සඳුදා උදේ පාන්දර 6ට එලාම් එක වැදෙන්නේ නැති ලෝකයක් ගැන සිතන්න. ඔෆිස් බස් එකේ හෝ කෝච්චියේ තෙරපෙමින් යාමට අවශ්‍ය නැති, “ලොක්කා”ගෙන් බැණුම් අසන්නට අවශ්‍ය නැති ලෝකයක් ගැන සිතන්න.

මෙය සිහිනයක්ද? නැත. AI සහ රොබෝ තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ අපි වේගයෙන් ගමන් කරන්නේ එවැනි ලෝකයකටයි. නමුත් ප්‍රශ්නය වන්නේ, වැඩ නොකර සල්ලි ලැබෙන විට, අපි දවස පුරා කරන්නේ මොනවාද? යන්නයි.

1. රොබෝවරු වැඩ කරන විට, අපට කන්න දෙන්නේ කවුද?

නුදුරු අනාගතයේදී කර්මාන්තශාලා, ගොවිපලවල්, ප්‍රවාහනය සහ කාර්යාල වැඩ සියල්ල AI සහ රොබෝවරුන් විසින් සිදු කරනු ඇත.

• එවිට මිනිසාට ශ්‍රමය විකුලා මුදල් සෙවීමට නොහැකි වේ.
• රැකියා නැති වූ විට මිනිසුන්ට කෑම බීම ගන්නට සල්ලි නැති වේ.
• මිනිසුන්ට සල්ලි නැති වූ විට, රොබෝවරුන් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩ මිලදී ගන්නට කෙනෙක් නැති වේ. ආර්ථිකය කඩා වැටේ.

මේ ගැටලුවට ලෝක ආර්ථික විද්‍යාඥයින් යෝජනා කරන විසඳුම නම්: Universal Basic Income (UBI) හෙවත් සාර්වජන මූලික ආදායමයි.

2. මොකක්ද මේ Universal Basic Income (UBI)?

මෙය ඉතා සරල, නමුත් විප්ලවීය සංකල්පයකි. රජය විසින් රටේ සෑම පුරවැසියෙකුටම, ඔහු රස්සාවක් කළත් නැතත්, ජීවත් වීමට ප්‍රමාණවත් ස්ථිර මාසික වැටුපක් ලබා දීමයි.

• සල්ලි කොහෙන්ද? රොබෝවරුන් සහ AI භාවිතා කරන සමාගම්වලින් අය කරන බදු මුදල් (Robot Tax) මගින් මෙය පියවා ගනී. රොබෝවරුන්ට පඩි ගෙවීමට අවශ්‍ය නැති නිසා, එම මුදල මිනිසුන්ට බෙදා දිය හැක.
• එවිට මිනිසාට ජීවත් වීමට රැකියාවක් කිරීම අනිවාර්ය නොවේ. රැකියාව යනු “කැමැත්තක්” (Choice) පමණක් බවට පත්වේ.

3. අරමුණක් නැති ජීවිත? (The Crisis of Meaning)

මෙය ඇසූ විට ඔබට සිතෙන්නේ “ෂා! මරුනේ!” කියා විය හැක. නමුත් මෙහි විශාල දාර්ශනික ගැටලුවක් ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මිනිසා තමාගේ වටිනාකම තීරණය කළේ තමා කරන රැකියාවෙනි.

• “මම දොස්තර කෙනෙක්”, “මම වඩු බාස් කෙනෙක්”, “මම ගුරුවරයෙක්”.
• රැකියාවක් නැති වූ විට, අපට සමාජයේ අපගේ අනන්‍යතාවය (Identity) අහිමි වේ. උදේ නැගිටීමට හේතුවක් (Purpose) නැති වේ.

රැකියාවක් නොකර නිකම් සිටින මිනිසුන් මානසික අවපීඩනයට (Depression) පත් වේවිද? නැතහොත් මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වේවිද? මෙය අනාගත සමාජය මුහුණ දෙන ලොකුම අභියෝගයයි.

4. නිදහස් මිනිසාගේ පුනරුදය (The Renaissance of Human Creativity)

නමුත් ශුභවාදී පැත්තක්ද ඇත. ඉතිහාසයේ විද්‍යාඥයින්, කලාකරුවන් සහ දාර්ශනිකයින් බිහි වූයේ ඔවුන්ට කුඹුරේ වැඩ කිරීමට අවශ්‍ය නො වී, “සිතන්නට නිදහස් කාලය” තිබූ යුගවලදීය (උදා: ග්‍රීක යුගය).

UBI නිසා අපට ලැබෙන්නේ “Survival Mode” එකෙන් මිදී “Creative Mode” එකට යාමේ අවස්ථාවයි.

• මිනිසුන් තමන් කැමති දේවල් කරනු ඇත: චිත්‍ර ඇඳීම, සංගීතය, ක්‍රීඩා කිරීම, පවුලේ අය සමඟ කාලය ගත කිරීම, අභ්‍යවකාශය ගවේෂණය කිරීම.
• “Computerness” සංකල්පයට අනුව, යන්ත්‍ර විසින් “වැඩ” (Work) භාර ගන්නා අතර, මිනිසුන් විසින් “ජීවිතය විඳීම” (Life) භාර ගනු ඇත.

නිගමනය: Human Doing vs Human Being

අපි මෙතෙක් කල් ජීවත් වූයේ “Human Doing” (වැඩ කරන මිනිසා) ලෙසයි. අනාගතයේදී අපි සැබෑ “Human Being” (මනුෂ්‍යයා) බවට පත් වනු ඇත.

රැකියාව ඔබේ ජීවිතය නොවේ. රොබෝවරුන්ට වැඩ කරන්නට දී, මිනිසුන්ට “මිනිසුන්” ලෙස ජීවත් වීමට ඉඩ දීම, “The Final Human Update” හි අවසාන ජයග්‍රහණයයි.