අද අපට “වෙළඳපොලක්” (Marketplace) යනු දුරකථන තිරයේ ඇති Amazon, Daraz හෝ Uber වැනි ඇප් එකකි. අපි පැය ගණන් 2D තිරයක් මත Scroll කරමින්, කුඩා පින්තූර දෙස බලා, භාණ්ඩ තෝරා, “Add to Cart” බොත්තම ඔබන්නෙමු.

මෙය Web 2.0 යුගයේ වෙළඳාමයි. එය පහසුය, නමුත් එය “අත්දැකීමක්” (Experience) නොවේ.

තාක්ෂණය දියුණුවත්ම, අපි දැන් “Next Gen Marketplace” හෙවත් මීළඟ පරම්පරාවේ වෙළඳපොල වෙත ගමන් කරමින් සිටිමු. එය හුදෙක් භාණ්ඩ විකිණීමක් නොව, “වටිනාකම් හුවමාරු කරන නව පරිසර පද්ධතියකි” (Ecosystem of Value Exchange).

ඒ කෙසේදැයි විමසා බලමු.

1. සෙවීම (Searching) වෙනුවට සොයා ගැනීම (Finding): AI වෙළෙන්දා

වර්තමානයේ අපි භාණ්ඩයක් සොයා ගැනීමට Search Bar එකේ ටයිප් කළ යුතුය. නමුත් අනාගතයේදී එය අවශ්‍ය නොවේ.

• Hyper-Personalization: ඔබේ AI සහායකයා (AI Agent) ඔබ කැමති දේ, ඔබට අවශ්‍ය දේ, සහ ඔබේ අයවැය (Budget) ගැන ඔබ සිතනවාටත් වඩා හොඳින් දනී.
• ඔබ උදේ අවදි වන විට, ඔබට අවශ්‍ය විය හැකි දේ AI විසින්ම යෝජනා කරනු ඇත. අනාගත වෙළඳපොලේදී “ඔබ භාණ්ඩ සොයා යන්නේ නැත, භාණ්ඩ ඔබව සොයා ගනු ඇත.”

2. අතරමැදියාගේ අවසානය (Decentralized Commerce / Web3)

වර්තමාන සෑම වෙළඳපොලක්ම (Amazon, Uber, Airbnb) පාලනය කරන්නේ විශාල මධ්‍යගත සමාගමක් විසිනි. ඔවුන් නීති දමයි, විකුණන්නාගෙන් සහ ගැනුම්කරුගෙන් විශාල ගාස්තු අය කරයි.

• මීළඟ පරම්පරාවේ වෙළඳපොල ගොඩනැගෙන්නේ Blockchain තාක්ෂණය මතයි.
• මෙහිදී ගැනුම්කරු සහ විකුණුම්කරු අතරමැදියෙක් නැතිව සෘජුවම (Peer-to-Peer) සම්බන්ධ වේ. විශ්වාසය ගොඩනැගෙන්නේ සමාගමක් මත නොව, වෙනස් කළ නොහැකි කේතය (Smart Contracts) මතය. මෙය සැබෑ අයිතිය (True Ownership) ජනතාවට ලබා දීමකි.

3. 2D තිරයෙන් 3D අවකාශයට (Spatial Commerce)

භාණ්ඩයක පැතලි ඡායාරූපයක් දෙස බලා එය මිලදී ගන්නා යුගය අවසන් වෙමින් පවතී.

• Apple Vision Pro වැනි AR/VR උපාංග හරහා, ඔබට අනාගත වෙළඳපොල තුළට “ඇවිද ගෙන” යා හැක.
• ඔබට අලුත් සපත්තු යුවළක් මිලදී ගැනීමට පෙර, එය ඔබේ විසිත්ත කාමරයේ තබා එය පෙනෙන ආකාරය බැලිය හැක (Augmented Reality). නැතහොත් ඔබේ ඩිජිටල් ශරීරයට (Avatar) අන්දවා බැලිය හැක. වෙළඳාම යනු “ක්ලික් කිරීමක්” නොව “අත්දැකීමක්” වනු ඇත.

4. යන්ත්‍ර අතර වෙළඳාම (Machine-to-Machine Economy)

මෙය ඔබේ “Computerness” තේමාවට ඉතා සමීපය. අනාගත වෙළඳපොලේ පාරිභෝගිකයන් වන්නේ මිනිසුන් පමණක් නොවේ.

• ඔබේ ස්මාර්ට් මෝටර් රථය, තමාට අවශ්‍ය ඉන්ධන හෝ විදුලිය ලබා ගැනීම සඳහා ඉන්ධන පිරවුම්හලේ යන්ත්‍රය සමඟ ස්වයංක්‍රීයව ගනුදෙනු කර, ඩිජිටල් මුදල් (Crypto) මගින් ගෙවීම් කරන යුගය වැඩි ඈතක නොවේ. මිනිසා මැදිහත් වීමකින් තොරව යන්ත්‍ර අතර සිදුවන ආර්ථිකයක් බිහිවනු ඇත.

නිගමනය

මීළඟ පරම්පරාවේ වෙළඳපොල යනු හුදෙක් ඩිජිටල් කඩයක් නොවේ. එය භෞතික ලෝකය සහ ඩිජිටල් ලෝකය එකිනෙක හමුවන, ඕනෑම කෙනෙකුට (හෝ ඕනෑම යන්ත්‍රයකට) ඕනෑම දෙයක් හුවමාරු කර ගත හැකි විමධ්‍යගත, බුද්ධිමත් අවකාශයකි.