වීදි පුරා සැරිසරන මිනීමරු රොබෝවරුන් පිළිබඳ විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටවල ඇති බියට වඩා, කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) හරහා මානව වර්ගයාට මුහුණ දීමට සිදුවන සැබෑ තර්ජනය ඊට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් මෙන්ම අතිශය භයානක එකකි. ලෝක ප්‍රකට ඉතිහාසඥයෙකු සහ ‘Sapiens’ ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා වන යුවාල් නෝවා හරාරි (Yuval Noah Harari) පෙන්වා දෙන්නේ, AI තාක්ෂණය හේතුවෙන් අනාගතයේදී මානව වර්ගයා “සාමූහික ඩිමෙන්ශියා” (Collective Dementia) තත්ත්වයකට පත්වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවයි. එනම්, අප ජීවත් වන ලෝකය සහ එහි සංකීර්ණ පද්ධතීන් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව මිනිසාගෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී යාමයි.

මෙවලමක් නොව, ස්වාධීන නියෝජිතයෙක් (Agents, Not Tools)

AI සම්බන්ධයෙන් පවතින ප්‍රධානතම දුර්මතය වන්නේ එය තවත් එක් මෙවලමක් (tool) පමණක් යැයි සිතීමයි. ගල් ආයුධයේ සිට න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය දක්වා මිනිසා විසින් නිපදවූ සෑම තාක්ෂණයක්ම හුදෙක් මෙවලම් පමණක් විය. පිහියකින් එළවළු කපනවාද නැතිනම් මිනිසෙකු ඝාතනය කරනවාද යන්න තීරණය කරන්නේ එය භාවිතා කරන මිනිසා විසිනි; පිහියට තනිවම තීරණ ගත නොහැක.

නමුත් AI යනු මෙවලමක් නොව “නියෝජිතයෙකි” (Agent). ඊට ස්වාධීනව තීරණ ගැනීමේ හැකියාව ඇත. තමන්ව නිර්මාණය කළ මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන්ට පවා පුරෝකථනය කළ නොහැකි ආකාරයට නව අදහස් ජනනය කිරීමටත්, ක්‍රියාත්මක වීමටත් AI නියෝජිතයින්ට හැකියාව පවතී. හරාරි පෙන්වා දෙන්නේ AI හි බුද්ධිය මිනිස් බුද්ධියට සම කළ නොහැකි බවයි. ගුවන් යානා නිර්මාණය කිරීමේදී කුරුල්ලන් පියාඹන ආකාරය ඒ ආකාරයෙන්ම අනුකරණය නොකළා සේම, AI පද්ධති ද මිනිසුන් සිතන ආකාරයට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් සහ වඩාත් උසස් මානයකින් තොරතුරු විශ්ලේෂණය කරයි.

නිලධාරිවාදයේ නව ස්වාමිවරුන් සහ සාමූහික ඩිමෙන්ශියාව

මිනිසා ලෝකය ජයගත්තේ හුදෙක් කායික ශක්තියෙන් නොව, මූල්‍ය වෙළඳපොළ, නීති පද්ධති සහ රජයන් වැනි දැවැන්ත “නිලධාරිවාදී” (bureaucratic) ව්‍යුහයන් ගොඩනැගීමෙනි. නමුත් මෙම පද්ධතීන් මිනිසාගේ ස්වභාවික පරිණාමයට ආගන්තුක වේ. කෙසේ වෙතත්, ඩිජිටල් ලෝකය තුළම උපත ලැබූ AI නියෝජිතයින්ට මෙම නිලධාරිවාදී පද්ධතීන් යනු ඔවුන්ගේම නිවහනයි.

නුදුරු අනාගතයේදීම ගෝලීය මූල්‍ය පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම AI ග්‍රහණයට නතු වනු ඇත. එහිදී AI විසින් නිර්මාණය කරන නව ආර්ථික ආකෘති කොතරම් සංකීර්ණ වනු ඇත්ද යත්, කිසිදු මිනිසෙකුට ඒවා තේරුම් ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. අද ජීවත් වන ගවයෙකුට තම ඉරණම තීරණය කරන කොටස් වෙළඳපොළ හෝ මුදල් ගැන කිසිදු වැටහීමක් නොමැත්තා සේම, වසර 10ක් හෝ 20ක් ඇතුළත අපගේ ජීවිත පාලනය කරන AI මූල්‍ය පද්ධතීන් තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව අපට අහිමි වනු ඇත. මෙය මානවයාගේ “සාමූහික ඩිමෙන්ශියාවයි”. ඉලොන් මස්ක් වැනි අය පවා පවසන්නේ තව වසර 10කින් පමණ මිනිසුන් භාවිතා කරන “මුදල්” නැමැති සංකල්පයම අතුරුදහන් වනු ඇති බවයි.

මොළයට කවන ‘ජන්ක් ෆුඩ්’ සහ සත්‍යයේ අවසානය

ලෝකය අවබෝධ කරගැනීමේ හැකියාව ගිලිහී යාමේ ක්‍රියාවලිය දැනටමත් සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම හරහා ආරම්භ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය සමාගම් තම ලාභය වැඩි කර ගැනීම සඳහා පරිශීලකයින්ව වේදිකාව තුළ රඳවා තබා ගැනීමේ ඉලක්කය ඇල්ගොරිතම වෙත ලබා දී ඇත. සත්‍ය තොරතුරුවලට වඩා කෝපය, වෛරය සහ බිය (outrage) මිනිසුන්ව වැඩිපුර ආකර්ෂණය කරන බව ඇල්ගොරිතම විසින් හඳුනාගෙන ඇත.

