අපි අපේ ගෙදර දොර ජනෙල් වහනවා. ෆෝන් එකට Password දානවා. බැංකු ගිණුමට PIN අංකයක් තියෙනවා. ඇයි? අපේ දේවල්වලට අනුන් එබිකම් කරනවාට අපි කැමති නැති නිසා.

මේ විශ්වයේ ඔබට ඉතිරි වී ඇති එකම සහ අවසාන “පෞද්ගලික ස්ථානය” (Private Space) වන්නේ ඔබේ මනස (Mind) පමණයි. ඔබේ සිතුවිලි, ඔබේ රහස්, ඔබේ සිහින දන්නේ ඔබ පමණයි.

නමුත් තාක්ෂණය විසින් දැන් ඒ අවසාන දොරටුවත් බිඳ දමමින් සිටී. ඒ නිසාම ලෝකයට අලුත් නීතියක් අවශ්‍ය වී ඇත. ඒ “Neuro-Rights” හෙවත් ස්නායු අයිතිවාසිකම් ය.

1. මොළය හැක් කිරීම (Hacking the Brain)

Neuralink (Elon Musk), Synchron වැනි සමාගම් දැන් නිපදවමින් සිටින්නේ මොළය සහ පරිගණකය යා කරන තාක්ෂණයන්ය (BCI – Brain Computer Interfaces). මේවා දැනට ආබාධිත අයට උදව් කිරීමට හැදුවත්, අනාගතයේදී මේවා සාමාන්‍ය මිනිසුන්ගේ භාවිතයට පැමිණෙනු ඇත.

යන්ත්‍රයකට ඔබේ මොළයේ සිග්නල් හරහා “Mouse Cursor” එකක් සොලවන්න පුළුවන් නම්, ඊට බැරිද ඔබේ:

• දේශපාලන මතය,
• ලිංගික කැමැත්ත,
• හෝ ඔබ කාටවත් නොකී රහස් කියවන්න?

අනාගතයේ හැකර්වරුන් (Hackers) ඔබේ බැංකු ගිණුම හැක් කරන්නේ නැත; ඔවුන් ඔබේ මතකයන් (Memories) හැක් කරනු ඇත.

2. මනස කියවන වෙළඳ දැන්වීම් (Dream Ads)

ඔබ කවදා හෝ යමක් ගැන “සිතුවා” පමණින් Facebook එකේ ඊට අදාළ Ad එකක් දැක තිබේද? එය අහම්බයක් විය හැක. නමුත් අනාගතයේදී එය තාක්ෂණයක් වනු ඇත.

Neuro-marketing සමාගම්වලට පුළුවන් ඔබේ මොළයේ තරංග (Brainwaves) අධ්‍යයනය කර, ඔබ කැමති මොනවාටද කියා ඔබ කියන්නත් කලින් දැනගන්න.

• සිතන්න, ඔබ පීසා එකක් ගැන “නිකන් හිතනවා”.
• ඊළඟ තත්පරයේ ඔබේ ස්මාර්ට් කන්නාඩියේ (Smart Glasses) පීසා හට් එකේ Ad එකක් වැටෙනවා.
• මෙය ඔබේ නිදහස් කැමැත්ත (Free Will) විනාශ කිරීමක් නොවේද?

3. සිතුවිලි පොලිසිය (Thought Police)

“Minority Report” චිත්‍රපටයේ මෙන්, අනාගතයේදී පොලිසියට හැකි වේවිද අපරාධකරුවෙකුගේ ඔලුවට මැෂින් එකක් සවි කර, ඔහු කළ අපරාධයේ මතකය බලහත්කාරයෙන් එළියට ගන්න?

• එය උසාවියට හොඳ සාක්ෂියක් විය හැක.
• නමුත් එය මිනිසෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකම් (Human Rights) උල්ලංඝනය කිරීමකි. අපට අපේ මනස ඇතුළේ නිශ්ශබ්දව සිටීමේ අයිතියක් නැද්ද?

ඔබ රජයට විරුද්ධව “සිතන” දේවල් පවා වරදක් ලෙස සලකන (Thought Crime) යුගයක් බිහි වේවිද?

4. චිලී රාජ්‍යය සහ අනාගත නීති

ලෝකය මේ අනතුර දැකලා ඉවරයි. දකුණු ඇමරිකාවේ චිලී (Chile) රාජ්‍යය, ලෝකයේ ප්‍රථම වරට තම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කරමින් “Neuro-Rights” මානව අයිතිවාසිකමක් ලෙස පිළිගත්තේය. ඉන් කියැවෙන්නේ:

1. Mental Privacy: ඔබේ සිතුවිලි කියවීමට කාටවත් අයිතියක් නැත.
2. Personal Identity: තාක්ෂණය මගින් ඔබේ පෞරුෂය වෙනස් කළ නොහැක.
3. Free Will: බාහිර තාක්ෂණික බලපෑම්වලින් තොරව තීරණ ගැනීමේ අයිතිය.

නිගමනය: The Final Human Update

අපි Human 2.0 බවට පත්වන විට, අපේ ඔලුවට චිප් එකක් හයි කරගන්නා විට, අපි පරිස්සම් විය යුතුය. අපි ලබා ගන්නා “සුපිරි බුද්ධිය” (Intelligence) වෙනුවෙන්, අපට අපේ “පෞද්ගලිකත්වය” (Privacy) කැප කරන්නට සිදුවේවිද?

අනාගතයේ නිදහස යනු පාරේ බැස කෑගැසීම නොවේ; තමන්ගේ ඔලුව ඇතුළේ තමන්ට කැමති දෙයක් සිතන්නට ඇති නිදහසයි (Cognitive Liberty).