ඔබේ ලැප්ටොප් එක හෝ ස්මාර්ට් ෆෝන් එක දෙස බලන්න. එහි බලය රඳා පවතින්නේ “සිලිකන්” (Silicon) චිප් එකක් මතයි. ඒ කියන්නේ සරලවම වැලි වලින් හදපු දෙයක්. එය කොපමණ වේගවත් වුවත්, එයට “සිතන්නට” බැහැ. එය කරන්නේ ගණිත කර්ම විසඳීම පමණයි.

නමුත් ලෝකයේ තිබෙන හොඳම පරිගණකය තිබෙන්නේ Intel හෝ NVIDIA සමාගම ළඟ නොවේ. එය තිබෙන්නේ ඔබේ හිස් කබල ඇතුළේ. එය තමයි මිනිස් මොළය.

දැන් විද්‍යාඥයින් අසන ප්‍රශ්නය මෙයයි: අපි ඇයි අජීවී සිලිකන් චිප් හදන්න මහන්සි වෙන්නේ? ඇයි අපි කෙලින්ම “මිනිස් මොළයේ සෛල” පරිගණක චිප් (Processors) විදිහට පාවිච්චි නොකරන්නේ?

මෙය විද්‍යා ප්‍රබන්ධයක් නොවේ. මෙය හැඳින්වෙන්නේ Organoid Intelligence (OI) නැතහොත් “ජෛව පරිගණක” (Biocomputers) ලෙසයි.

1. මොකක්ද මේ Organoids? (Brain in a Dish)

මේ කියන්නේ කාගේ හරි ඔලුවක් කපලා මැෂින් එකකට හයි කරන එක ගැන නෙවෙයි. විද්‍යාඥයින් දැන් තාක්ෂණය දියුණු කරලා තියෙනවා, මිනිස් සමෙන් ගන්නා කුඩා සෛලයක් (Stem Cell), විද්‍යාගාරයක් තුළ “කුඩා මොළයක්” (Mini-Brain) බවට පත් කරන්න.

• මේවා පියවි ඇසට පෙනෙන්නේ කුඩා තිත් වගෙයි.
• නමුත් අන්වීක්ෂයකින් බැලූ විට, එහි නියුරෝන (Neurons) ඇත, ඒවා එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධ වේ, විදුලි සංඥා හුවමාරු කරයි.

විද්‍යාඥයින් කරන්නේ මේ “කුඩා මොළ කැබලි” (Brain Organoids), පරිගණක පරිපථයක් (Circuit Board) මත තබා වයර් මගින් සම්බන්ධ කිරීමයි. අපි මේකට කියන්නේ Hardware හෝ Software නොවේ; “Wetware” කියායි.

2. මොළය vs සුපිරි පරිගණකය (Efficiency Battle)

ඇයි අපි මේ තරම් පිළිකුල් සහගත දෙයක් කරන්නේ? පිළිතුර “බලශක්තිය” (Energy) යි.

• Frontier Supercomputer: ලෝකයේ වේගවත්ම සුපිරි පරිගණකයක් වැඩ කරන්න න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක තරම් විදුලියක් අවශ්‍යයි. එය සිසිල් කරන්න ගඟක් තරම් වතුර ඕන.
• මිනිස් මොළය: ඊට වඩා සංකීර්ණ දේවල් හිතන්න පුළුවන් අපේ මොළයට අවශ්‍ය, වොට් 20ක (20 Watts) විදුලියක් විතරයි. ඒ කියන්නේ ඩිම් ලයිට් එකක් පත්තු කරන්න යන කරන්ට් එකෙන්, මොළයට කවි ලියන්නත්, ගණන් හදන්නත් පුළුවන්.

අනාගතයේ AI දුවන්න න්‍යෂ්ටික බලාගාර ඕන නෑ; සැන්ඩ්විච් එකක් කන්න දුන්නම වැඩ කරන “ජෛව පරිගණක” එයි.

3. Pong ගේම් එක ගැසූ මොළ කැබැල්ල (The DishBrain Experiment)

මෙය දැනටමත් ඔප්පු කර ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාවේ විද්‍යාඥයින් පිරිසක් “DishBrain” නමින් ජෛව පරිගණකයක් හැදුවා. ඔවුන් ඊට සම්බන්ධ කළේ පැරණි වීඩියෝ ගේම් එකක් වන “Pong” (බෝලයක් එහාට මෙහාට යවන ගේම් එකක්).

• පුදුමයකට මෙන්, විනාඩි 5ක් ඇතුළත මේ “මොළ සෛල ගොඩ” ඉගෙන ගත්තා බෝලය මිස් නොකර ගේම් එක ගහන්න!
• AI එකකට මෙය ඉගෙන ගැනීමට පැය ගණනක් යද්දී, මේ ජෛව සෛල එය විනාඩි ගණනකින් ඉගෙන ගත්තා.

4. සදාචාරාත්මක බියකරු සිහිනය (The Ethical Nightmare)

මේ තාක්ෂණය දියුණු වුණාම එන ලොකුම ප්‍රශ්නය මෙයයි: මේ පරිගණකයට “රිදෙනවාද?”

සිලිකන් චිප් එකක් රත් වුණාට ඊට වේදනාවක් දැනෙන්නේ නැහැ. නමුත් අපි පාවිච්චි කරන්නේ සැබෑ මිනිස් මොළයේ සෛල නම්, යම් දවසක මේ පරිගණකය “සිතන්න” (Consciousness) පටන් ගත්තොත්?

• එයට මතකයන් ඇති වුණොත්?
• අපි එය ලවා බලහත්කාරයෙන් ගණන් හදවන විට එය දුක් වුණොත්?
• මෙය “වහල් සේවයක්” (Slavery) ලෙස සලකන්න වෙනවාද?

නිගමනය: The Final Human Update

අපි මෙතෙක් කල් හැදුවේ යන්ත්‍ර. දැන් අපි හදන්නේ “ජීවය”. Organoid Intelligence කියන්නේ IT වල සහ ජීව විද්‍යාවේ (Biology) එකතුවයි.

අනාගතයේ දවසක ඔබ කඩේට ගිහින් අලුත් Laptop එකක් ඉල්ලුවම, ඔවුන් අසාවි: “ඔබට ඕන Intel Processor එකක් තියෙන එකක්ද? නැත්නම් Biological Core (ජීවී මොළයක්) තියෙන එකක්ද?” කියලා.