ඔබේ ජංගම දුරකථනය හැක් කරලාද?

වර්තමාන ඩිජිටල් යුගයේ අපේ මුළු ජීවිතයම තීරණය කරන්නේ අතේ තිබෙන ස්මාර්ට්ෆෝන් (Smartphone) එකයි. බැංකු ගිණුම් තොරතුරු, පෞද්ගලික පින්තූර, ඊමේල් වැනි සියලුම සංවේදී දත්ත එහි ගබඩා කර ඇත. මේ නිසාම හැකර්වරුන්ගේ (Hackers) ප්‍රධානතම ඉලක්කය බවට පත්ව ඇත්තේ ද අපේ දුරකථනයි.

බොහෝ දෙනෙක් තමන්ගේ දුරකථනය හැක් කර ඇති බව දැනගන්නේ සියල්ල සිදුවී අවසාන වූ පසුවය. ඔබේ දුරකථනයත් හැක් වී ඇත්දැයි සැක හැර දැනගත හැකි ප්‍රධාන සලකුණු සහ එයින් ආරක්ෂා වන ආකාරය පිළිබඳව මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.

---

1. දුරකථනය හැක් වී ඇති බව පෙන්වන ප්‍රධාන සලකුණු 7ක්

ඔබේ දුරකථනයේ පහත සඳහන් වෙනස්කම් එකක් හෝ කිහිපයක් සිදු වේ නම්, එය හැක් වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී:

• අසාමාන්‍ය ලෙස බැටරිය බැසීම (Rapid Battery Drain): ඔබ දුරකථනය පාවිච්චි නොකරන වෙලාවටත් බැටරිය ඉතා වේගයෙන් අවසන් වේ නම්, පසුබිමෙහි (Background) කිසියම් හොර මෘදුකාංගයක් (Spyware) ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතිනවා විය හැක.
• දුරකථනය අධික ලෙස රත් වීම (Overheating): කිසිදු බරපතළ කාර්යයක් (Gaming / Video Editing) නොකරන විට පවා දුරකථනය නිරන්තරයෙන් රත් වේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ පසුබිමෙහි දත්ත සැකසීමක් සහ බාහිර සේවාදායකයන් (Servers) වෙත දත්ත යැවීමක් සිදුවන බවයි.
• දත්ත භාවිතය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යාම (High Data Usage): ඔබේ මාසික අන්තර්ජාල දත්ත (Mobile Data) ඔබ පාවිච්චි නොකරම වේගයෙන් ඉවර වේ නම්, හැකර්වරුන් විසින් ඔබේ දත්ත සොරාගෙන ඔවුන්ගේ පද්ධති වෙත යැවීමට ඔබේ අන්තර්ජාලයම භාවිත කරනවා විය හැක.
• නොදන්නා ඇප්ස් ස්වයංක්‍රීයව ස්ථාපනය වීම (Unknown Apps): ඔබ කිසිදා බාගත නොකළ (Download නොකළ) අමුතු ඇප් වර්ග දුරකථනයේ දකින්නට ලැබීම ඉතාමත් අවදානම් සහගත සලකුණකි.
• අමුතු Pop-up දැන්වීම් දර්ශනය වීම (Pop-ups): දුරකථනයේ තිරය මත (Screen) නිරන්තරයෙන් අමුතු වෙළඳ දැන්වීම් හෝ අනතුරු ඇඟවීම් පණිවිඩ දර්ශනය වීම ඇඩ්වෙයාර් (Adware) ආසාදනයක ලක්ෂණයකි.
• දුරකථනයේ වේගය අඩුවීම (Sluggish Performance): දුරකථනය නිතර නිතර ක්‍රියාවිරහිත වීම (Freeze / Crash වීම) හෝ ඇප්ස් විවෘත වීමට අසාමාන්‍ය කාලයක් ගතවීම සිදු විය හැක.
• ඔබ නොයැවූ පණිවිඩ සහ ඇමතුම් (Unrecognized Outgoing Calls/Messages): ඔබේ දුරකථන අංකයෙන් වෙනත් අයට කෙටි පණිවිඩ (SMS) හෝ සමාජ මාධ්‍ය හරහා පණිවිඩ ගොස් තිබීම සහ ඔබ නොගත් ඇමතුම් ඉතිහාසයක් (Call history) තිබීම.

---

2. දුරකථනය හැක් වන්නේ කෙසේද?

