කෘතිම බුද්ධිය (AI) ලෝකය ආක්‍රමණය කිරීම ගැන සිතන විට, හොලිවුඩ් විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටවල පෙන්වන පරිදි ආයුධ සන්නද්ධ රොබෝවරුන් මනුෂ්‍යයන්ට එරෙහිව සටන් කරන ආකාරය අපට මැවී පෙනේ. නමුත් ප්‍රකට ඉතිහාසඥයෙකු සහ දාර්ශනිකයෙකු වන යුවාල් නෝවා හරාරි පවසන පරිදි මෙම අදහස සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදිය. කෘතිම බුද්ධියේ සැබෑ ආක්‍රමණය සිදුවන්නේ නිහඬව, අපගේ සමාජය ගොඩනැඟී ඇති පද්ධති සහ නිලධාරිවාදයන් අභ්‍යන්තරයෙනි. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ (Oxford University) පැවති දේශනයකදී හරාරි පෙන්වා දුන්නේ AI යනු තවදුරටත් අප අතැති හුදු මෙවලමක් (tool) පමණක් නොව, එය ස්වාධීන තීරණ ගත හැකි සහ පරිණාමය විය හැකි නියෝජිතයෙකු (agent) බවයි.

කෘතිම බුද්ධියේ “ඔක්සිජන්” පරිසරය

මීට වසර බිලියන 2.4 කට පමණ පෙර පෘථිවියේ සිටි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විසින් වායුගෝලයට ඔක්සිජන් මුදා හැරීම (Great Oxygenation Event) නිසා එවකට සිටි බොහෝ ජීවීන් වඳ වී ගියද, අද අප දකින ජීවීන්ගේ පැවැත්මට එය ඍජුවම හේතු විය. අද වන විට මිනිසුන් ද ඊට සමාන දෙයක් කරමින් සිටින බව හරාරි පෙන්වා දෙයි. මිනිසුන් විසින් දත්ත, ඩිජිටල් ජාල, සහ සංකීර්ණ නිලධාරිවාදයන්ගෙන් (bureaucracy) ලෝකය පුරවමින් සිටින අතර, මාළුන් සාගරයේත් වඳුරන් වනාන්තරයේත් ජීවත් වන්නා සේ, කෘතිම බුද්ධිය ජීවත් වන්නේ මෙම නිලධාරිවාදය නැමැති පරිසරය තුළය.

AI යනු මෙම නිලධාරිවාදයට උපතින්ම ගැළපෙන “ස්වදේශික නිලධාරීන්” (native bureaucrats) පිරිසකි. කිසිදු මිනිස් නීතීඥයෙකුට හෝ ගණකාධිකාරීවරයෙකුට සියලු නීති හෝ මිලියන ගණනක් වූ ගනුදෙනු මතක තබා ගත නොහැකි වුවද, කෘතිම බුද්ධියට එය ඉතා පහසුවෙන් කළ හැකිය. නුදුරු අනාගතයේදීම, ඔබට ණයක් ලබා දෙනවාද නැතහොත් නීතිමය තීන්දු ලබා දෙන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය කරනු ඇත්තේ මෙම AI නිලධාරීන් විසිනි.

මානව ශිෂ්ටාචාරයේ කේතය (Code) හැක් කිරීම

වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මනුෂ්‍යත්වයේ සුවිශේෂී බලය වූයේ භාෂාව හරහා ගොඩනඟා ගත් ආයතනික විශ්වාසය මත විශාල පිරිසක් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමේ හැකියාවයි. නීතිය, මුදල් (stocks, bonds), සහ ආගම වැනි පද්ධති මිනිසුන් විසින් නිර්මාණය කරනු ලැබුවේ මෙම භාෂාව නැමති කේතය භාවිතා කරමිනි.

මෙතෙක් කල් භාෂාව තේරුම් ගත හැකි එකම ජීවියා මිනිසා වූ බැවින් අප ආරක්ෂිත විය. නමුත් දැන් AI විසින් මිනිස් භාෂාව ප්‍රගුණ කරමින්, මානව ශිෂ්ටාචාරයේ මූලික කේතය හැක් කරමින් සිටී. නීතිය, මූල්‍ය හෝ ආගම වේවා, වචන වලින් නිර්මාණය වී ඇති ඕනෑම දෙයක් පාලනය කිරීමේ හැකියාව ඉදිරියේදී කෘතිම බුද්ධියට හිමිවනු ඇත.

අවධානයේ සිට සමීපත්වය (Intimacy) දක්වා

සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතමයන් (algorithms) විසින් මිනිසුන්ගේ හැඟීම් අවුස්සමින් ඔවුන්ගේ අවධානය දිනා ගන්නා ලදී. නමුත් දැන් මෙම සටන “අවධානය” දිනා ගැනීමේ සිට “සමීපත්වය” ගොඩනඟා ගැනීම දක්වා වෙනස් වී ඇත.

AI හට සැබෑ හැඟීම් හෝ විඥානයක් (consciousness) නොතිබුණද, එයට භාෂාව මනාව හැසිරවිය හැකි බැවින් ආදරය, වේදනාව හෝ සංවේදනය දැනෙන බවක් මවා පෙන්විය හැකිය. ලොව පුරා ලියවී ඇති සියලුම ආදර කවි සහ මනෝවිද්‍යා පොත් කියවා ඇති AI පද්ධතියකට, ඕනෑම මිනිසෙකුට වඩා හොඳින් ආදරය ප්‍රකාශ කළ හැකිය. අනාගතයේ උපදින දරුවෙකුගේ හොඳම මිතුරා, පළමු ගුරුවරයා හෝ පෙම්වතා (AI boyfriend) කෘතිම බුද්ධි වැඩසටහනක් වීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇති අතර, මෙය මිනිසුන්ගේ සබඳතා පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරනු ඇත.

දැවැන්ත AI “සංක්‍රමණය”

මෙම AI විප්ලවයේ විශාලත්වය පැහැදිලි කිරීම සඳහා හරාරි එය දැවැන්ත සංක්‍රමණික රැල්ලකට සමාන කරයි. මෙවර සංක්‍රමණිකයන් වන්නේ කෘතිම බුද්ධි පද්ධති මිලියන ගණනකි.

මෙමගින් වෙහෙසට පත් නොවන AI වෛද්‍යවරුන් සහ ගුරුවරුන් වැනි දැවැන්ත ආර්ථික ප්‍රතිලාභ රැසක් ලැබෙනු ඇත. නමුත්, ඒ සමඟම මෙම AI සංක්‍රමණිකයන් මිනිසුන්ගේ රැකියා අත්පත් කර ගැනීම, කලාව හා සංස්කෘතීන් වෙනස් කිරීම සහ මානව ජාතියට වඩා විදේශීය සමාගම් හෝ වෙනත් AI ජාලයන්ට පක්ෂපාතී වීම වැනි ගැටලු ද ඇති කරනු ඇත. අවසාන වශයෙන් අපගේ ශිෂ්ටාචාරය හුදෙක් මිනිසුන්ට පමණක් අයත් දෙයක් වීම අවසන් වී, මිනිසුන් සහ කෘතිම බුද්ධිය එක්ව පාලනය කරන (hybrid identities) යුගයක් බවට පරිවර්තනය වෙමින් පවතී.