ඔබ උදේට නැගිටලා ෆෝන් එක අතට ගත්තම දකින පළමු පෝස්ට් එක තීරණය කළේ කවුද? ඔබද? නැත්නම් Facebook ඇල්ගොරිතමය ද? ඔබ ඊළඟට බලන යූටියුබ් වීඩියෝ එක තීරණය කළේ කවුද? ඔබ නොදැනුවත්වම, ඔබේ ජීවිතයේ පාලකයා (Pilot) බවට AI පත්වෙලා ඉවරයි.

මිනිස් ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, අපේ මනස “Hack” (හැක්) කරන්න පුළුවන් තාක්ෂණයක් බිහි වී තිබෙනවා.

1. ඔබව ඔබට වඩා හොඳින් හඳුනන ඔත්තුකාරයා

ඔබේ අම්මා දන්නේ නෑ ඔබ රෑට බලන දේවල්. ඔබේ බිරිඳ දන්නේ නෑ ඔබේ රහස් ආසාවන්. නමුත් Google දන්නවා. ඔබේ Search History එක, ඔබ Like කරන දේවල්, ඔබ වීඩියෝ එකක් දිහා බලන් ඉන්න කාලය (Watch time) අනුව AI එක ඔබේ “ඩිජිටල් කේන්දරය” හදලා ඉවරයි.

• AI එකට පුළුවන් ඔබ තවම නොදන්නවා වුණත්, ඔබ සමලිංගිකද නැද්ද කියන එක කියන්න.
• ඔබට මානසික අවපීඩනය (Depression) හැදෙන්න එනවා කියලා ඩොක්ටර්ට කලින් AI එකට කියන්න පුළුවන්.

ඔබ ගැන මේ තරම් දත්ත තියෙන කෙනෙක්ට (AI), ඔබට ඕනෑම දෙයක් විකුණන්න පුළුවන්. ඒක බඩුවක් වෙන්න පුළුවන්, නැත්නම් දේශපාලන මතයක් වෙන්න පුළුවන්.

2. ඩොපමයින් උගුල (The Dopamine Trap)

ඇයි අපිට විනාඩි 5කට වත් ෆෝන් එක පැත්තකින් තියන්න බැරි? මේක අහම්බයක් නෙවෙයි. සමාජ මාධ්‍ය හදලා තියෙන්නේ “ඩිජිටල් මත්ද්‍රව්‍යයක්” විදිහට.

ඔබ පෝස්ට් එකක් පහළට අදින (Scroll) හැම වාරයක් පාසාම, හරියට ස්ලොට් මැෂින් (Slot Machine) එකක වගේ, ඔබේ මොළයේ “Dopamine” කියන රසායනිකය නිපදවෙනවා. AI එක දන්නවා හරියටම කොයි වෙලාවටද ඔබට Notification එකක් එවන්න ඕන කියලා. ඔබ හිතන්නේ ඔබ ෆෝන් එක පාවිච්චි කරනවා කියලයි. නමුත් ඇත්තටම වෙන්නේ ෆෝන් එක විසින් ඔබව පාවිච්චි කරන එකයි.

3. “සත්‍යය” මැදට බෙදීම (Polarization)

ඉස්සර අපි හැමෝම ප්‍රවෘත්ති බැලුවේ එකම ටීවී චැනල් එකකින්. අපි හැමෝම එකම “ඇත්තක්” විශ්වාස කළා. නමුත් AI කරන්නේ මොකක්ද?

• ඔබ කැමති වාමාංශික අදහස් වලට නම්, එය ඔබට පෙන්වන්නේ වාමාංශික පෝස්ට් විතරයි.
• ඔබ කැමති දක්ෂිණාංශික අදහස් වලට නම්, එය පෙන්වන්නේ ඒ පැත්තේ දේවල් විතරයි.

මේ නිසා මිනිස්සු “බුබුළු” (Bubbles) ඇතුලේ හිර වෙනවා. එකම රටේ ජීවත් වුණාට, අපි දකින්නේ ලෝක දෙකක්. අවසානයේදී මිනිස්සු එකිනෙකා මරාගන්න තත්ත්වයට පත් කරන්නේ මේ ඇල්ගොරිතමයි. (උදාහරණ: මැතිවරණ කැරලි).

නිගමනය: මනස නැවත අත්පත් කරගැනීම

අනාගතයේ දරුණුම යුද්ධය වෙන්නේ ඉඩම් වෙනුවෙන් නෙවෙයි; ඔබේ මනස වෙනුවෙන්. රජයන්ට සහ සමාගම් වලට ඕන කරන්නේ ඔබේ අවධානය (Attention) සහ ඔබේ ඡන්දයයි.

මේ “Matrix” එකෙන් ගැලවෙන්න නම් එකම එක ක්‍රමයි තියෙන්නේ: “ඔබ කවුද කියලා ඇල්ගොරිතමය දැනගන්න කලින්, ඔබ කවුද කියලා ඔබ දැනගන්න.” (Know thyself).

යන්ත්‍රයට අනාවැකි කියන්න බැරි විදිහට ජීවත් වෙන්න. සමහර වෙලාවට ෆෝන් එක ඕෆ් කරන්න. පොතක් කියවන්න. ගහක් යට ඉඳගෙන කල්පනා කරන්න. මොකද AI එකට ළඟා වෙන්න බැරි එකම තැන “නිශ්ශබ්දතාවය” යි.