අපි වෙබ් අඩවියකට යන හැම වෙලාවෙම ගහන්නේ www කියලා. එහි තේරුම World Wide Web (ලෝකයම පැතිරුණු ජාලය) යන්නයි. අපේ විශ්වාසය වන්නේ අන්තර්ජාලය යනු දේශසීමා නැති, පාස්පෝට් නැති, මුළු ලෝකයම යා කරන එකම තැනක් කියාය.

නමුත් කණගාටුවට කරුණ නම්, ඒ යුගය දැන් අවසන් වී ඇත. අපි දැන් ගමන් කරමින් සිටින්නේ “Splinternet” (Split + Internet) හෙවත් “කැබලි වූ අන්තර්ජාලයක්” වෙතටයි.

අනාගතයේදී අන්තර්ජාලය “සාගරයක්” නොවනු ඇත; එය තාප්පවලින් වෙන් කළ “කුඩා පොකුණු” රාශියක් වනු ඇත.

1. මොකක්ද මේ Splinternet? (Cyber-Balkanization)

1990 ගණන්වලදී අපි හිතුවේ අන්තර්ජාලය නිසා ලෝකයේ සාමය ඇති වෙයි කියලා. මොකද හැමෝටම හැමෝවම මුණගැහෙන නිසා. නමුත් සිදුවෙමින් පවතින්නේ එහි අනෙක් පැත්තයි. රටවල් සහ ආණ්ඩු දැන් තේරුම් ගෙන ඇත “දත්ත යනු බලය” (Data is Power) බව. ඒ නිසා ඔවුන් තමන්ගේ රට වටා “ඩිජිටල් යකඩ තිර” (Digital Iron Curtains) ගොඩනගමින් සිටී.

2. මහා චීන ගිනි පවුර (The Great Firewall)

මෙය ආරම්භ කළේ චීනයයි. චීනයේ සිටින කෙනෙකුට Facebook, Google, YouTube පාවිච්චි කළ නොහැක. ඔවුන්ට ඇත්තේ ඔවුන්ගේම අන්තර්ජාලයකි (WeChat, Baidu). චීන ජාතිකයෙක් දකින “සත්‍යය” සහ ඇමරිකානුවෙක් දකින “සත්‍යය” සම්පූර්ණයෙන්ම දෙකකි. ඔවුන් ජීවත් වන්නේ එකම පෘථිවියේ වුවත්, ඔවුන් සිටින්නේ ඩිජිටල් විශ්වයන් දෙකකය.

3. රුසියාවේ RuNet සහ Unplug කිරීම

රුසියාව මෑතකදී අලුත් නීතියක් ගෙනාවේය (Sovereign Internet Law). ඔවුන්ගේ අරමුණ වන්නේ අවශ්‍ය වෙලාවකදී, මුළු ලෝකයෙන්ම රුසියාව විසන්ධි කර (Unplug), තමන්ගේම රට ඇතුළේ විතරක් දුවන අන්තර්ජාලයක් (RuNet) ක්‍රියාත්මක කිරීමයි. යුද්ධයක් ඇති වූ විට, ඇමරිකාවට බැහැ රුසියාවේ සර්වර් වලට රිංගන්න. මොකද රුසියාව ඒ වෙද්දී “Online” නැහැ!

4. ඩිජිටල් වීසා (The Digital Visa)

මෙය හුදෙක් ආඥාදායක රටවලට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. යුරෝපා සංගමය (GDPR) සහ ඇමරිකාව පවා දැන් දැඩි නීති ගෙන එයි. ඇමරිකාව TikTok තහනම් කිරීමට උත්සාහ කරයි. යුරෝපය ඇමරිකානු සමාගම්වලට දඩ ගසයි.

නුදුරු අනාගතයේදී වෙබ් අඩවියක් බැලීම, රටකට යනවා වගේ අමාරු වැඩක් විය හැක.

• ඔබ ලංකාවේ සිට ඇමරිකානු වෙබ් අඩවියකට පිවිසෙන විට, “Sorry, this content is not available in your region” කියන පණිවිඩය වෙනුවට, ඔබට “Digital Access Visa” එකක් ගැනීමට සිදුවනු ඇත.
• අන්තර්ජාලය තවදුරටත් “Global” නැත; එය “Local” වෙමින් පවතී.

5. සත්‍යයේ බෙදීම (Fractured Reality)

Splinternet හි භයානකම ප්‍රතිඵලය වන්නේ මෙයයි: අපට තවදුරටත් පොදු යථාර්ථයක් (Shared Reality) නැති වීම.

• ඉන්දියානුවෙක් දකින ලෝක සිතියම නෙවෙයි පකිස්ථානුවෙක් Google Maps එකේ දකින්නේ (දේශසීමා වෙනස්).
• ඇල්ගොරිතම සහ රජයන් විසින් මිනිසුන්ව වෙන වෙනම “තොරතුරු බුබුළු” (Information Bubbles) තුළ හිර කරනු ඇත.

නිගමනය: The Final Human Update

අපි බලාපොරොත්තු වුණේ අන්තර්ජාලය හරහා පාලම් හදන්න. නමුත් අපි හැදුවේ තාප්ප. ඉදිරි දශකය තුළ “එක අන්තර්ජාලයක්” කියන සංකල්පය ඉතිහාසයට එක් වනු ඇත. අපට ලැබෙනු ඇත්තේ එකිනෙකා සමඟ යුද්ධ කරන, සැක කරන, වෙන් වුණු “Splinternets” රාශියකි.

ඔබ අද දකින මේ නිදහස් අන්තර්ජාලය, අනාගත දරුවන්ට පුරාවෘත්තයක් පමණක් විය හැක.