01 කොටස: ඇපලෝ යුගයෙන් පසු නැවතත් සඳට?

1972 වසරේ දෙසැම්බර් මාසයේදී Apollo 17 මෙහෙයුම නිම කරමින් ඉයුජින් සර්නන් සඳ මතින් අවසන් වරට පෘථිවිය බලා පැමිණෙන විට, නැවතත් මිනිසෙකු සඳ මත පා තැබීමට අඩ සියවසකට වඩා වැඩි කාලයක් ගතවනු ඇතැයි කිසිවෙකුත් නොසිතන්නට ඇත. දශක පහක නිහඬතාවයකින් පසු, අද වන විට ලෝකය පුරා අභ්‍යවකාශ ආයතන නැවතත් සඳ දෙස බලමින් සිටින්නේ හුදෙක් ගවේෂණයකට එහා ගිය දැවැන්ත අරමුණක් ඇතිවය.

එය පෘථිවියෙන් බැහැරව මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයේ “දෙවන නිවහන” ගොඩනැගීමේ පළමු පියවරයි.

ඇයි මේ හදිසි උනන්දුව?

සීතල යුද්ධය පැවති සමයේ ඇමරිකාව සහ සෝවියට් දේශය අතර පැවති “අභ්‍යවකාශ තරඟය” (Space Race) මෙන් නොව, වර්තමාන සඳ ගමනට හේතු කිහිපයක් බලපායි:

• නව සම්පත් සොයා යාම: සඳෙහි දකුණු ධ්‍රැවයේ අයිස් ස්වරූපයෙන් ජලය පවතින බවට සාධක හමු වී ඇත. මෙය පානීය ජලය ලෙස පමණක් නොව, රොකට් ඉන්ධන (හයිඩ්‍රජන් සහ ඔක්සිජන්) නිපදවීමටද භාවිතා කළ හැකිය.
• ආර්ථික වටිනාකම: පෘථිවියේ දුර්ලභ මූලද්‍රව්‍ය සහ පිරිසිදු බලශක්තිය නිපදවිය හැකි Helium-3 වැනි සම්පත් සඳ මත බහුල බව විශ්වාස කෙරේ.
• අඟහරු වෙත පිම්මක්: අඟහරු ග්‍රහයා වෙත මිනිසුන් යැවීමට පෙර, සඳ යනු අපගේ තාක්ෂණයන් පරීක්ෂා කළ හැකි හොඳම “වැඩබිම” (Testbed) වේ.

Artemis: නාසා ආයතනයේ නව බලාපොරොත්තුව

වර්තමාන සඳ ගමනේ පෙරගමන්කරු වන්නේ නාසා ආයතනයේ Artemis වැඩසටහනයි. ඇපලෝ දෙවියන්ගේ නිවුන් සහෝදරිය වන ‘ආර්ටෙමිස්’ නමින් මෙය නම් කර ඇත්තේ සුවිශේෂී අරමුණක් ඇතිවය. එනම්, ප්‍රථම වතාවට කාන්තාවක සහ වර්ණවත් පුද්ගලයෙකු (Person of Color) සඳ මතට යැවීමයි.

මෙම මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන අංග කිහිපයකි:

1. SLS (Space Launch System): ලොව බලගතුම රොකට් පද්ධතිය.
2. Orion Spacecraft: ගගනගාමීන් රැගෙන යන යානය.
3. Lunar Gateway: සඳ වටා කක්ෂගත වන කුඩා අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයක්. මෙය සඳ මතට බැසීමට පෙර නවතින “අතරමැදි නැවතුම්පොළක්” ලෙස ක්‍රියා කරයි.

පෞද්ගලික අංශයේ දායකත්වය

ඇපලෝ යුගයේදී සියල්ල රජයේ මැදිහත්වීමෙන් සිදු වුවද, අද වන විට Elon Musk ගේ SpaceX සහ Jeff Bezos ගේ Blue Origin වැනි පෞද්ගලික සමාගම් මෙයට සක්‍රීයව දායක වේ. විශේෂයෙන්ම SpaceX සමාගමේ Starship යානය, සඳ මතට විශාල භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් සහ මිනිසුන් රැගෙන යාමේ හැකියාව සහිතව නිර්මාණය කර ඇත.

අවසාන සටහන

මිනිස් කථාන්දරය සඳ මතට දිගු වීම යනු තවත් එක් ගමනක් පමණක් නොවේ. එය මිනිස් වර්ගයා “බහු-ග්‍රහලෝක ජීවීන්” (Multi-planetary species) බවට පත්වන මාවතේ සමාරම්භයයි. නමුත්, සඳ මත ජනාවාසයක් ඉදිකිරීම අතිශය දුෂ්කර කාර්යයකි.

අධික විකිරණ, වායුගෝලයක් නොමැති වීම සහ මාරාන්තික සීතල මැද මිනිසා සඳ මත ජීවත් වන්නේ කෙසේද? ඒ පිළිබඳව මෙම ලිපි පෙළෙහි දෙවන කොටසින් සාකච්ඡා කරමු.