මෑතකදී සමාජ මාධ්‍ය භාවිතා කරන්නන් කිහිප දෙනෙකුට සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වල පැවති විෂ සහිත (toxic) සහ ද්වේෂසහගත පෝස්ට් ප්‍රමාණය අඩුවී ඇති බව නිරීක්ෂණය විය. ඒ සමඟම අන්තර්ජාලය පුරා එක්තරා මතයක් වේගයෙන් පැතිර ගියේය. එනම්, යුක්‍රේනය විසින් රුසියානු දත්ත මධ්‍යස්ථාන (Data Centers) වෙත එල්ල කළ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර හේතුවෙන් රුසියානු අන්තර්ජාල ප්‍රචාරක ජාලයන් (Troll Networks) ක්‍රියා විරහිත වී ඇති බවයි. යුක්‍රේන ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් සෙලෙන්ස්කි පවා මෙම සිදුවීම පිළිබඳව අදහස් දක්වා තිබුණි.

නමුත් භෞතිකව දත්ත මධ්‍යස්ථාන විනාශ කිරීමෙන් සැබවින්ම අන්තර්ජාලය වඩාත් සාමකාමී ස්ථානයක් බවට පත් කළ හැකිද? සැබෑ තත්ත්වය මීට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ වන අතර, අසත්‍ය තොරතුරු පතුරුවා හැරීමේ (Disinformation) ව්‍යාපාර තවමත් සක්‍රීයව පවතී.

“රුසියාවේ Google” ආයතනයට එල්ල වූ ප්‍රහාරය

දින හතරක් ඇතුළත රුසියාවේ “Yandex” සමාගමට අයත් දත්ත මධ්‍යස්ථාන තුනකට යුක්‍රේන ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර එල්ල වීමත් සමඟ මෙම කතාව ආරම්භ විය. “රුසියාවේ Google” ලෙස හඳුන්වනු ලබන Yandex ආයතනය, එරට සෙවුම් යන්ත්‍ර (Search engines), සිතියම්, ක්ලවුඩ් සේවා සහ ආහාර බෙදාහැරීමේ ඇප්ස් ඇතුළු විශාල ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් ප්‍රමාණයක් පාලනය කරයි. අන්තර්ජාල පරිශීලකයින් අතර පැවති මතය වූයේ, රුසියානු රජයේ අනුග්‍රහය ලබන බොට් (Bot) ගිණුම් ක්‍රියාත්මක වන්නේ මෙම දත්ත මධ්‍යස්ථාන හරහා නම්, ඒවාට පහරදීමෙන් ප්‍රචාරක ජාල අක්‍රීය කළ හැකි බවයි.

“Bots” සහ “Propaganda Trolls” අතර වෙනස

ප්‍රහාරයෙන් පසු Yandex ජාලයෙන් නිකුත් වන බොට් (Bot) ස්වයංක්‍රීය ගමනාගමනය (Traffic) සැබවින්ම පහත වැටුණි. කෙසේ වෙතත්, “බොට්” එකක් යනු අනිවාර්යයෙන්ම අසත්‍ය ප්‍රචාර පතුරුවන ගිණුමක් නොවේ.

“බොට්” යනු සරලවම ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන පරිගණක ක්‍රමලේඛනයකි (Automated program). සෙවුම් යන්ත්‍රවල වෙබ් අඩවි පෙන්වීම සඳහා දත්ත රැස්කරන Web crawlers, එකිනෙකා සමඟ සන්නිවේදනය කරන සර්වර් හෝ දත්ත ලබාගන්නා AI ඇප්ස් මෙයට ඇතුළත් වේ. මෙම ප්‍රහාර විශ්ලේෂණය කළ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දුන්නේ, පහත වැටී තිබුණේ Yandex හි සාමාන්‍ය Web crawlers ක්‍රියාකාරීත්වය මිස, සමාජ මාධ්‍යවල අසත්‍ය ප්‍රචාර පතුරුවන ගිණුම් නොවන බවයි.

සමස්තයක් ලෙස රුසියානු ස්වයංක්‍රීය අන්තර්ජාල ගමනාගමනය අඩුවූයේ ඉතා සුළු වශයෙනි. එමෙන්ම, මෙම ප්‍රහාර මගින් ප්‍රධාන පෙළේ ට්‍රෝල් ෆාම් (Troll farms) වැසී ගිය බවට කිසිදු මහජන සාක්ෂියක් නොමැත. මහජන මතය වෙනස් කිරීමේ ඔවුන්ගේ උපක්‍රම තවමත් සක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වේ.

නවීන අසත්‍ය තොරතුරු ව්‍යාපාර ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය

දත්ත මධ්‍යස්ථානයකට පහර දීමෙන් පමණක් මෙම තොරතුරු යුද්ධය නතර කළ නොහැක්කේ මන්ද? මන්ද යත්, ඔවුන් සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම සහ AI මෙවලම් මගහැර යා හැකි විසිරුණු (Decentralized) උපක්‍රම භාවිතා කරන බැවිනි.

