මීට වසර 10කට පමණ පෙර අප Facebook වෙත පිවිසියේ මිතුරන්ගේ ෆොටෝ වලට ලයික් එකක් දාන්න සහ ඔවුන්ට සුබ පතන්නටයි. නමුත් අද ඔබ Facebook හෝ Instagram යන විට දකින්නේ කුමක්ද? නාඳුනන අයගේ වීඩියෝ, වෙළඳ දැන්වීම් සහ AI විසින් යෝජනා කරන පෝස්ට් පමණයි. අපේ මිතුරන්ගේ තොරතුරු සොයා ගැනීමට අපහසු වී ඇත. මෙය අහම්බයක් නොවේ; මෙය “සමාජ ජාල යුගයේ” (Social Network Era) අවසානයයි.

1. “සමාජ” (Social) යන වචනය ගිලිහී යාම මුල් කාලයේ මෙම වේදිකා හැඳින්වූයේ “Social Networks” (සමාජ ජාල) ලෙසයි. එහි අරමුණ වූයේ මිනිසුන් සම්බන්ධ කිරීමයි (Connection). නමුත් අද ඒවා “Recommendation Media” (යෝජනා මාධ්‍ය) බවට පත් වී ඇත.

• TikTok, Reels සහ Shorts නිසා අප දැන් කරන්නේ අපේ මිතුරන් සමඟ කතා කිරීම නොව, නාඳුනන අය විසින් සාදන ලද විනෝදාත්මක වීඩියෝ නැරඹීමයි (Entertainment).
• අපි දැන් “සම්බන්ධ වන්නන්” (Connectors) නොව “ප්‍රේක්ෂකයින්” (Audience) බවට පත් වී හමාරය.

2. පොදු චතුරශ්‍රයෙන් පුද්ගලික කාමරයට මීට පෙර අපි අපේ ජීවිතයේ සෑම දෙයක්ම “Wall” එකේ හෝ “Timeline” එකේ බෙදා ගත්තෙමු. එය හරියට නගරයේ පොදු චතුරශ්‍රයේ සිට කෑගසනවා වැනිය. නමුත් දැන් මිනිසුන් ප්‍රසිද්ධියේ පළ කිරීමට බිය වී ඇත (Cancel Culture සහ Privacy ගැටළු නිසා).

• ඒ වෙනුවට දැන් සියලුම කතාබහ සිදුවන්නේ WhatsApp Groups, Messenger DMs, හෝ Telegram වැනි පුද්ගලික තැන්වලයි.
• අපි දැන් ලෝකයටම පෙනෙන්නට කෑගසනවා වෙනුවට, අපේ විශ්වාසවන්ත අය සමඟ රහසින් කතා කිරීමට (The Cozy Web) පෙළඹී ඇත.

3. ඩිජිටල් තෙහෙට්ටුව (Social Media Fatigue) දිගින් දිගටම ස්ක්‍රෝල් කිරීම (Doom Scrolling) නිසා මිනිසුන් දැන් වෙහෙසට පත්ව සිටී. අන් අයගේ “පරිපූර්ණ ජීවිත” (Fake Perfection) දැකීමෙන් ඇතිවන මානසික පීඩනය නිසා බොහෝ දෙනෙක් සමාජ ජාල වලින් ඉවත් වෙමින් හෝ භාවිතය සීමා කරමින් සිටිති.

4. AI සහ “මියගිය අන්තර්ජාලය” (Dead Internet Theory) අනාගතයේදී සමාජ ජාල වල සිටින බොහෝ “මිතුරන්” ඇත්ත මිනිසුන් නොව AI බොට්ස් (Bots) වීමට ඉඩ ඇත. ඔබ කමෙන්ට් කරන්නේ කාටදැයි ඔබටම විශ්වාස නැති තැනක, මිනිස් සම්බන්ධතාවල වටිනාකම නැති වී යයි. මෙය සමාජ ජාල එපා වීමට තවත් හේතුවක් වනු ඇත.

නිගමනය සමාජ ජාල සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යන්නේ නැත. නමුත් “පරණ ෆේස්බුක් යුගය” දැන් අවසන් වී ඇත. අනාගතය අයිති වන්නේ විශාල වේදිකාවලට නොව, කුඩා, පුද්ගලික සහ අර්ථවත් කණ්ඩායම් (Niche Communities) වලටයි. අපි නැවතත් “Broadcast” කිරීම නවතා “Conversation” (සංවාදය) වෙත ගමන් කරමින් සිටිමු.