හැකර්වරුන් ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඔබේ දුරකථනයට ඇතුළු වීමට ක්‍රම 3ක් භාවිත කරයි:

1. Phishing Links: SMS, WhatsApp, හෝ ඊමේල් හරහා එවන “තෑගි දිනුම්”, “ලොතරැයි” හෝ බැංකු ගිණුම් යාවත්කාලීන කිරීම් වැනි ව්‍යාජ ලින්ක්ස් (Links) මත ක්ලික් කිරීමෙන්.
2. Malicious Apps (Side-loading): Google Play Store හෝ Apple App Store වැනි නිල තැන්වලින් බැහැරව, වෙනත් වෙබ් අඩවිවලින් නොමිලේ ලබාදෙන “Modded” හෝ “Cracked” ඇප්ස් (APK files) බාගත කර ස්ථාපනය කිරීමෙන්.
3. Unsecured Public Wi-Fi: පොදු ස්ථානවල (දුම්රිය ස්ථාන, හෝටල්, කැෆේ) ඇති මුරපද (Password) නොමැති පොදු Wi-Fi ජාලයන්ට සම්බන්ධ වීම හරහා හැකර්වරුන්ට එම ජාලයේ සිටින අනෙක් අයගේ දත්ත පහසුවෙන් නැරඹිය හැක.

---

3. හැක් වී ඇති බව දැනගත් වහාම කළ යුතු දේ

ඔබේ දුරකථනය හැක් වී ඇති බවට සැකයක් මතු වුවහොත් වහාම මෙම පියවර අනුගමනය කරන්න:

• අන්තර්ජාල සබඳතා විසන්ධි කරන්න: වහාම Mobile Data සහ Wi-Fi ක්‍රියාවිරහිත කරන්න. එවිට හැකර්වරයාට දුරකථනය පාලනය කිරීමට හෝ දත්ත පිටතට ගැනීමට ඇති හැකියාව තාවකාලිකව ඇනහිටී.
• නොදන්නා ඇප්ස් ඉවත් කරන්න: Settings -> Apps වෙත ගොස් ඔබ හඳුනන්නේ නැති, මෑතකදී ස්ථාපනය වූ සියලුම ඇප්ස් වහාම Uninstall කර දමන්න.
• මුරපද (Passwords) වෙනස් කරන්න: ඔබේ ප්‍රධාන ඊමේල් ගිණුම් (Google/Apple ID), බැංකු ඇප්ස් සහ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වල මුරපද වෙනත් ආරක්ෂිත උපාංගයක් භාවිත කර වහාම වෙනස් කරන්න.
• Factory Reset එකක් කරන්න: ඉහත ක්‍රම හරහා ගැටලුව විසඳාගත නොහැකි නම්, දුරකථනයේ ඇති සියලුම දත්ත මකා දමා එය කර්මාන්තශාලා සැකසුම් වෙත (Factory Data Reset) රැගෙන යන්න. මෙය දුරකථනයේ ඇති සියලුම මාලිසියස් (Malicious) කේතයන් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දමයි.

---

4. අනාගතයේදී හැක් වීමෙන් ආරක්ෂා වන්නේ කෙසේද?

• සෑම විටම මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කරන්න (Update OS): ඔබේ Android හෝ iOS පද්ධති මෙන්ම දුරකථනයේ ඇති ඇප්ස් ද නිරන්තරයෙන් Update කරන්න. මෙම Update මඟින් පද්ධතියේ ඇති ආරක්ෂක සිදුරු (Security vulnerabilities) වසා දමනු ලබයි.
• නිල ඇප් ගබඩා පමණක් භාවිත කරන්න: සැමවිටම ඇප්ස් ලබාගැනීම සඳහා Google Play Store හෝ Apple App Store පමණක් භාවිත කරන්න.
• Two-Factor Authentication (2FA) සක්‍රීය කරන්න: ඔබේ සියලුම වැදගත් ගිණුම් සඳහා 2FA සක්‍රීය කරන්න. එවිට හැකර්වරයා මුරපදය දැනගත්තද, ඔබේ දුරකථනයට එන OTP කේතය නොමැතිව ගිණුමට ඇතුළු විය නොහැක.
• ලින්ක්ස් ක්ලික් කිරීමේදී ප්‍රවේශම් වන්න: හඳුනන්නේ නැති අංකවලින් එන කිසිදු ලින්ක් එකක් ක්ලික් කිරීමෙන් වළකින්න.

ඩිජිටල් ආරක්ෂාව පිළිබඳව නිරන්තරයෙන් අවධානයෙන් සිටීම, මෙවැනි තාක්‍ෂණික මංකොල්ලකෑම්වලින් බේරීමට ඇති හොඳම සහ එකම මාර්ගයයි.