රිකාඩෝට වයස අවුරුදු 47 දී එක් කටුක සත්‍යයක් වැටහුණි. එනම්, ඔහු තවදුරටත් ආර්ථික වශයෙන් වැදගත් පුද්ගලයෙකු නොවන බවයි. වසර 22ක් පුරා බැංකුවක ණය විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස සේවය කළ ඔහු, අංකවලින් පමණක් දැකිය නොහැකි මූල්‍ය අවදානම් හඳුනාගැනීමේ අතිවිශේෂ හැකියාවක් ඇති, බැංකුවේ සිටි දක්ෂතම සේවකයා විය. නමුත් එක් අඟහරුවාදා උදෑසනක සියල්ල වෙනස් විය. බැංකුව විසින් හඳුන්වා දුන් කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) පද්ධතියක් මගින් තත්පර 3.4ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ, රිකාඩෝට වඩා 23%ක ඉහළ නිරවද්‍යතාවයකින් යුතුව ණය අයදුම්පත් විශ්ලේෂණය කිරීම ආරම්භ කර තිබුණි. ඔහුගේ දශක දෙකක අත්දැකීම් සහ දැනුම කිසිදු වටිනාකමක් නැති තත්ත්වයකට පත් වූ අතර, ඔහු වෙනුවට පරිගණක කේත පේළි කිහිපයක් ආදේශ විය.

රිකාඩෝගේ කතාව හුදකලා සිදුවීමක් නොවේ. මෙය නව සමාජ පන්තියක්, එනම් “ආර්ථික වශයෙන් අදෘශ්‍යමාන” (Economically Invisible) ජනතාවක් නිර්මාණය වීමේ ආරම්භයයි.

මාංශ පේශිවලින් ඔබ්බට: මනස ප්‍රතිස්ථාපනය වීම

මානව ඉතිහාසය පුරා විවිධ තාක්ෂණික විප්ලවයන් සිදුවී ඇත. 18 වැනි සියවසේ කාර්මික විප්ලවය සමයේදී යන්ත්‍ර සූත්‍ර මගින් මිනිසුන්ගේ ශාරීරික ශ්‍රමය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. තමන්ගේ දෑතින් දින ගණනාවක් තිස්සේ කළ නිමැවුම්, යන්ත්‍ර මගින් එක් දිනකින් නිම කරනු දැකීමට එකල සිටි ශිල්පීන්ට සිදු විය. නමුත්, එම විප්ලවය විසින් කර්මාන්තශාලා ආශ්‍රිතව නව රැකියා අවස්ථා නිර්මාණය කළ බැවින් මිනිසුන්ට යළිත් ආර්ථිකය තුළ තම ස්ථානයක් සොයාගැනීමට හැකි විය.

එහෙත් වර්තමාන කෘත්‍රිම බුද්ධි විප්ලවයේ ඇති බිහිසුණුම වෙනස නම්, ඉන් හුදෙක් මිනිස් ශ්‍රමය පමණක් නොව අපගේ මනස සහ බුද්ධිය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමයි. පරිගණකවලට සිතීමට, ඉගෙනීමට සහ තීරණ ගැනීමට හැකි වූ විට, මිනිසුන්ට පමණක් කළ හැකි රැකියා ලෙස ඉතිරි වන්නේ මොනවාද?

බුද්ධිමය ශ්‍රමය යල්පැන යාම

මිනිසුන් “ආර්ථික වශයෙන් අදෘශ්‍යමාන” වීම යනු හුදෙක් තාවකාලිකව රැකියා අහිමි වීමක් පමණක් නොවේ. මිලියන ගණනක් ජනතාවට සමාජයේ කිසිදු ආර්ථිකමය කාර්යභාරයක් නොමැති “ප්‍රයෝජනයක් නැති පන්තියක්” (useless class) බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

• වෛද්‍ය අංශය: වසර 15ක් ඉගෙන ගත් වෛද්‍යවරයෙකුට වඩා වේගයෙන් සහ නිවැරදිව X-ray කිරණ සටහන් කියවා පිළිකා හඳුනාගැනීමට AI පද්ධතිවලට අද හැකියාව ඇත.
• නීති අංශය: නීතිඥ කණ්ඩායමකට වඩා වේගයෙන් සංකීර්ණ ගිවිසුම් සහ නීතිමය පූර්වාදර්ශ විශ්ලේෂණය කිරීමට කෘත්‍රිම බුද්ධිය සමත් වී තිබේ.
• මාධ්‍ය සහ අධ්‍යාපනය: ඇල්ගොරිතම මගින් තත්‍ය කාලීනව මූල්‍ය ප්‍රවෘත්ති නිර්මාණය කරන අතර, ගුරුවරයෙකුට වඩා සාර්ථකව සෑම සිසුවෙකුගේම මට්ටමට ගැළපෙන පරිදි අධ්‍යාපනය ලබාදීමට AI පද්ධති සමත් වේ.

නිර්මාණශීලීත්වය සහ සහකම්පනය (empathy) වැනි මිනිසුන්ට පමණක් සීමා වී ඇතැයි අප සිතූ හැකියාවන් පවා අභියෝගයට ලක්වෙමින් පවතී. අද වන විට AI පද්ධති මුල්ගල් කෘති, සංගීතය නිර්මාණය කරන අතර ඇතැම් පුද්ගලයින් සැබෑ මිනිසුන්ට වඩා කෘත්‍රිම බුද්ධි චැට්බොට් (Chatbots) සමඟ චිත්තවේගීය සබඳතා පැවැත්වීමට පවා පෙළඹී ඇත.

