අද වන විට අපි Facebook, Instagram, TikTok සහ Twitter (X) වැනි සමාජ මාධ්‍යවලට හුරු වී සිටිමු. නමුත් මේවා අයත් වන්නේ අන්තර්ජාලයේ Web 2.0 යුගයටයි. එහි මූලික අරමුණ වූයේ ඔබේ අවධානය (Attention) දිනාගෙන, එය වෙළඳ දැන්වීම්කරුවන්ට විකිණීමයි.

නමුත් දැන්, ලෝකය “Next Gen Social Networks” හෙවත් මීළඟ පරම්පරාවේ සමාජ ජාල වෙත මාරු වෙමින් පවතී. ඒවා පැරණි ඒවාට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් ය.

1. ඔබ භාණ්ඩයක් නොවේ, ඔබ අයිතිකරුවෙකි (Decentralization)

වර්තමාන සමාජ මාධ්‍ය (උදා: Facebook) මධ්‍යගත (Centralized) පද්ධති වේ. එහි පාලනය ඇත්තේ එක් සමාගමක් අතේය. ඔවුන්ට ඕනෑම වෙලාවක ඔබේ ගිණුම තහනම් කළ හැක.

නමුත් මීළඟ පරම්පරාවේ ජාල (උදා: Bluesky, Mastodon, Nostr) ගොඩනැගෙන්නේ “විකේන්ද්‍රගත” (Decentralized) තාක්ෂණය මතයි.

• මෙහිදී ඔබේ දත්තවල අයිතිය ඔබට හිමි වේ.
• ඔබට එක් සේවාදායකයකින් (Server) තවත් එකකට ඔබේ අනුගාමිකයන් (Followers) රැගෙන යා හැක. (හරියට ඔබේ දුරකථන අංකය වෙනත් ජාලයකට මාරු කරනවා වැනිය).

2. “ඇබ්බැහි වීම” වෙනුවට “වටිනාකම” (Value over Addiction)

වර්තමාන ඇල්ගොරිතම (Algorithms) නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඔබව තරහ ගැන්වීමට හෝ හැඟීම් අවුස්සවා වැඩි වේලාවක් තිරය දෙස බලා සිටීමට සැලැස්වීමටයි (Doom scrolling).

Next Gen ජාලවල ඉලක්කය වන්නේ “Curated Communities” ය. එනම් නිකම්ම කාලය කනවා වෙනුවට, සැබවින්ම සමාන අදහස් ඇති අය සමඟ ගුණාත්මක සාකච්ඡා ගොඩනැගීමයි.

3. AI මිතුරන් සහ ව්‍යාජ යථාර්ථය

මෙය තරමක් බියජනක විය හැක. අනාගත සමාජ ජාලවල ඔබ කතා කරන බොහෝ දෙනෙක් සැබෑ මිනිසුන් නොව “AI Agents” විය හැක.

• ඔබේ රුචිකත්වයට ගැලපෙන පරිදි, ඔබටම වෙන් වූ AI චරිත (AI Personas) සමඟ ඔබ කාලය ගත කරනු ඇත.
• මෙය හුදෙකලාවට විසඳුමක් ද? නැතහොත් මිනිසුන්ව තවදුරටත් සමාජයෙන් ඈත් කිරීමක් ද? යන්න විවාදාත්මකය.

4. තිරයෙන් ඔබ්බට (Spatial Social Networks)

Apple Vision Pro වැනි උපාංග සමඟ, සමාජ මාධ්‍ය යනු දුරකථන තිරයක් මත Scroll කිරීම නොව, “අවකාශීය” (Spatial) අත්දැකීමක් වනු ඇත.

• ඔබ මිතුරෙකුගේ ඡායාරූපයක් බලනවා වෙනුවට, ඩිජිටල් Avatar එකක් හරහා ඔවුන්ගේ කාමරයට ගොස් (Virtual Room) කතා බහ කිරීමට හැකි වනු ඇත. මෙය Metaverse සංකල්පයේ දියුණු අවස්ථාවයි.

නිගමනය

“Next Gen Social Network” එකක සාර්ථකත්වය මනිනු ලබන්නේ ඔබට ලැබෙන Likes ප්‍රමාණයෙන් නොව, ඔබ ගොඩනගා ගන්නා සම්බන්ධතාවල ගුණාත්මකභාවය (Quality of Connection) මතයි.

අපි දැන් සිටින්නේ “සමාජ මාධ්‍ය” (Social Media) යුගයෙන් මිදී, “සමාජ යථාර්ථය” (Social Reality) යුගයට පිවිසෙමින් ය.