1505 දී පෘතුගීසීන් ලංකාවට ආවේ කුළුබඩු (Spice) හොයාගෙන. 2026 දී ලෝක බලවතුන් එන්නේ අපේ “දත්ත” (Data) හොයාගෙන.

ලෝක භූ දේශපාලනය (Geopolitics) දැන් තීරණය වෙන්නේ මහමුදේ තියෙන නැව් වලින් නෙවෙයි; ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබල් සහ ඩේටා සෙන්ටර් (Data Centers) වලින්. මේ අලුත් ලෝක සිතියමේ ශ්‍රී ලංකාව ඉන්නේ කොතනද?

1. අපි තාක්ෂණික “පාරිභෝගිකයෝ” පමණද? (The Data Colony Trap)

දැනට ලෝකය බෙදී ඇත්තේ ප්‍රධාන කඳවුරු දෙකකටයි:

1. ඇමරිකානු කඳවුර: Google, Microsoft, OpenAI, Meta.
2. චීන කඳවුර: Baidu, Alibaba, Tencent, TikTok.

ශ්‍රී ලංකාව මේ දෙගොල්ලන්ගෙම “දත්ත ගොවිපලක්” (Data Farm) වගෙයි. අපි උදේ ඉඳන් රෑ වෙනකම් Facebook, YouTube, TikTok පාවිච්චි කරනවා. අපි නොමිලේම අපේ වටිනා දත්ත (Data) ඔවුන්ට පටවනවා. ඔවුන් ඒ දත්ත අරගෙන, ඔවුන්ගේ AI මොළ (Models) පුහුණු කරලා, නැවත ඒ බුද්ධිය අපිටම සල්ලි වලට විකුණනවා.

අතීතයේ අපි තේ, රබර් යවලා නිමි භාණ්ඩ ගත්තා වගේ, අද අපි “Raw Data” යවලා “Artificial Intelligence” ආනයනය කරනවා. මෙය නවීන යටත්විජිතවාදයයි.

2. මධ්‍යස්ථභාවය රැකගන්නේ කෙසේද? (The Non-Aligned Challenge)

අතීතයේ සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනියගේ කාලේ අපි “නොබැඳි ජාතීන්ගේ” ප්‍රතිපත්තියේ හිටියා. නමුත් AI ලෝකයේ “නොබැඳිව” ඉන්න එක අමාරුයි.

• අපි චීන තාක්ෂණය (Huawei/5G) ගොඩක් පාවිච්චි කළොත්, බටහිර රටවල් අපේ Software සිස්ටම් අවහිර කරන්න පුළුවන්.
• අපි සම්පූර්ණයෙන්ම ඇමරිකානු තාක්ෂණය මත යැපුනොත්, අපේ රටේ රහස්‍ය දත්ත (National Data) ඇමරිකාවේ සර්වර් වල තැන්පත් වෙනවා.

අපේ රාජ්‍ය ආරක්ෂාව, බැංකු පද්ධතිය AI වලට මාරු වෙද්දී, ඒ “AI යතුර” තියෙන්නේ වෙනත් රටක අතේ නම්, අපේ ස්වෛරීභාවයට (Sovereignty) මොකද වෙන්නේ?

3. අපිට තියෙන අවස්ථාව: “ඩිජිටල් ස්විට්සර්ලන්තය”

ශ්‍රී ලංකාවට AI හදන්න ලොකු සල්ලි නෑ. හැබැයි අපිට “මොළ” තියෙනවා. අපේ භූ දේශපාලනික වාසිය (Strategic Location) දැන් මුහුදට වඩා වැදගත් වෙන්නේ “දත්ත සැකසුම් මධ්‍යස්ථානයක්” (Data Processing Hub) වීම තුළයි.

අපිට පුළුවන් නම්:

• දත්ත ආරක්ෂණ නීති (Data Privacy Laws) ශක්තිමත් කරලා,
• ලෝකයේ ඕනෑම රටකට විශ්වාසයෙන් දත්ත තැන්පත් කළ හැකි මධ්‍යස්ථ කලාපයක් (Neutral Data Haven) බවට පත් වෙන්න, අපට මේ AI යුද්ධයෙන් ගොඩ යන්න පුළුවන්.

නිගමනය: නැවතත් වහලෙක් නොවීමට නම්…

“The Final Human Update” එකේදී අපි තීරණය කරන්න ඕන අපි “User” කෙනෙක්ද “Creator” කෙනෙක්ද කියන එක.

අපි දිගටම AI එකෙන් ප්‍රශ්න අහන (Prompting) ජාතියක් විතරක් වුණොත්, අපි සදාකාලිකව ඩිජිටල් වහලුන් වෙනවා. නමුත් අපි අපේම දත්ත පාලනය කරන, අපේම කුඩා හෝ AI විසඳුම් (Local AI Solutions) හදන ජාතියක් වුණොත්, අපිට ලෝක සිතියමේ අලුත් තැනක් හිමි වේවි.

AI කියන්නේ හුදෙක් තාක්ෂණයක් නෙවෙයි; එය තමයි 21 වන සියවසේ බලය (Power).