අපි අවුරුදු 13ක් ඉස්කෝලේ ගියේ එකම එක වැඩක් කරන්න. ඒ තමයි “හරි උත්තරය” (The Right Answer) දීමට.

විභාගය කියන්නේ මොකක්ද? ගුරුවරයා ප්‍රශ්නයක් අහනවා. කටපාඩම් කරලා “හරි උත්තරය” ලියන ළමයා පන්තියේ පළවෙනියා වෙනවා. අපි හැදුනේ “උත්තර දන්නා මිනිහා බුද්ධිමත්” කියන විශ්වාසය උඩ.

නමුත් 2026 දී ඒ ලෝකය කණපිට ගැහුණා. දැන් ලෝකයේ ඕනෑම ප්‍රශ්නයකට “හරි උත්තරය” තත්පරයෙන් දෙන්න ChatGPT හෝ Google ඉන්නවා. උත්තර දැන් හැමතැනම තියෙනවා. ඒවා නොමිලේ.

“The Final Human Update” එකේදී අපි තේරුම් ගත යුතු ගැඹුරුම සත්‍යය මෙයයි: “යන්ත්‍ර සඳහා පිළිතුරු ලබා දීම පහසුයි. නමුත් මනුෂ්‍යයාට ඉතිරි වී ඇත්තේ ‘නිවැරදි ප්‍රශ්නය’ (The Right Question) ඇසීම පමණයි.”

1. පිළිතුරු වල වටිනාකම බිංදුවයි (The Zero Cost of Answers)

පිකාසෝ (Pablo Picasso) පරිගණක මුල් කාලයේදී අපූරු කතාවක් කිව්වා: “පරිගණක කියන්නේ වැඩකට නැති දෙයක්. මොකද ඒවාට දෙන්න පුළුවන් උත්තර විතරයි.”

මේ කතාව අදට කොච්චර ගැලපෙනවද? ඔබට “පිළිකාවට බෙහෙතක්” ගැන අහන්න පුළුවන්. AI එක උත්තරේ දෙයි. නමුත් ඒ උත්තරේ ගන්න නම්, “හරියටම අහන්න ඕන ප්‍රශ්නය මොකක්ද?” කියලා දැනගන්න වෛද්‍යවරයෙක් ඕන.

අනාගතයේදී “මම ගොඩක් දේවල් දන්නවා” (Knowledge Bank) කියන එකේ වටිනාකමක් නෑ. වටිනාකම තියෙන්නේ “මම දන්නේ නැති දේ හොයාගන්න, මම අහන්න ඕන ප්‍රශ්නය මොකක්ද?” කියලා දන්නා කෙනාටයි.

2. Prompt Engineering කියන්නේ “ප්‍රශ්න ඇසීමේ කලාවයි”

අද ලෝකයේ ඉහළම වැටුප් ලබන රැකියාවක් තමයි “Prompt Engineer”. මේ අය කරන්නේ කෝඩ් ලියන එක නෙවෙයි; AI එකෙන් වැඩේ කරගන්න “හරියට ප්‍රශ්නය අහන එක” (Asking the right prompt).

• සාමාන්‍ය කෙනෙක් අහනවා: “මට කේක් එකක් හදන හැටි කියන්න.” (AI එක සාමාන්‍ය රෙසිපි එකක් දෙයි).
• දක්ෂයා අහනවා: “දියවැඩියාව තියෙන, ග්ලූටන් අසාත්මිකතාවය තියෙන කෙනෙක්ට, විනාඩි 20කින් හදාගන්න පුළුවන්, ප්‍රංශ පන්නයේ කේක් රෙසිපි එකක් දෙන්න.” (AI එක විශිෂ්ට විසඳුමක් දෙයි).

වෙනස තියෙන්නේ AI එකේ නෙවෙයි; ප්‍රශ්නය ඇසූ පුද්ගලයාගේ චින්තනයෙයි.

3. සොක්‍රටීස් ක්‍රමය (Socratic Method)

ග්‍රීක දාර්ශනික සොක්‍රටීස් කවදාවත් ගෝලයන්ට උත්තර දුන්නේ නෑ. ඔහු කළේ පෙරළා ප්‍රශ්න අහපු එක. ඒ ප්‍රශ්න නිසා ගෝලයන්ට සිද්ධ වුණා තමන්ම හිතන්න.

AI යුගයේ අපි පත්විය යුත්තේ සොක්‍රටීස්ලා බවටයි. AI එක උත්තරයක් දුන්නම, ඒක බාරගන්න එපා. ආයේ ප්‍රශ්න කරන්න.

• “ඇයි මේක මෙහෙම වෙන්නේ?”
• “මේක වැරදි වෙන්න බැරිද?”
• “මීට වඩා හොඳ ක්‍රමයක් නැද්ද?”

යන්ත්‍රයකට “කුතුහලය” (Curiosity) නෑ. ඊට තියෙන්නේ “දත්ත” විතරයි. කුතුහලය කියන්නේ මනුෂ්‍යයාගේ සුපිරි බලයයි.

නිගමනය: The Final Human Update

ඔබේ ළමයින්ට උගන්වන්න එපා “කටපාඩම් කරන්න”. ඔවුන්ට උගන්වන්න “ප්‍රශ්න කරන්න”.

ලෝකය වෙනස් කළේ “උත්තර දන්නා මිනිස්සු” නෙවෙයි.

• “ඇයි ඇපල් ගෙඩිය බිමට වැටෙන්නේ?” කියලා අහපු නිව්ටන්.
• “මිනිස්සුන්ට පියාඹන්න බැරි ඇයි?” කියලා අහපු රයිට් සහෝදරයෝ.

2026 දී බුද්ධිමතා කියන්නේ විකිපීඩියාව කටපාඩම් තියෙන කෙනා නෙවෙයි. බුද්ධිමතා කියන්නේ “කිසිවෙකුට නොසිතුණු ප්‍රශ්නයක් අසා, AI ලවා එයට විසඳුම සොයා ගන්නා” කෙනායි.

උත්තරය යනු ගමනේ අවසානයයි (Full Stop). ප්‍රශ්නය යනු ගමනේ ආරම්භයයි (Start).