ඔබ අද උදේ Facebook එකේ දේශපාලන පෝස්ට් එකකට Comment කළාද? TikTok එකේ හරිම ලස්සන වීඩියෝ එකකට Heart Reaction එකක් දැම්මාද? X (Twitter) එකේ යන රස්නේ විවාදයකට මැදිහත් වුණාද?

දැන් මොහොතක් නවතින්න. මම ඔබෙන් භයානක ප්‍රශ්නයක් අසන්නම්. ඔබ ඒ ගනුදෙනු කළේ ඇත්තටම ලේ මස් නහර ඇති “මිනිසුන්” සමඟ බව ඔබට 100%ක් විශ්වාසද?

මෑතක සිට අන්තර්ජාලයේ අඳුරු මුලු වල පැතිර යන කුමන්ත්‍රණ න්‍යායක් (Conspiracy Theory) තිබේ. එය හැඳින්වෙන්නේ “Dead Internet Theory” (මියගිය අන්තර්ජාල න්‍යාය) ලෙසයි.

එහි සාරාංශය මෙයයි: අප දන්නා පැරණි, සැබෑ අන්තර්ජාලය මීට වසර ගණනාවකට පෙර (ආසන්න වශයෙන් 2016-2017 දී පමණ) මිය ගියේය. දැන් අප දකින්නේ එහි “භූත ආත්මය” පමණි. අද අන්තර්ජාලයේ වැඩිපුරම සිටින්නේ මිනිසුන් නොව, Bots (බොට්ස්) සහ AI ය.

1. මොකක්ද මේ “මරණය”? (The Great Shift)

2010 ට පෙර අන්තර්ජාලය මතකද? එය වල් වැදුණු තැනකි. Forums, Chat rooms වල මිනිසුන් සැබෑ ලෙසම අදහස් හුවමාරු කර ගත්හ. එය අවුල් සහගත වුවත්, එය “මානුෂීය” (Human) විය.

නමුත් දැන්? ඔබ දකින දේ තීරණය කරන්නේ ඔබ නොවේ; Facebook, TikTok, YouTube වල සිටින ඇල්ගොරිතම (Algorithms) ය.

• ඔවුන් ඔබට පෙන්වන්නේ ඔබට තරහ යන දේවල්, ඔබට සතුටු හිතෙන දේවල් පමණි.
• අර පැරණි, ස්වභාවික මිනිස් සම්බන්ධතා දැන් නැත. සියල්ල පාලනය කරන ලද, කෘතිම අත්දැකීමකි.

2. බොට් ආක්‍රමණය (The Bot Invasion)

Dead Internet Theory පවසන්නේ අද අන්තර්ජාලයේ ට්‍රැෆික් (Traffic) වලින් 50% කටත් වඩා ජනනය කරන්නේ මිනිසුන් නොවන බවයි.

• Fake Engagement: ඔබ දකින “Likes” මිලියන ගණන, “Great post!” වැනි Comments, සහ Twitter Trend වෙන මාතෘකා බොහොමයක් පිටුපස සිටින්නේ Click Farms වල සිටින Bots හමුදාවන්ය.
• AI Content: ChatGPT, Midjourney වැනි AI පැමිණීමත් සමඟ මෙය තවත් දරුණු වී ඇත. අද අන්තර්ජාලයට එකතු වන ලිපි, පින්තූර සහ වීඩියෝ වලින් විශාල ප්‍රමාණයක් මිනිසුන් අතින් හැදුණු ඒවා නොවේ.

අපි දැන් ජීවත් වන්නේ AI විසින් ලියන ලද ලිපි, වෙනත් AI එකක් විසින් කියවා, තවත් AI එකක් විසින් Comment කරන විකාර ලෝකයකද?

3. ට්‍රෲමන් ෂෝ (The Truman Show Effect)

ඔබ “The Truman Show” චිත්‍රපටය බලා තිබේද? එහි ප්‍රධාන නළුවා ජීවත් වන්නේ ව්‍යාජ ලෝකයකය. ඔහු වටා සිටින සියලු දෙනා නළු නිළියන්ය. නමුත් ඔහු සිතන්නේ එය සැබෑ ලෝකය කියාය.

Dead Internet Theory පවසන්නේ අපිත් දැන් ඉන්නේ එවැනි තත්ත්වයක කියාය.

• ඇල්ගොරිතම විසින් ඔබ වටා “Echo Chamber” එකක් නිර්මාණය කරයි.
• ඔබ සිතන්නේ මුළු ලෝකයම ඔබ සිතන විදිහටම සිතන බවයි. මන්ද, ඔබට පෙනෙන සියලුම Posts සහ Comments ඔබේ මතය තහවුරු කරන බැවිනි.
• නමුත් ඇත්තටම ඒ ඔබට පෙනෙන “බහුතරය” යනු, ඔබව එම Platform එක තුළ රඳවා ගැනීමට ඇල්ගොරිතමය විසින් මවා පපාන ලද “කෘතිම බහුතරයක්” විය හැක.

නිගමනය: The Final Human Update

අන්තර්ජාලය භෞතිකව මියගොස් නැත. සර්වර් තාමත් වැඩය. නමුත් එහි තිබූ “මිනිස් ආත්මය” (Human Soul) මියගොස් ඇත.

අපි දැන් සිටින්නේ අන්තර්ජාලයේ ප්‍රේක්ෂකයන් (Audience) බවට පත් වෙමිනි. වේදිකාවේ රඟපාන්නේ AI සහ Bots ය. ඔවුන් අපි වෙනුවෙන් අන්තර්ගතය මවයි, ඔවුන්ම ඒවාට ප්‍රතිචාර දක්වයි. අපි කරන්නේ ඒ දෙස බලා සිටීම පමණි.

ඊළඟ වතාවේ ඔබ අන්තර්ජාලයේ යමක් දකින විට මේ ප්‍රශ්නය අසන්න: “මේක ඇත්තක්ද? නැත්නම් මාව රවටන්න හදපු Algorithm එකක රූකඩ නැටුමක්ද?”