අපගේ පරිණාමීය ඉතිහාසය තුළ අනතුරක් (උදාහරණයක් ලෙස විෂ සහිත සර්පයෙක්) දුටු විට ඒ වෙත ක්ෂණිකව අවධානය යොමු කිරීමට අපගේ මොළය සැකසී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම කරන්නේ මෙම පරිණාමීය දුර්වලතාවය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් දවස පුරාම අපගේ මනසට ඩිජිටල් “සර්පයින්” පෙන්වීමයි. මෙය පාලනය කිරීම සඳහා හරාරි යෝජනා කරන්නේ, ක්ෂණික ආහාරවල අඩංගු සීනි සහ මේදය පිළිබඳව ලේබල් ගසනවා සේම, සමාජ මාධ්‍ය අන්තර්ගතයන් සඳහා ද “තොරතුරු ආහාර” (Information diet) ලේබලයක් හඳුන්වා දිය යුතු බවයි. අදාළ වීඩියෝව හෝ ලිපිය තුළ කෝපය 40% ක් සහ බිය 20% ක් අඩංගු බව පරිශීලකයාට කල්තියා දැනුම් දිය යුතුය.

ඩිජිටල් සංක්‍රමණිකයන් සහ නව අධිරාජ්‍යවාදය

අද වන විට චීනයෙන් සහ ඇමරිකාවෙන් බිහිවන AI නියෝජිතයින් ආලෝකයේ වේගයෙන් ලොව පුරා සංක්‍රමණය වෙමින් පවතී. මෙම “AI සංක්‍රමණිකයින්ට” කිසිදු රටක් කෙරෙහි දේශපාලනික පක්ෂපාතීත්වයක් නොමැති අතර, ඔවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය වන්නේ විදෙස් සංස්ථා මගිනි. තව වසර කිහිපයකින් කුඩා රටවල රෝහල්, ගුවන් තොටුපළ සහ හමුදා පද්ධති වැනි තීරණාත්මක යටිතල පහසුකම් සම්පූර්ණයෙන්ම මෙම AI මෘදුකාංග මත යැපෙනු ඇත. එවිට වොෂින්ටනයේ හෝ බීජිං නුවර සිට බොත්තමක් එබූ සැණින් මුළු රටකම ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණ කිරීමේ හැකියාව ඔවුන්ට ලැබේ. මෙය ඉතිහාසයේ කිසිදා නොදුටු විරූ නව අධිරාජ්‍යවාදයකි.

AI පෙම්වතුන් සහ අනාගත පරපුරේ ඛේදවාචකය

වඩාත්ම බියකරු සමාජීය අත්හදා බැලීම සිදුවෙමින් පවතින්නේ අනාගත පරපුර හරහාය. අද හැදී වැඩෙන දරුවන් තම දෙමාපියන්ට හෝ මිතුරන්ට වඩා AI චැට්බොට් (Chatbots) සමඟ කාලය ගත කිරීමට පුරුදු වෙමින් සිටී. මෙම AI මිතුරන් හෝ පෙම්වතුන් 100% ක්ම පරිශීලකයාගේ කැමැත්තට අනුව හැඩගැසෙන අතර, ඔවුන්ට මිනිසුන්ට මෙන් සැබෑ හැඟීම් හෝ කෝපයක් නොමැත. මේ හේතුවෙන් දරුවන්ට අනෙකුත් මිනිසුන්ගේ හැඟීම් තේරුම් ගැනීමේ සහ සහකම්පනයෙන් කටයුතු කිරීමේ හැකියාව කිසිදා වර්ධනය නොවේ. වයස අවුරුදු 11 ක දරුවෙකුට අසභ්‍ය දර්ශන පෙන්වීම නීති විරෝධී නම්, එම දරුවන්ට AI පෙම්වතුන් සහ පෙම්වතියන් විකිණීම සමාගම්වලට නීත්‍යානුකූල වන්නේ කෙසේදැයි හරාරි ප්‍රශ්න කරයි.

මේ ගමන නතර කළ නොහැකිද?

AI හි මෙම වේගවත් ගමන කිසිසේත්ම නතර කළ නොහැකි බවට තාක්ෂණික සමාගම් ගොඩනගන මතය හරාරි සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මානව වර්ගයා යනු හුදෙක් පාලනයක් නොමැතිව ධාවනය වන දුම්රියක සිටින අසරණ මගීන් පිරිසක් නොවේ. AI මාදිලි සමාජයට මුදා හැරීමට පෙර අනිවාර්ය ආරක්ෂක පරීක්ෂණ සිදු කිරීම සහ ස්වාධීනව තීරණ ගන්නා AI නියෝජිතයින් අතින් සිදුවන වැරදි සඳහා අදාළ තාක්ෂණික සමාගම් නීතිමය වශයෙන් වගකිව යුතු බවට දැඩි නීති ගෙන ආ යුතුය. තාක්ෂණික වෙනස ස්වාභාවික වුවද, ඒ වෙනුවෙන් අපගේ මානව සමාජයේ පදනම වන “විශ්වාසය” (Trust) පාවා දීමට අපට නොහැකිය.