ශ්‍රී ලංකාව වගේ රටකට ඒක ඇයි ඉතා වැදගත්ද?**

AI (Artificial Intelligence) ගැන අපි අද බොහෝ වෙලාවට කතා කරන්නේ
speed, efficiency, automation ගැන.

නමුත් AI එක්ක එන තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා:

AI එක “කළ හැකි” දේ ගැන නෙවෙයි —
AI එක “කළ යුතු” දේ ගැන.

මෙතනින් තමයි AI Ethics (AI ආචාරධර්ම) කියන සංකල්පය පටන් ගන්නේ.

---

AI Ethics කියන්නේ සරලව මොකක්ද?

AI Ethics කියන්නේ:

AI භාවිතා කරන විට
මිනිසාට හා සමාජයට අසාධාරණයක් වෙන්නේ නැතිව,
වගකීමෙන් හා සාධාරණව ක්‍රියා කිරීම.

AI Ethics කියන්නේ:

• AI භාවිතා කරන්න එපා කියන එක නෙවෙයි
• AI බියකරුයි කියලා බය කරන එක නෙවෙයි

👉 AI භාවිතා කරන විදිහ ගැන හිතන එක.

---

ශ්‍රී ලංකාවේ AI භාවිතය දැනටමත් තියෙනවා

AI කියන්නේ අනාගත කතාවක් නෙවෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ AI භාවිතය දැනටමත් පවතිනවා:

• බැංකු සහ මූල්‍ය සේවාවල decision‑making
• සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ diagnosis support
• රජයේ digital services
• මාධ්‍ය හා content creation

ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ජාතික AI උපායමාර්ගයක් (National AI Strategy) ද සකස් කරමින් සිටිනවා, එහිදී responsible සහ human‑centric AI භාවිතය අවධාරණය කරලා තියෙනවා. [mot.gov.lk], [dig.watch]

---

එහෙනම් ethical problem එක කොහෙද?

AI system එක:

• Data මත decisions ගන්නවා
• Average patterns follow කරනවා

නමුත්:

• අසාධාරණ data → අසාධාරණ decision
• Local context නැති data → local damage

උදාහරණයක්:

Rich රටකට harmless AI mistake එකක්,
Poor රටකට livelihood loss එකක් වෙන්න පුළුවන්.

ශ්‍රී ලංකාව වගේ රටක:

• Social safety nets අඩුයි
• Job security fragile
• Mistake එකේ price එක වැඩියි

ඒ නිසා AI Ethics අපට luxury එකක් නෙවෙයි — අවශ්‍යතාවයක්.

---

Bias (අසාධාරණය) කියන්නේ මොකක්ද?

AI bias කියන්නේ:

AI system එකක් කිසිම කණ්ඩායමකට අසාධාරණ ලෙස වැඩ කිරීම.

Bias එන්නේ:

• වැරදි data වලින්
• One‑sided data වලින්
• Local languages / cultures ignore කිරීමෙන්

ශ්‍රී ලංකාව වගේ බහු‑භාෂා, බහු‑සංස්කෘතික රටක, AI bias එක ගැඹුරු සමාජ ගැටළු හදන්න පුළුවන්.

මේ නිසාම ශ්‍රී ලංකාවේ AI governance හා ethics ගැන කතා කරන community‑based initiatives පවතිනවා. [aisgechapt…vercel.app]

---

AI Ethics ≠ AI Laws (වෙනස තේරුම්ගමු)

ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට:

• AI සඳහා වෙන්වූ නීතියක් තවම නැහැ
• නමුත් Personal Data Protection Act (2022) වැනි නීති AI භාවිතයට අදාළ වෙනවා. [lawgratis.com]

නමුත්:

නීතියට කලින් ethics එන්න ඕන.

නීතිය කියන්නේ:

• “කළ යුතු දේ / නොකළ යුතු දේ”

Ethics කියන්නේ:

• “හරිද?”
• “සාධාරණද?”
• “මිනිසාට හානියක් වෙයිද?”

---

Students ලාට AI Ethics වැදගත් වෙන්නේ ඇයි?

Students ලා අද:

• AI tools භාවිතා කරනවා
• Assignments, notes, ideas ගන්නවා

AI Ethics කියන්නේ students ලාට මෙන්න මෙහෙමයි:

AI එකෙන් උදව් ගන්න,
නමුත් responsibility එක AI එකට දාන්න එපා.

Student කෙනෙක් අහන්න ඕන ප්‍රශ්න:

• “මේ answer එක fair ද?”
• “මේක මගේ work එකද?”
• “මම හිතන එක නවත්තලාද?”

---

Pariganaka.com මෙතන ඉන්නේ ඇයි?

Pariganaka.com:

• AI hype promote කරන්න නෙවෙයි
• AI fear spread කරන්න නෙවෙයි

👉 AI භාවිතා කරනකොට,
සිංහලෙන් හිතන්න පුළුවන් අවකාශයක් හදන්නයි.

AI Ethics කියන්නේ:

• Global concept එකක්
• නමුත් local thinking නැත්නම්, ethical AI possible නෑ.

---

අවසාන සිතුවිල්ල

AI එක “smart” වෙයි.
AI system “efficient” වෙයි.

නමුත්:

AI එක ethical වෙන්නේ,
මිනිසා ethical වුණොත් විතරයි.

ශ්‍රී ලංකාව වගේ රටකට:

AI Ethics =
Technology + Humanity අතර සීමාව.

---

— Pariganaka
Thinking clearly in the age of AI.