අප්‍රිකාවේ ගස් උඩ හිටපු සාමාන්‍ය වඳුරු රංචුවක්, අද මුළු ලෝකයම පාලනය කරන, න්‍යෂ්ටික අවි හදන, අභ්‍යවකාශයට යන “දෙවියන්” බවට පත් වුණේ කොහොමද? සිංහයාට අපිට වඩා හයිය තියෙනවා. චීටාට අපිට වඩා වේගය තියෙනවා. නමුත් ලෝකය දිනුවේ අපි (Homo Sapiens). යුවාල් නෝවා හරාරි කියන විදිහට මේකට එකම හේතුව “අපට බොරු කීමේ හැකියාව” (Ability to Create Fiction) ලැබීමයි.

1. ඕපාදූප සහ මනඃකල්පිත ලෝක (Gossip and Fiction)

හරාරි කියනවා මනුෂ්‍යයාගේ පළමු විප්ලවය “Cognitive Revolution” (ප්‍රජානන විප්ලවය) කියලා. සත්තුන්ට පුළුවන් “අරහේ සිංහයෙක් ඉන්නවා, දුවන්න” කියලා ඇත්ත දෙයක් කියන්න විතරයි. නමුත් මිනිසාට විතරයි පුළුවන් “නොපෙනෙන දෙයක්” ගැන කතා කරන්න.

• “අපි මේ ගහට වන්දනා කළොත්, වනාන්තරයේ ආත්මය අපිට කන්න දෙනවා.” (ආගම)
• “මේ කොළ කෑල්ලේ (මුදල් නෝට්ටුවේ) වටිනාකම රුපියල් 5000යි.” (ආර්ථිකය)
• “අපි හැමෝම ශ්‍රී ලාංකිකයෝ.” (ජාතිය)

මේ දේවල් භෞතිකව (Physically) ලෝකයේ නෑ. ඒවා තියෙන්නේ අපේ ඔළුව ඇතුලේ විතරයි. නමුත් මේ “පොදු විශ්වාසය” (Shared Myth) නිසා තමයි නාඳුනන මිනිස්සු මිලියන ගණනකට එකට එකතු වෙලා වැඩ කරන්න පුළුවන් වුණේ.

2. තිරිඟු පැලයේ උගුල (The Agricultural Trap)

අපි හිතන් ඉන්නේ ගොවිතැන් කරන්න පටන් ගත්ත එක (කෘෂිකාර්මික විප්ලවය) මනුෂ්‍යයාගේ ලොකු දියුණුවක් කියලා. නමුත් හරාරි කියන්නේ ඒක “ඉතිහාසයේ ලොකුම වංචාව” (History’s Biggest Fraud) කියලයි.

දඩයම් යුගයේ මිනිස්සු දවසට පැය 4යි වැඩ කළේ. හොඳට කෑවා. නිදහසේ හිටියා. නමුත් ගොවිතැන් කරන්න ගත්තම, මිනිස්සු උදේ ඉඳන් රෑ වෙනකම් කුඹුරේ මැරෙන්න ගත්තා. ලෙඩ රෝග වැඩි වුණා. හරාරි අසන ප්‍රශ්නය: “මිනිසා විසින් තිරිඟු (Wheat) වගා කළාද? නැත්නම් තිරිඟු විසින් මිනිසාව වහලෙක් කරගත්තාද?” අද අපි තාක්ෂණයට අහු වෙලා ඉන්නෙත් ඒ වගේම නේද?

3. අපි යන්නේ කොහාටද? (Where are we going?)

පොතේ අවසානයට හරාරි භයානක අනාවැකියක් කියනවා. පසුගිය වසර 70,000 පුරාවට අපි කළේ සොබාදහම වෙනස් කරපු එක. නමුත් ඉදිරි වසර 100 ඇතුළත අපි “මනුෂ්‍යයාවම වෙනස් කරනවා” (Redesigning Humanity).

අපි දැන් ඉන්නේ මංසන්ධියක. අපිට පුළුවන් ජාන තාක්ෂණය සහ AI පාවිච්චි කරලා අපිව “අමරණීය දෙවියන්” (Homo Deus) බවට පත් කරගන්න. නැත්නම් අපේම තාක්ෂණයෙන් අපිව විනාශ කරගන්න.

නිගමනය: Sapiens ගේ අවසානය

හරාරි අපට දෙන පණිවිඩය සරලයි: “අපි ගොඩක් දේවල් කරන්න දන්නවා (Powerful). නමුත් අපි දන්නේ නෑ අපිට ඕන මොකක්ද කියලා (But we don’t know what we want).”

තමන්ට ඕන දේ නොදන්නා, බලවත් දෙවියෙක් තරම් භයානක සතෙක් මුළු විශ්වයේම නෑ. “The Final Human Update” වෙබ් අඩවිය හරහා ඔබ උත්සාහ කරන්නේ මේ අලුත් දෙවියාට පාර පෙන්නන්නයි.