හැඳින්වීම වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පෘථිවිය පාලනය කළේ මිනිසුන් විසිනි. රජවරුන්ගේ සිට ජනාධිපතිවරුන් දක්වාත්, ව්‍යවස්ථාවල සිට නීති පොත් දක්වාත් අප ගොඩනගා ගත් “පාලන තන්ත්‍රයක්” (Governance System) ඇත. නමුත් අද වන විට කෘතීම බුද්ධිය (AI) වේගයෙන් නැගී එමින් පවතී. ගැටළුව වන්නේ, AI විසින් අලුත් පාලන ක්‍රමයක් නිර්මාණය කරනවාද, නැතහොත් මිනිසුන්ගේ තිබූ පැරණි, අඩුපාඩු සහිත පාලන ක්‍රමම “ඩිජිටල්” ආකාරයෙන් අනුකරණය (Copying) කරනවාද යන්නයි.

දත්ත යනු අපේම කැඩපතයි AI ඉගෙන ගන්නේ කෙසේද? එය ඉගෙන ගන්නේ මිනිසුන් විසින් අන්තර්ජාලයට මුදා හරින ලද දත්ත වලිනි. අපේ ඉතිහාසය, අපේ නීති, අපේ තීරණ සහ අපේ වැරදි ද එම දත්තවල අඩංගුය. එබැවින් AI ක්‍රියාත්මක වන්නේ මිනිස් සමාජයේ හැසිරීම් රටා අනුකරණය කරමිනි. මිනිස් පාලනයේ තිබූ “පක්ෂපාතීත්වය” (Bias), “වර්ගවාදය” සහ “අසාධාරණය” AI පද්ධති තුළින්ද ඉස්මතු වීමේ අවදානමක් ඇත. මන්ද එය පුහුණු කර ඇත්තේ (Trained) අපේම දත්ත වලිනි.

ඩිජිටල් නිලධාරිවාදය (Digital Bureaucracy) මිනිස් පාලනයේ ඇති ලොකුම අඩුවක් නම් නිලධාරිවාදයයි (Bureaucracy). ලිපි ගොනු ගොඩ ගැසීම සහ තීරණ ගැනීමේ ප්‍රමාදයයි. AI විසින් මෙය අනුකරණය කරනවා වෙනුවට එය “ස්වයංක්‍රීය” කරයි. නමුත් මෙහි භයානක පැත්තක් ඇත. මිනිස් පාලකයෙකුට යම් අවස්ථාවක නීතිය මඳක් නමා අනුකම්පාව දැක්විය හැක. නමුත් ඇල්ගොරිතමයක් (Algorithm) පාලනය අතට ගත් විට, එය නීතිය අකුරටම ක්‍රියාත්මක කරයි. එහිදී “මනුෂ්‍යත්වය” ගිලිහී ගොස් “කාර්යක්ෂමතාව” පමණක් ඉතිරි විය හැක.

නවතම පාලකයා: ඇල්ගොරිතමය අද වන විටත් අපව පාලනය කරන්නේ රජයන් පමණක් නොවේ. Google, Facebook වැනි සමාගම්වල ඇල්ගොරිතම විසින් අප කියවිය යුතු දේ, අප මිලදී ගත යුතු දේ සහ අප ඡන්දය දිය යුතු කාටද යන්න පවා සියුම්ව පාලනය කරයි. මෙය පැරණි ඒකාධිපති පාලන ක්‍රමවල (Dictatorship) නවීන, ඩිජිටල් පිටපතක් (Digital Copy) වැනිය. වෙනසකට ඇත්තේ එදා පාලකයාට හමුදාවක් සිටි අතර, අද පාලකයාට දත්ත (Data) තිබීමයි.

AI පාලනය: අලුත් බෝතලයක පරණ වයින්? AI තාක්ෂණය මිනිස් පාලනය අනුකරණය කරන්නේ නම්, අපට ලැබෙන්නේ අප දැනටමත් අත්විඳින ගැටළුම වේගවත්ව සිදුවන ලෝකයක් පමණි. නමුත් අප බලාපොරොත්තු විය යුත්තේ එය නොවේ. අප AI නිර්මාණය කළ යුත්තේ මිනිස් පාලනයේ ඇති දුර්වලතා මගහරවා, වඩාත් සාධාරණ සහ විනිවිද පෙනෙන (Transparent) පාලන ක්‍රමයක් ලොවට හඳුන්වා දීමටයි.

නිගමනය AI අපව අනුකරණය කරනවාද යන්න තීරණය වන්නේ අප ඊට ලබා දෙන දත්ත සහ උපදෙස් මතයි. අපේ පරණ වැරදි AI එකට ඉගැන්නුවොත්, එය “ඩිජිටල් ඒකාධිපතියෙක්” වනු ඇත. නමුත් අපි ඊට “සදාචාරය” (Ethics) සහ “සාධාරණත්වය” ඉගැන්නුවොත්, එය පෘථිවියට යහපත් පාලකයෙක් වනු ඇත.