේ අපේ ස්වාධීන තීරණයක් අනුවද, නැතිනම් ඇල්ගොරිතම විසින් අපට එය පෙන්වූ නිසාද?

1. Echo Chambers (ප්‍රතිරාව කුටි): ඇල්ගොරිතම විසින් පෙන්වන්නේ අප දැනටමත් කැමති දේ පමණි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අපට වඩා වෙනස් අදහස් දරන මිනිසුන් ගැන අපට ඇසෙන්නේ නැත. මෙය සමාජය තුළ අන්තගාමී අදහස් වර්ධනය වීමට සහ මිනිසුන් අතර බෙදීම් ඇතිවීමට ප්‍රබල හේතුවක් වී ඇත.
2. පාරිභෝගික සංස්කෘතිය: අපට සැබවින්ම අවශ්‍ය නැති දේවල් පවා මිලදී ගැනීමට අපව පොළඹවනු ලබන්නේ මෙම සූක්ෂම ඇල්ගොරිතම මගිනි. අපේ අවශ්‍යතාවයන් තීරණය කරන්නේ අප නොව තාක්ෂණික සමාගම් බවට පත්වෙමින් තිබේ.
3. අවධානය සොරකම් කිරීම: අපේ සංස්කෘතිය තුළ තිබූ “ඉවසීම” සහ “ගැඹුරින් සිතීම” යන ගුණාංග වෙනුවට තත්පර කිහිපයක ‘Short videos’ වලට ඇබ්බැහි වීම තුළින් අපේ අවධානය (Attention Span) සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටී ඇත.

ඇල්ගොරිතම පාලනයෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද?

තාක්ෂණයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඈත් වීම මෙයට විසඳුම නොවේ. අප කළ යුත්තේ “ඩිජිටල් සවිඥානකත්වය” (Digital Consciousness) වර්ධනය කර ගැනීමයි.

• විවිධත්වය සොයා යන්න: ඇල්ගොරිතම පෙන්වන දේට පමණක් සීමා නොවී, හිතාමතාම වෙනස් මතවාද සහ නව මාතෘකා ගවේෂණය කරන්න.
• විවේචනාත්මකව සිතන්න: යම් පුවතක් හෝ වීඩියෝවක් දුටු විට “ඇයි මෙය මට පෙන්වන්නේ?” යන ප්‍රශ්නය ඔබෙන්ම අසන්න.
• ඩිජිටල් විරාමයන්: දවසේ යම් කාලයක් තාක්ෂණයෙන් තොරව, ස්වභාවධර්මය හෝ සැබෑ මිනිසුන් සමඟ ගත කිරීමට පුරුදු වන්න.

අවසාන අදහස

ඇල්ගොරිතම යනු අපේ ජීවිතය පහසු කිරීමට ඇති මෙවලමකි; එය අපේ ජීවිතයේ තීරකයා නොවිය යුතුය. pariganaka.com හරහා මා උත්සාහ කරන්නේ තාක්ෂණය පිළිබඳව ඔබව දැනුවත් කරමින්, ඔබේ ජීවිතයේ පාලනය නැවත ඔබේ අතට ලබා ගැනීමට උදවු වීමයි.

---

පුබුදු සිරිවංශ pariganaka.com වෙනුවෙන්