අතීතයේ කාර්මික විප්ලවය ආපු වෙලාවේ මිනිස්සු බය වුණා “මැෂින් නිසා අපේ රස්සා නැති වෙයි” කියලා. ඒත් එදා මැෂින් වලට තිබුණේ “ශක්තිය” (Muscle) විතරයි. මැෂින් වලට “හිතන්න” (Brain) බැරි වුණා. ඒ නිසා මිනිස්සු ශරීරයෙන් කරන වැඩ අත ඇරලා, මොළයෙන් කරන වැඩ (සුදු කරපටි රැකියා) තෝරා ගත්තා.

නමුත් අද AI විප්ලවය වෙනස්. මෙවර AI තරඟ කරන්නේ ඔබේ අත් දෙක එක්ක නෙවෙයි; ඔබේ මොළය එක්ක.

1. “වැඩකට නැති පන්තියක්” බිහිවීම (The Rise of the “Useless Class”)

ඉතිහාසඥ යුවාල් නෝවා හරාරි අනතුරු අඟවන භයානකම දෙය මෙයයි. අනාගතයේ සමාජය කොටස් දෙකකට බෙදෙන්න පුළුවන්:

1. AI පාලනය කරන සුපිරි පැලැන්තිය (The Elite).
2. ආර්ථිකයට කිසිම වැඩක් නැති පන්තිය (The Useless Class).

මේක “රැකියා විරහිත” (Unemployed) කියන එකට වඩා භයානකයි. Unemployed කියන්නේ රස්සාවක් හොයාගන්න බැරි කෙනාට. නමුත් “Useless” කියන්නේ ඔබට කරන්න පුළුවන් කිසිම රස්සාවක් ලෝකයේ ඉතුරු වී නැති තත්ත්වයටයි.

• ඩ්‍රයිවර්ලා වෙනුවට Self-driving cars එනවා.
• ගණකාධිකාරීවරු (Accountants) වෙනුවට AI එනවා.
• ඩොක්ටර්ලා වෙනුවට AI Diagnosing එනවා.

2. නිර්මාණශීලීකම රැකෙයිද? (Will Creativity Save Us?)

අපි හිතාගෙන හිටියේ “රොබෝලට කවදාවත් චිත්‍ර අඳින්න, කවි ලියන්න බෑ” කියලා. ඒ නිසා අපි කිව්වා “Creative Jobs” ආරක්ෂිතයි කියලා. නමුත් Midjourney, ChatGPT සහ Sora ඒ මතය කුඩු පට්ටම් කළා.

අද AI එකට තත්පරයකින් චිත්‍රයක් අඳින්න පුළුවන්. පැයකින් ෆිල්ම් එකක් හදන්න පුළුවන්. ඉතින් අවුරුදු ගාණක් ඉගෙන ගත්තු Graphic Designer ට හෝ Writer ට මොකද වෙන්නේ? මිනිසාගේ “අන්තිම ආරක්ෂක පවුර” වූ නිර්මාණශීලීකමද දැන් බිඳ වැටී ඇත.

3. නිකම් ඉඳන් කන්න ලැබෙන යුගය (Universal Basic Income)

රස්සා නැති වුණාම මිනිස්සු කාලා බීලා ජීවත් වෙන්නේ කොහොමද? මේකට විසඳුම ලෙස ලෝකයේ දැන් කතා වෙන්නේ UBI (Universal Basic Income) ගැනයි. ඒ කියන්නේ, රජය විසින් හැම පුරවැසියෙක්ටම මාසිකව නිකම් පඩියක් ගෙවනවා. “වැඩක් නොකර සල්ලි ලැබීම” අහන්න ලස්සනයි නේද?

නමුත් මෙතන දාර්ශනික ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා: මනුෂ්‍යයෙක් උදේට නැගිටින්නේ “මට අද වැඩක් තියෙනවා” කියන හැඟීමත් එක්ක. රස්සාවක් නැති, අරමුණක් නැති ලෝකයක මිනිස්සු මොනවා කරයිද?

• දවස තිස්සේ Video Games ගහයිද?
• මත්ද්‍රව්‍ය වලට ඇබ්බැහි වෙයිද? (Virtual Drugs)
• මානසික ලෙඩුන් බවට පත් වෙයිද?

නිගමනය: මනුෂ්‍යයා යනු “කරන දෙය” නොවේ

අපි පුරුදු වෙලා ඉන්නේ “මම ඩොක්ටර් කෙනෙක්”, “මම වඩු බාස් කෙනෙක්” කියලා අපි කරන රස්සාවෙන් අපිව හඳුන්වා ගන්න. නමුත් රස්සාව නැති වුණාම, “එහෙනම් මම කවුද?” කියන ප්‍රශ්නය එනවා.

අනාගතයේදී අපිට සිදු වේවි වැඩ කිරීම (Working) නවත්වලා, ජීවත් වීම (Living) පටන් ගන්න. අපිට සිදු වේවි මුදල් හම්බ කරන එක මැෂින් වලට දීලා, කලාව, ක්‍රීඩාව, ආදරය, සහ සොබාදහම එක්ක ඉන්න වෙලාව වෙන් කරන්න.

හෙට දවසේ ප්‍රශ්නය “කොහොමද කන්න බොන්න හොයන්නේ?” කියන එක නෙවෙයි; “උදේට නැගිටින්නේ මොකටද?” (What is the purpose?) කියන එකයි.