1. කෘතිම ගිණුම් ජාල නිර්මාණය කිරීම (Building Artificial Crowds)

AI මෙවලම් භාවිතයෙන් තාත්වික පැතිකඩ ඡායාරූප, විස්තර සහ සැබෑ ලෙස පෙනෙන අතීත සටහන් සහිත ව්‍යාජ ගිණුම් දහස් ගණනක් ක්ෂණිකව නිර්මාණය කිරීමට ප්‍රචාරකයන්ට හැකියාව ඇත. කුඩා කණ්ඩායමකට වුවද එකවර ව්‍යාජ ගිණුම් සිය ගණනක් පාලනය කළ හැක. මෙම ගිණුම් මගින් එකම මතය ප්‍රකාශ කරමින්, එකිනෙකාගේ පෝස්ට්වලට Like සහ Share කරමින් කෘතිම සංවාදයක් ගොඩනඟයි. සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතමයන් වැඩි සංවාදයක් ඇති පෝස්ට් ප්‍රවර්ධනය කරන බැවින්, මෙම ව්‍යාජ මතය සැබෑ මිනිසුන් වෙත පහසුවෙන් ගමන් කරයි.

• 2024 දී: ඇමරිකානු බලධාරීන් විසින් X (Twitter) හි පවත්වාගෙන ගිය රුසියානු බොට් ගිණුම් 1,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සොයාගෙන තහනම් කරන ලදී.
• 2025 මුල් භාගයේ: ඉන්දියා-පාකිස්ථාන ගැටුම් අතරතුර, දෙරටේම මතවාද ප් රවර්ධනය කිරීම සඳහා AI මගින් නිර්මාණය කරන ලද ඡායාරූප සහ ව්‍යාජ ගිණුම් භාවිතා කළ බව පර්යේෂකයන් සොයා ගන්නා ලදී.

2. සෙවුම් යන්ත්‍ර සහ AI මෙවලම් ව්‍යාජ පුවත්වලින් පුරවා දැමීම

ඔවුන් සෙවුම් යන්ත්‍ර සහ AI Chatbots ඉලක්ක කර ගනිමින් ව්‍යාජ පුවත් අඩවි සිය ගණනක් නිර්මාණය කරයි. ප්‍රසිද්ධ පුවත්පත්වල නම්වලට සමාන නම් යොදා ගනිමින් සාදන මෙම වෙබ් අඩවි මගින් ව්‍යාජ පුවත් පතුරුවයි. යම් මාතෘකාවක් පිළිබඳ සැබෑ තොරතුරු අඩු වූ විට, AI මෙවලම් මගින් මෙම ව්‍යාජ අඩවිවල ඇති තොරතුරු සැබෑ ඒවා ලෙස සලකා පරිශීලකයන්ට පිළිතුරු සපයයි.

• මෙයට හොඳම උදාහරණය වන්නේ රටවල් 49 ක භාෂා ගණනාවකින් වෙබ් අඩවි 150 ක් පමණ පවත්වාගෙන යන මොස්කව් හි “Pravda network” (Portal Combat) ජාලයයි.
• NewsGuard ආයතනය විසින් ප්‍රමුඛ පෙළේ AI Chatbots 10 ක් යොදාගෙන කළ පරීක්ෂණයකදී, මෙම ව්‍යාජ ජාලයේ තිබූ අසත්‍ය පුවත්වලින් 33% ක් පමණ AI මෙවලම් විසින් සත්‍ය තොරතුරු ලෙස නැවත ප්‍රකාශ කළ බව සොයාගන්නා ලදී.

ක්ලවුඩ් යනු අහසේ ඇති දෙයක් නොව, ගොඩනැගිල්ලකි

දත්ත මධ්‍යස්ථානයක් යනු “ට්‍රෝල් නිෂ්පාදනය කරන කර්මාන්තශාලාවක්” නෙමෙයි. ඒවා සාමාන්‍ය ජනතාවගේ එදිනෙදා අවශ්‍යතා ඉටුකරන යටිතල පහසුකම්ය. Yandex දත්ත මධ්‍යස්ථානවලට එල්ල වූ ප්‍රහාරය නිසා සිදුවූයේ සාමාන්‍ය රුසියානු ජාතිකයන්ගේ ආහාර බෙදාහැරීමේ ඇප්ස්, ගෙවීම් පද්ධති සහ වෙබ් අඩවි අක්‍රිය වීමයි.

“ක්ලවුඩ්” (The Cloud) යනු හුදෙක් භෞතික ගොඩනැගිල්ලක් බැවින් ඊට පහර දී හානි කළ හැක. නමුත් අන්තර්ජාලය හරහා කෙරෙන තොරතුරු යුද්ධය සහ මතවාදී මෙහෙයුම් එසේ පහසුවෙන් විනාශ කළ නොහැක. මන්ද යත්, එහි සැබෑ ආයුධය සර්වර් (Servers) නෙමෙයි, ඊට පිටුපසින් සිටින මිනිසුන්, ඔවුන්ගේ සැලසුම් සහ මනෝවිද්‍යාත්මක උපක්‍රමයි.