1999 දී තිරගත වූ “The Matrix” චිත්‍රපටයේදී මෝෆියස් (Morpheus), නියෝ (Neo) ඉදිරියේ පෙති දෙකක් තබයි.

• නිල් පෙත්ත (Blue Pill): මෙය ගිල දැමුවොත්, ඔබ හෙට උදේ නැගිටින්නේ ඔබ දන්නා සාමාන්‍ය ලෝකයේමයි. කිසිදා ඇත්ත නොදැන, සුවපහසු බොරුවක (Comfortable Lie) ජීවත් විය හැකියි.
• රතු පෙත්ත (Red Pill): මෙය ගිල දැමුවොත්, ඔබට යථාර්ථයේ කටුක සත්‍යය (Harsh Truth) පෙනෙනු ඇත.

අද වන විට මුළු මනුෂ්‍ය වර්ගයාම සිටින්නේ මෙම පෙති දෙක ඉදිරියේය. කණගාටුවට කරුණ නම්, බහුතරයක් දෙනා හෙමිහිට “නිල් පෙත්ත” තෝරා ගනිමින් සිටීමයි.

ඒ නිල් පෙත්ත අන් කිසිවක් නොව, “ඩිජිටල් ලෝකයේ මායාව” (Digital Escapism) යි.

ඇයි අපි පලා යන්නේ? (The Great Escape)

අපි ජීවත් වන භෞතික ලෝකය (Physical World) එන්න එන්නම දුෂ්කර වෙමින් පවතී. දේශගුණික විපර්යාස, ආර්ථික අර්බුද, යුද්ධ, අධික වැඩ පීඩනය සහ තනිකම මිනිසුන්ව හෙම්බත් කර ඇත. සැබෑ ලෝකයේදී “සාර්ථක” වීම ඉතා අසීරුය.

නමුත් ඩිජිටල් ලෝකය (Metaverse, Video Games, Social Media VR) එසේ නොවේ.

• සැබෑ ලෝකයේ කුලී ගෙවන්න බැරිව ලතවෙන තරුණයෙක්ට, වීඩියෝ ගේම් එකක් ඇතුලේ ලෝකයක් ගලවන වීරයෙක් (Hero) වෙන්න පුළුවන්.
• සැබෑ ලෝකයේ තමන්ගේ පෙනුම ගැන අසතුටින් ඉන්න කෙනෙක්ට, ඩිජිටල් ලෝකයේ තමන් කැමතිම සුන්දර රූපයකින් (Avatar) පෙනී ඉන්න පුළුවන්.

මිනිසුන් යථාර්ථයෙන් පලා යන්නේ එය වේදනාකාරී නිසාත්, ඩිජිටල් මායාව ඉතා සුන්දර නිසාත් ය.

ඩිජිටල් මත්ද්‍රව්‍ය (Digital Drugs) ක්‍රියා කරන ආකාරය

අපි මත්ද්‍රව්‍ය වලට ඇබ්බැහි වෙන්නේ එයින් මොළයේ ඩෝපමයින් (Dopamine) නම් රසායනිකය වෑස්සෙන නිසානේ. අනාගත තාක්ෂණය (Immersive VR/AR) නිර්මාණය වෙමින් පවතින්නේම මේ “ඩෝපමයින්” ඉලක්ක කරගෙනයි.

• සමාජ මාධ්‍ය (Social Media) යනු මේ මත්ද්‍රව්‍යයේ පළමු අදියරයි (Gateway Drug). Likes, Comments හරහා ලැබෙන ක්ෂණික සතුටට අපි දැනටමත් ඇබ්බැහි වී හමාරයි.
• Metaverse/Hyper-reality යනු එහි ඊළඟ භයානක අදියරයි (The Hard Drug). ඔබ VR කණ්ණාඩියක් පැළඳගෙන වෙනත් ලෝකයකට ගිය විට, ඔබේ මොළයට ඇත්ත සහ බොරුව වෙන් කරගන්න බැරි වෙනවා. ඒ ලැබෙන වින්දනය සැබෑ ජීවිතයට කිසිදා ලබා දිය නොහැකියි.

ප්‍රතිඵලය? “භෞතික ලෝකය කම්මැලි වීම” (Reality becomes bland). සුරංගනා ලෝකයක ජීවත් වෙලා කණ්ණාඩිය ගැලෙව්වම පේන දූවිලි පිරුණු, වාහන තදබදය පිරුණු ඇත්ත ලෝකයේ ජීවත් වෙන්න කවුද කැමති?

“Matrix” අනාගතය සහ එහි අනතුර

ඉතිහාසඥ යුවාල් නෝවා හරාරි අනතුරු ඇඟවූ පරිදි, අනාගතයේදී රැකියා අහිමි වූ, සමාජයට ආර්ථික වටිනාකමක් නැති විශාල පිරිසක් (The Useless Class) බිහිවනු ඇත.

මේ කෝටි ගණනක් මිනිසුන්ගේ කෝපය සහ කලකිරීම පාලනය කරන්නේ කොහොමද? රෝම අධිරාජ්‍යයේදී ජනතාවට විරෝධතා අමතක කරවන්න “පාන් සහ ක්‍රීඩා” (Bread and Circuses) ලබා දුන්නා. අනාගතයේදී එය “Universal Basic Income (පාන්) සහ Metaverse (ක්‍රීඩා)” වනු ඇත.

රජයන් සහ මහා සමාගම් විසින් මිනිසුන්ව මේ ඩිජිටල් සිහින ලෝක තුළ සිරකර තබනු ඇත. එවිට ඔවුන් පාරට බැස අරගල කරන්නේ නැත. ඔවුන් තමන්ගේ අතථ්‍ය (Virtual) ලෝක වල සතුටින් මත් වී සිටිනු ඇත.

නිගමනය: අවසාන තේරීම

“The Final Human Update” එකේදී අපිට මුහුණ දීමට සිදුවන දරුණුතම ප්‍රශ්නය මෙයයි:

“අපි නිදහස් මිනිසුන් ලෙස කටුක යථාර්ථයට මුහුණ දෙනවාද? නැත්නම් ඩිජිටල් කූඩුවක් ඇතුලේ සුවපහසු වහලුන් ලෙස මිය යනවාද?”

බොහෝ අය දැනටමත් නිල් පෙත්ත තෝරාගෙන අවසන්.