අතීතයේදී මරණය කියන්නේ අවසානයයි. කෙනෙක් මිය ගියහම ඉතුරු වුණේ මතකයන් සහ ඡායාරූප විතරයි. නමුත් 2026 දී තාක්ෂණය අසන ප්‍රශ්නය මෙයයි: “ඇත්තටම මරණය අවශ්‍යද?”

දැනටමත් ලෝකයේ සමහර සමාගම් (උදා: HereAfter AI, Project December) පටන් අරන් තියෙනවා “ඩිජිටල් අමරණීයත්වය” විකුණන්න. ඔබේ මිය ගිය ආච්චිගේ කටහඬ, ඇය යැවූ SMS, ඇගේ ඊමේල් ඔක්කොම AI එකට දුන්නම, AI එකට පුළුවන් “ඩිජිටල් ආච්චි” (Digital Grandma) කෙනෙක්ව හදන්න. ඔබට පුළුවන් ඇයත් එක්ක චැට් කරන්න. කතා කරන්න. ඇය හරියටම පරණ ආච්චි වගේම උත්තර දෙයි.

නමුත් මේ තාක්ෂණයත් එක්ක එන භයානක සදාචාරාත්මක ප්‍රශ්න මොනවාද?

1. ඔබ හදන්නේ ඔබේම “අවතාරය” ද? (Feeding the Ghost)

අපි හිතන්නේ අපි ෆේස්බුක් එකේ Status දාන්නේ, WhatsApp මැසේජ් යවන්නේ නිකන් විනෝදෙට කියලා. නමුත් ඇත්තටම වෙන්නේ කුමක්ද? අපි මේ හැම දත්තයකින්ම කරන්නේ, අනාගතයේ අපි මැරුණම අපිව ආදේශ කරන්න ඉන්න “Digital Clone” එකට උගන්වන එකයි.

ඔබ අද වැඩිපුර තරහෙන් පෝස්ට් දැම්මොත්, ඔබේ මරණයෙන් පසු හැදෙන AI එකත් තරහකාරයෙක් වෙයි. ඔබ අද කාරුණිකව කතා කළොත්, ඔබේ AI එකත් කාරුණික වෙයි. සරලවම කිව්වොත්: “ඔබ අද ජීවත් වන විදිහ අනුව තමයි, හෙට ඔබේ ඩිජිටල් භූතයාගේ හැසිරීම තීරණය වෙන්නේ.”

2. මළවුන් විකිණීම (The Ownership of the Dead)

මෙන්න බරපතලම ප්‍රශ්නය. ඔබ මිය ගියාට පස්සේ, ඔබේ මේ “ඩිජිටල් ආත්මය” අයිති කාටද?

• ඔබේ පවුලේ අයටද?
• ෆේස්බුක්/ගූගල් සමාගමටද?

හිතන්න, ඔබේ මිය ගිය තාත්තාගේ AI එක (Chatbot), දවසක ඔබට මැසේජ් එකක් එවනවා: “පුතේ, මට මතක් වෙනවා අපි කාපු හැටි. ඔයත් අහවල් රෙස්ටොරන්ට් එකෙන් කෑමක් ගන්න.” ඔබේ තාත්තාගේ මතකය පාවිච්චි කරලා, සමාගම් වලට පුළුවන් ඔබට බඩු විකුණන්න (Ads). ඔවුන්ට පුළුවන් මළවුන්ව “Salesmen” ලා බවට පත් කරන්න. මේක සදාචාරාත්මකද?

3. සමුගැනීමේ අයිතිය (The Right to be Forgotten)

මනෝවිද්‍යාඥයින් කියන්නේ මනුෂ්‍යයෙක්ට දුක තුනී කරගන්න නම්, මිය ගිය කෙනාට “යන්න දෙන්න” (Let go) ඕන කියලා. නමුත් AI නිසා කෙනෙක් කවදාවත් මැරෙන්නේ නැති වුණාම, අපිට පුළුවන් වෙයිද ඒ දුකෙන් ගොඩ එන්න?

අපි හැමදාම රෑට ඒ “ඩිජිටල් ආත්මය” එක්ක චැට් කර කර හිටියොත්, අපි ජීවත් වෙන්නේ අතීතයේ මිසක් වර්තමානයේ නෙවෙයි. මරණය කියන්නේ සොබාදහමේ නීතියක්. ඒකට අභියෝග කළාම ලැබෙන ප්‍රතිඵලය, මානසික වියවුලක් වෙන්න පුළුවන්.

නිගමනය: මරණය ජීවිතයට අර්ථයක් දෙයි

මල් මැලවෙන නිසා තමයි ඒවා ලස්සන. මිනිස්සු මැරෙන නිසා තමයි, ඉන්න ටික කාලේ වටින්නේ.

ඔබට පුළුවන් AI එකක් හරහා අවුරුදු 1000ක් ජීවත් වෙන බොරු “Copy” එකක් හදන්න. නමුත් ඒ Copy එකට “ආත්මයක්” නෑ. ඒ නිසා, ඔබේ ආදරණීයයන් ජීවතුන් අතර ඉන්න කාලේ ඔවුන්ට ආදරය කරන්න. මොකද “Server එකක ඉන්න AI රොබෝ කෙනෙක්ට වඩා, අම්මාගේ උණුසුම අද වටිනවා.”