කොළඹ නගරයේ පැය ගණන් වාහන තදබදයේ සිරවී සිටි, කළු දුම ආඝ්‍රාණය කරමින් බස් රථවල එල්ලී ගමන් කළ සහ දිනපතා සිදුවන රිය අනතුරු වලින් ජීවිත අහිමි වූ අඳුරු යුගය 2026 වන විට අපෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම සමුගනිමින් පවතී. අද වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ මාර්ග පද්ධතිය කෘත්‍රිම බුද්ධියෙන් (AI) සහ අන්තර්ජාලය හා සම්බන්ධ සංවේදක (IoT) වලින් බලගැන්වුණු අතිශය සුමට සහ පරිසර හිතකාමී කලාපයක් බවට පත්ව ඇත.

ශ්‍රී ලංකාව දැන් 100% ක් විදුලි කෝෂයෙන් දුවන (EV) සහ ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන වාහන (Autonomous Vehicles) සහිත ‘ස්මාර්ට් ප්‍රවාහන’ ජාලයකට සාර්ථකව හිමිකම් කියයි!

මොකක්ද මේ ‘ස්මාර්ට් ප්‍රවාහනය’ (Smart Mobility & Autonomous Transit)?

මෙහි මූලිකම පදනම වන්නේ මාර්ග, වාහන සහ මගීන් යන සියල්ලම එකම ඩිජිටල් ජාලයකට (V2X – Vehicle to Everything) සම්බන්ධ වී තිබීමයි. මාර්ගවල ඇති කැමරා සහ සංවේදක මගින් තත්පරයෙන් තත්පරය මාර්ග තදබදය පිළිබඳ දත්ත ජාතික AI පද්ධතියකට ලබා දෙයි. ඒ අනුව මාර්ග සංඥා (Traffic Lights) ක්‍රියාත්මක වන්නේ කලින් නියම කළ කාල සටහනකට නොව, එම මොහොතේ ඇති වාහන ප්‍රමාණයට අනුව කෘත්‍රිම බුද්ධියේ තීරණය මතය.

මීට අමතරව පොදු ප්‍රවාහනය සඳහා දැන් රියදුරන් නොමැති ස්වයංක්‍රීය විදුලි බස් රථ (Autonomous EV Buses) යොදවා ඇත.

නවීන ප්‍රවාහන තාක්ෂණයෙන් ජනතාවට ලැබෙන සුවිශේෂී වාසි:

• රිය අනතුරු ශුන්‍ය වීම (Zero Accidents): අලුතින් හඳුන්වා දුන් ස්වයංක්‍රීය වාහන සහ AI සංවේදක පද්ධති හේතුවෙන්, මිනිස් අත්වැරදීම් වලින් සිදුවූ රිය අනතුරු 99% කින් පමණ අඩු වී ඇත. පදිකයෙකු පාරට පැන්නද, වාහනය තත්පරයෙන් පංගුවකදී ස්වයංක්‍රීයවම තිරිංග යොදයි.
• AI මාර්ග සංඥා සහ තදබදය අවම වීම (Smart Traffic Management): වාහන නැති පාරවල් වලට කොළ එළිය දාගෙන සිටින ට්‍රැෆික් ලයිට් දැන් නැත. AI පද්ධතිය මගින් ගිලන් රථ වැනි හදිසි වාහන වලට ප්‍රමුඛතාවය දෙමින්, තදබදය ඇති නොවන සේ මාර්ග සංඥා ස්වයංක්‍රීයව පාලනය කරයි.
• එකම ටිකට් එකෙන් මුළු ගමනම (Universal Digital Ticketing): කෝච්චියට එක ටිකට් එකකුත්, බස් එකට තව ටිකට් එකකුත් දැන් අවශ්‍ය නැත. ඔබගේ ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය හෝ ‘ඩිජිටල් රුපියල්’ (e-Rupee) පසුම්බිය හරහා එකම තට්ටු කිරීමකින් (Tap-and-Go) ලංකාවේ ඕනෑම ප්‍රවාහන මාධ්‍යයක ගමන් කළ හැක.
• ස්මාර්ට් වාහන ගාල් කිරීම (Smart Parking App): කොළඹට පැමිණ වාහනය නවතා ගැනීමට තැනක් සොයමින් රවුම් ගැසීමට දැන් අවශ්‍ය නැත. ඔබගේ දුරකථනයේ ඇති Smart Parking ඇප් එක මගින් ළඟම ඇති හිස් පාකින් එක කොහිදැයි හරියටම පෙන්වා දෙන අතර, එය කල්තියා වෙන්කර ගැනීමටද (Pre-book) පහසුකම් ඇත.

සාම්ප්‍රදායික ප්‍රවාහනය සහ ස්මාර්ට් ප්‍රවාහනය අතර වෙනස

ලක්ෂණය	සාම්ප්‍රදායික ප්‍රවාහනය (2020 ට පෙර)	ස්මාර්ට් ප්‍රවාහනය (2026)
මාර්ග තදබද පාලනය	පොලිස් නිලධාරීන් සහ ස්ථාවර කාලයකට ක්‍රියාත්මක වන ලයිට්.	IoT සංවේදක හරහා AI මගින් සජීවීව පාලනය කිරීම.
පොදු ප්‍රවාහනය	ෆොසිල ඉන්ධන දහනය කරන, කාලසටහනකට නොඑන බස්.	100% ක් විදුලියෙන් දුවන රියදුරන් නැති ස්වයංක්‍රීය බස් රථ.
ගෙවීම් ක්‍රමය	කොන්දොස්තරවරයාට කාසි සහ නෝට්ටු ලබා දීම.	Digital ID එකෙන් හෝ ස්මාර්ට්ෆෝන් එකෙන් Tap-and-Go.
ආරක්ෂාව	රියදුරාගේ අවධානය සහ හැකියාව මත සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතී.	වාහන අතර දත්ත හුවමාරුව (V2V) හරහා අනතුරු ස්වයංක්‍රීයව වළක්වයි.

Pariganaka.com හි අපගේ අදහස:

කාර්යක්ෂම ප්‍රවාහන පද්ධතියක් යනු සාර්ථක ආර්ථිකයක රුධිර සංසරණ පද්ධතියයි. දිනපතා මහමඟ නාස්ති වූ වටිනා මිනිස් පැය ගණනාවත්, විනාශ වූ ඉන්ධනත් දැන් ඉතිරි වී ඇත. 2026 වසරේ අප අත්විඳින මෙම ‘ස්මාර්ට් ප්‍රවාහන’ විප්ලවය හරහා ශ්‍රී ලංකාව හුදෙක් ගමනාන්තයකට යාම පමණක් නොව, එම ගමන පරිසර හිතකාමී, සුරක්ෂිත සහ ආතතියෙන් තොර සුඛෝපභෝගී අත්දැකීමක් බවට පත් කර ඇත.