අනන්‍යතාවය සහ අරමුණ අහිමි වීම

ආර්ථික වශයෙන් අදෘශ්‍යමාන වීමේ ඇති භයානකම ප්‍රතිඵලය ආදායම අහිමි වීම පමණක් නොව, අපගේ අනන්‍යතාවය අහිමි වීමයි.

සහශ්‍ර ගණනාවක් පුරා මිනිසා තම වටිනාකම සහ සමාජ තත්ත්වය ගොඩනඟා ගත්තේ තමන් කරන රැකියාව හරහාය. අප ගොවීන්, වෙළෙන්දන්, හෝ ශිල්පීන් ලෙස හැඳින්වුණි. රැකියාව යනු මුදල් සෙවීමේ මාර්ගයක් පමණක් නොව, අප සමාජයට දක්වන දායකත්වයයි. ආර්ථික ඵලදායිතාව මත පමණක් මිනිස් වටිනාකම මනින සමාජයක, රැකියාවක් නොමැති වීමෙන් මිනිසුන්ට තම ජීවිතයේ අරමුණ සහ පැවැත්මේ හේතුව අහිමි වී යනු ඇත.

සමාජ අස්ථාවරත්වයේ තර්ජනය

මෙලෙස ආර්ථිකමය වශයෙන් අදාළ නොවන පිරිසක් නිර්මාණය වීම බරපතල දේශපාලන සහ සමාජීය අර්බුදයක් නිර්මාණය කරයි. ජනගහනයෙන් 30%ක් හෝ 40%ක් පමණ ආර්ථිකයට කිසිදු දායකත්වයක් නොදක්වන විට, ඔවුන් අන්තවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර හෝ සමාජ කැරලි කරා යොමු වීමේ ඉඩකඩ වැඩිය.

මෙයට පිළියමක් ලෙස බොහෝ දෙනා “විශ්වීය මූලික ආදායමක්” (Universal Basic Income – UBI) ලබාදීම යෝජනා කළද, ඉන් මිනිසුන්ගේ භෞතික අවශ්‍යතා ඉටු වුවද ජීවිතයේ අරමුණක් හෝ වටිනාකමක් ඔවුන්ට ලැබෙන්නේ නැත. එයින් අර්ථ විරහිත, ඩිජිටල් විනෝදාස්වාදයට පමණක් ඇබ්බැහි වූ හිස් මිනිසුන්ගෙන් පිරි සමාජයක් බිහිවිය හැකිය.

ඉදිරි මාවත: මානව වටිනාකම නැවත නිර්වචනය කිරීම

මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩඒම සඳහා අපගේ අධ්‍යාපන, ආර්ථික සහ සමාජ පද්ධතීන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළ යුතු බව යුවාල් නෝවා හරාරි පෙන්වා දෙයි.

1. අධ්‍යාපනය වෙනස් කිරීම: අනාගතයේදී නොපවතින රැකියා සඳහා ළමුන් පුහුණු කිරීම වෙනුවට, විවේචනාත්මක චින්තනය (critical thinking), චිත්තවේගීය බුද්ධිය (emotional intelligence), නිර්මාණශීලිත්වය සහ වෙනස්වීම්වලට ඉක්මනින් හැඩගැසීමේ හැකියාව වැනි තනිකරම මානව කුසලතා වර්ධනය කළ යුතුය.
2. සමාජ වටිනාකම නැවත අර්ථ දැක්වීම: මිනිසාගේ වටිනාකම හුදෙක් මුදල් ඉපැයීමෙන් හෝ නිෂ්පාදනයෙන් පමණක් නොමැන, කරුණාව, සහකම්පනය, කලාව, ප්‍රජා සබඳතා සහ පරිසරය රැකබලාගැනීම වැනි දේවල්වලට මුල්තැන දෙන පශ්චාත්-රැකියා (post-work) සමාජයක් ගොඩනැගිය යුතුය.
3. නව දේශපාලන ව්‍යුහයන්: කෘත්‍රිම බුද්ධියේ සම්පූර්ණ බලය සහ ධනය සුළු තාක්ෂණික ප්‍රභූ පිරිසක් අතට පත්වීමට ඉඩ නොදී, එහි ප්‍රතිලාභ සමස්ත සමාජයටම බෙදී යන සාධාරණ ක්‍රමවේදයක් අප විසින් නිර්මාණය කළ යුතුය.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය හේතුවෙන් රැකියා අහිමි වීම යනු මානව ඉතිහාසයේ අපට ලැබෙන විශිෂ්ටතම නිදහස ද විය හැකිය. ජීවත් වීම සඳහාම වෙහෙස වී වැඩ කිරීමෙන් අප නිදහස් වුවහොත්, දර්ශනය, කලාව සහ සොබාදහම සමඟ බැඳී සිටින වඩාත් නිදහස් ජීවිතයක් ගත කිරීමට අපට අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත. නමුත් එය ඉබේ සිදුවන්නක් නොවේ. තාක්ෂණය, අධ්‍යාපනය සහ දේශපාලනය සම්බන්ධයෙන් අප ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ ගන්නා තීරණ මත, අපගේ අනාගතය සාධාරණ මානව සමාජයක් වේවිද, නැතහොත් බහුතරයකට කිසිදු වටිනාකමක් නැති ඩිස්ටෝපියාවක් (dystopia) වේවිද යන්න තීරණය වනු ඇත. තේරීම අප අතේය.