සෑම වසරකම ජනවාරි මාසයේදී, ස්විට්සර්ලන්තයේ අතිශය සුන්දර, හිමෙන් වැසුණු “ඩාවොස්” (Davos) නගරය ලෝකයේ බලවත්ම තැන බවට පත්වෙයි. ලෝක ආර්ථික සමුළුව (World Economic Forum – WEF) නමින් හැඳින්වෙන මෙම හමුවට රටවල් 100කට වැඩි ගණනක රාජ්‍ය නායකයන්, කෝටිපති ව්‍යාපාරිකයන් (Bill Gates, Mark Zuckerberg වැනි), බැංකු අධිපතිවරුන් සහ විද්‍යාඥයන් පුද්ගලික ජෙට් යානා වලින් පැමිණෙති.

ඔවුන් එහි රැස්වෙන්නේ සාද පැවැත්වීමට නොවේ; ඔවුන් රැස්වෙන්නේ “ඊළඟ වසරේ ලෝකය ගමන් කළ යුතු දිශාව” (The Global Agenda) තීරණය කිරීමටයි. 2026 වසරේ ඩාවොස් සමුළුව ඉතිහාසයේ වැදගත්ම සමුළුව බවට පත් වූයේ, එහිදී මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ පැවැත්ම ගැන තීරණාත්මක මාතෘකා 3ක් සාකච්ඡා වූ නිසයි.

1. AI: අපේ ගැලවුම්කරුවාද? අලුත් පාලකයාද?

ඩාවොස් සමුළුවේ ප්‍රධානම මාතෘකාව වූයේ Artificial Intelligence (කෘතිම බුද්ධිය) යි. මෙහිදී ප්‍රධාන කණ්ඩායම් දෙකක් අතර සීතල යුද්ධයක් ඇති විය:

• වේගවත් කරන්නන් (Accelerationists): මොවුන් කියන්නේ AI තාක්ෂණය තව තවත් වේගයෙන් දියුණු කළ යුතු බවයි. එමගින් රෝග සුව කිරීමටත්, ආර්ථිකය දියුණු කිරීමටත් හැකි බව ඔවුන් පවසයි.
• ආරක්ෂකයින් (Safetyists): මොවුන් අනතුරු අඟවන්නේ AI පාලනයකින් තොරව දියුණු කළහොත්, එය පරමාණු බෝම්බයකට වඩා භයානක විය හැකි බවයි.

සමුළුවේදී අවධානය යොමු වූ ප්‍රධාන කරුණක් නම්, “AI තාක්ෂණය අයිති විය යුත්තේ කාටද?” යන්නයි. එය සාමාන්‍ය ජනතාවට විවෘත (Open Source) විය යුතුද? නැත්නම් Google, Microsoft වැනි යෝධ සමාගම් කිහිපයක් අතේ පමණක් එහි පාලනය තිබිය යුතුද? බොහෝ නායකයන්ගේ මතය වූයේ, AI වැනි භයානක ආයුධයක් සාමාන්‍ය ජනතාව අතට පත් නොවිය යුතු බවත්, එය රජයන් සහ මහා සමාගම් විසින් පාලනය කළ යුතු බවත්ය. (එනම්: අනාගතයේ දැනුම සහ බලය කෝටිපතියන් අතට පත්වීමේ අවදානම).

2. “Disease X” (X රෝගය): ඊළඟ වසංගතයට පෙරහුරුව

කොවිඩ්-19 යනු ආරම්භයක් පමණක් බව ඩාවොස් හීදී අවධාරණය කෙරුණි. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) විසින් “Disease X” ලෙස නම් කළ, තවමත් නොදන්නා එහෙත් අනාගතයේ පැමිණිය හැකි මාරාන්තික වෛරසයක් ගැන ලෝක නායකයන් මෙහිදී සාකච්ඡා කළා.

මෙහි භයානක පැත්ත වන්නේ “ජෛව ත්‍රස්තවාදය” (Bioterrorism) යි. AI තාක්ෂණය දියුණු වීමත් සමඟ, යම් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමකට පරිගණකයක් ආධාරයෙන් මාරාන්තික වෛරසයක් නිර්මාණය කිරීමට (Engineer a virus) ඇති හැකියාව ගැන මෙහිදී දැඩි බියක් පළ විය. එම නිසා, අනාගතයේදී සෑම පුරවැසියෙකුගේම සෞඛ්‍ය දත්ත (Health Data) දැඩි ලෙස නිරීක්ෂණය කරන ක්‍රමවේදයක් (Bio-Surveillance) ලොව පුරා ඇති කිරීමට යෝජනා විය.

3. රැකියා වෙළඳපොළේ විප්ලවය (Reskilling Revolution)

තාක්ෂණය නිසා ඉදිරි වසර 5 තුළ ලෝකයේ රැකියා වලින් 25%ක් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වන බව ඩාවොස් වාර්තා පෙන්වා දුන්නා. ලේකම්වරුන්, ගණකාධිකාරීවරුන්, පරිවර්තකයන් වැනි රැකියා AI මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වෙමින් පවතී.

ඩාවොස් සමුළුවේ විසඳුම වූයේ “Reskilling” (නැවත පුහුණු කිරීම) යි. නමුත් ගැටලුව වන්නේ, අවුරුදු 50ක පුද්ගලයෙක්ට නැවත පරිගණක කේතකරණය ඉගෙන ගෙන අලුත් රස්සාවක් කරන්න පුළුවන්ද? යුවාල් නෝවා හරාරි අනතුරු ඇඟවූ “Useless Class” (වැඩකට නැති පන්තිය) බිහිවීමේ අවදානම ගැන මෙහිදී නිහඬ සාකච්ඡා ඇති විය. රස්සාවක් කිරීමට නොහැකි, නමුත් ජීවත් වීමට අවශ්‍ය මිනිසුන් කණ්ඩායමක් අනාගතයේ බිහිවනු ඇත.

නිගමනය: අප ගැන තීරණ ගන්නේ කවුද?

ඩාවොස් සමුළුව අපට මතක් කර දෙන යථාර්ථය මෙයයි: අපේ අනාගතය තීරණය වෙන්නේ ඡන්ද පෙට්ටියෙන් නෙවෙයි. එය තීරණය වෙන්නේ ස්විට්සර්ලන්තයේ හිම කඳු අතරේ තියෙන රහසිගත කාමරවලයි.

ඔවුන් හදන ලෝකය “කාර්යක්ෂම” (Efficient) එකක් වේවි. නමුත් එය “මානුෂීය” (Humane) එකක් වේවිද යන්න තීරණය කිරීමට සාමාන්‍ය ජනතාවට බලයක් තිබේද? “The Final Human Update” එකේදී ඔබ, නරඹන්නෙක්ද? නැත්නම් සහභාගී වන්නෙක්ද?