කෘතිම බුද්ධිය (AI) වේගයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ, ලෝකය පුරා රටවල් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන AI තාක්ෂණය ආරක්ෂිත, සාධාරණ සහ මානව හිමිකම්වලට ගරු කරන ආකාරයෙන් පාලනය කිරීමට නීතිමය සහ නියාමන රාමු සකස් කර ඇත.

1. යුරෝපීය සංගමය: EU AI Act (ලොව ප්‍රථම විස්තීරණ AI පනත)

යුරෝපීය සංගමය විසින් සම්මත කරන ලද EU AI Act යනු ලෝකයේ ප්‍රථම සහ වඩාත්ම විස්තීරණ AI නීතිමය රාමුවයි.

• අවදානම් මත පදනම් වූ වර්ගීකරණය (Risk-based approach): AI පද්ධතිවල පවතින අවදානම් මට්ටම අනුව ඒවා කොටස් 4 කට බෙදා නියාමනය කරයි (Unacceptable Risk, High Risk, Limited Risk, Minimal Risk).
• තහනම් භාවිතයන්: සමාජ ලකුණු දීමේ පද්ධති (Social scoring), මහජන ස්ථානවල පාලනයකින් තොරව සිදුකරන සජීවී ජෛවමිතික හඳුනාගැනීම් (Real-time facial/biometric recognition) සහ පරිශීලකයන් නොමඟ යවන මනෝවිද්‍යාත්මක උපක්‍රම තහනම් කර ඇත.
• දඬුවම් සහ නීති: නීති උල්ලංඝනය කරන සමාගම්වලට හිමිවන දඩ මුදල් ඔවුන්ගේ ගෝලීය වාර්ෂික ආදායමෙන් යම් ප්‍රතිශතයක් දක්වා ඉහළ යා හැක.

2. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (United Nations)

• එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල යෝජනාවලිය: මානව හිමිකම් සුරැකෙන, ආරක්ෂිත සහ විශ්වාසදායක AI පද්ධති ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා සියලුම සාමාජික රටවල එකඟතාවයෙන් ගෝලීය යෝජනාවලියක් සම්මත කර ගන්නා ලදී.
• UN High-Level Advisory Body: ගෝලීය මට්ටමින් AI නියාමනය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අධීක්ෂණය කිරීම සහ නැඟී එන රටවලට තාක්ෂණික සහය ලබා දීම සඳහා ජාත්‍යන්තර උපදේශක මණ්ඩලයක් සක්‍රියව ක්‍රියාත්මක වේ.

3. චීනය: පාලන රෙගුලාසි සහ රාජ්‍ය අධීක්ෂණය

චීනය ඉතා ඉක්මනින් සහ සෘජුව AI නියාමනය කිරීමට පියවර ගත් රටකි.

• Generative AI සහ ඇල්ගොරිතම රෙගුලාසි: ජනනීය AI සේවා (Generative AI Services) මහජනතාවට නිකුත් කිරීමට පෙර රාජ්‍ය ආරක්ෂක සමාලෝචන (Security reviews) ලබා ගැනීම අනිවාර්ය වේ.
• ඩිජිටල් අන්තර්ගත සලකුණු කිරීම (Watermarking): AI මගින් නිර්මාණය කරන ලද වීඩියෝ, පින්තූර සහ ශ්‍රව්‍ය දර්ශන (Deepfakes) පැහැදිලිව සලකුණු කිරීම අනිවාර්ය කර ඇත.
• AI Agents සඳහා ප්‍රමිතීන්: ස්වයංක්‍රීයව තීරණ ගන්නා AI නියෝජිතයන් (AI Agents) සඳහා අනිවාර්ය ආරක්ෂක ප්‍රමිතීන් පනවා ඇත.

4. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය: විධායක නියෝග සහ ආරක්ෂක ආයතන

• Executive Order on AI: ආරක්ෂිත සහ විශ්වාසදායක AI වෙනුවෙන් ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා විසින් විධායක නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී.
• US AI Safety Institute (AISI): ප්‍රබල AI මාදිලි (Frontier AI Models) මහජනතාවට නිකුත් කිරීමට පෙර ඒවායේ ජාතික ආරක්ෂාව සහ සයිබර් අවදානම් පිළිබඳ පරීක්ෂණ පැවැත්වීම මෙම ආයතනය මගින් සිදු කෙරේ.
• ප්‍රාන්ත මට්ටමේ නීති: කැලිෆෝනියා වැනි ප්‍රධාන තාක්ෂණික ප්‍රාන්ත විසින් AI ආකෘතිවල පාරදෘශ්‍යභාවය සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා පනත් හඳුන්වා දී ඇත.

5. ගෝලීය ආරක්ෂක සමුළු සහ G7 හිරෝෂිමා ක්‍රියාවලිය

• AI Safety Summits (Bletchley, Seoul, Paris): ලෝක නායකයන් සහ තාක්ෂණික ප්‍රධානීන් එක්ව ප්‍රබල AI මාදිලිවලින් විය හැකි ආන්තික අවදානම් (Catastrophic risks) අවම කර ගැනීමට ජාත්‍යන්තර AI ආරක්ෂක ආයතන ජාලයක් (Network of AI Safety Institutes) පිහිටුවා ඇත.
• G7 Hiroshima AI Process: G7 රටවල් විසින් AI සංවර්ධකයින් සඳහා ස්වේච්ඡා ආචාරධර්ම පද්ධතියක් (Voluntary Code of Conduct) සහ ජාත්‍යන්තර මාර්ගෝපදේශ සකස් කර ඇත.

මෙම ජාත්‍යන්තර නීතිමය පියවර මගින් පැහැදිලි වන්නේ, තාක්ෂණික නවෝත්පාදනයන්ට බාධා නොවන පරිදි, මානව හිමිකම් සහ ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කෙරෙන ගෝලීය නියාමන රාමුවක් සකස් කිරීමට ලෝකය අද වන විට ක්‍රියාකාරීව පෙළඹී ඇති බවයි.