අද අපි අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන ආකාරය ගැන මොහොතක් සිතන්න. අපි Facebook එකේ Post එකක් දමමු. Google හි යමක් සොයමු. YouTube හි වීඩියෝවක් නරඹමු. මේ සියල්ල නොමිලේ ලැබෙන බව පෙනුනද, සත්‍යය නම් “අපි අනුන්ගේ ඉඩමක ගෙවල් සාදමින් සිටින” බවයි.

Mark Zuckerberg හෝ Google හි හිමිකරුවන්ට හෙට උදේ සිතුවොත් ඔබේ ගිණුම මකා දැමිය හැකිය. ඔබේ දත්ත විකුණා ඔවුන්ට මුදල් ඉපැයිය හැකිය.

මෙය Web 2.0 යුගයයි. නමුත් දැන් Web 3.0 පැමිණෙමින් තිබේ. එය අන්තර්ජාලයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයයි.

අන්තර්ජාලයේ පරිණාමය: සරල පැහැදිලි කිරීමක්

මෙය තේරුම් ගැනීමට අපි අතීතය දෙස බලමු.

1. Web 1.0 (1990 – 2004): කියවීම පමණයි (Read Only)

මෙය අන්තර්ජාලයේ ළදරු අවධියයි. වෙබ් අඩවි යනු පුවත්පත් වැනිය.

• අපට තිබුණේ තොරතුරු කියවීම පමණයි.
• අපට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හෝ අපේම දේ නිර්මාණය කිරීමට ඉඩක් නොතිබුණි.
• මෙය “ඩිජිටල් පුස්තකාලයක්” වැනිය.

2. Web 2.0 (2004 – වර්තමානය): කියවීම සහ ලිවීම (Read & Write)

Facebook, Twitter සහ YouTube පැමිණීමත් සමඟ මෙය වෙනස් විය.

• අපට දැන් අන්තර්ගතය නිර්මාණය කළ හැකිය (User Generated Content).
• ගැටලුව: අපි නිර්මාණය කළාට, එහි අයිතිය සහ පාලනය ඇත්තේ විශාල සමාගම් (Big Tech) අතේය.
• මිල: අපේ පෞද්ගලිකත්වයයි. “භාණ්ඩය සඳහා ඔබ මුදල් ගෙවන්නේ නැත්නම්, භාණ්ඩය වන්නේ ඔබයි.” (If you are not paying for the product, you are the product).

3. Web 3.0 (අනාගතය): කියවීම, ලිවීම සහ අයිති කරගැනීම (Read, Write & Own)

මෙය මීළඟ විප්ලවයයි. මෙහිදී අන්තර්ජාලය පාලනය කරන්නේ කිසිදු තනි සමාගමක් නොවේ. එය පාලනය කරන්නේ එය භාවිතා කරන ජනතාව විසිනි.

• බ්ලොක්චේන් (Blockchain): ඔබේ දත්ත සමාගමක Server එකක නොව, ලොව පුරා විසිරුණු පරිගණක ජාලයක (Decentralized) ගබඩා වේ.
• අයිතිය (Ownership): ඔබ ක්‍රීඩාවක් කර දිනාගන්නා ඩිජිටල් කඩුවක් හෝ ඔබ අඳින ඩිජිටල් චිත්‍රයක් (NFT) සැබවින්ම ඔබට අයිති වේ. ක්‍රීඩාව හැදූ සමාගමටවත් එය ඔබෙන් උදුරා ගත නොහැක.

Web 3.0 ඔබට වැදගත් වන්නේ ඇයි?

1. සැබෑ අයිතිය: අද Instagram එකේ ඔබේ පින්තූර අයිති Instagram සමාගමටයි. Web 3.0 හිදී එය අයිති ඔබටයි. ඔබට එය විකුණා මුදල් ඉපැයිය හැක.
2. අතරමැදියන් නැත: ඔබ නිර්මාණකරුවෙක් නම්, YouTube හෝ Spotify වැනි අතරමැදියෙක් නැතිව, ඔබේ රසිකයන්ගෙන් සෘජුවම මුදල් ලබා ගත හැක.
3. ** වාරණය කළ නොහැක (Censorship Resistant):** රජයකට හෝ සමාගමකට ඔබේ කට වසා දැමීමට (Ban කිරීමට) Web 3.0 හිදී ඉතා අපහසුය.

නිගමනය: ඩිජිටල් යටත්විජිතයෙන් නිදහස් වීම

Web 3.0 යනු තාක්ෂණික වෙනසකට වඩා සමාජීය වෙනසකි. එය අන්තර්ජාලයේ බලය නැවතත් සාමාන්‍ය මිනිසා අතට පත් කිරීමේ වෑයමකි.

අපි තවමත් සිටින්නේ මෙහි මූලික අවධියේය. නමුත් “The Final Human Update” එකේදී මිනිසා තාක්ෂණයේ වහලෙක් නොවී, තාක්ෂණයේ ස්වාමියා බවට පත්වන්නේ Web 3.0 හරහාය.