රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබන තොරතුරු මෙහෙයුම් (State-sponsored influence operations) අවහිර කිරීමේදී OpenAI වැනි පෞද්ගලික සමාගම්වලට හිමිවිය යුතු බලය පිළිබඳ ගැටලුව, වර්තමාන භූ දේශපාලනයේ ඇති සංකීර්ණතම සහ මතභේදාත්මකම මාතෘකාවකි. ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ තොරතුරු ගලා යාම තීරණය කිරීමේ බලය සිලිකන් නිම්නයේ සමාගම් අතට පත්වීමත් සමඟ, ප්‍රධාන මතවාද දෙකක් සහ ඒ හරහා නිර්මාණය වන නව අර්බුද කිහිපයක් පැන නගී.

1. පෞද්ගලික සමාගම් මැදිහත් වීමේ අවශ්‍යතාවය

රාජ්‍ය නොවන ආයතන මෙම ගැටලුවට මැදිහත් වීම සාධාරණීකරණය කරන ප්‍රධාන සාධක දෙකක් පවතී:

• තාක්ෂණික වේගය සහ හැකියාව: කෘත්‍රිම බුද්ධිය හරහා අසත්‍ය ප්‍රවෘත්ති, ව්‍යාජ ගිණුම් සහ නොමඟ යවන සුළු ඡායාරූප නිර්මාණය වන්නේ තත්පර කිහිපයකිනි. මේවා මැඩපැවැත්වීම සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමට හෝ අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට රජයන්ට මාස ගණනක් ගතවේ. එබැවින්, මෙම ඩිජිටල් ප්‍රහාර ක්ෂණිකව හඳුනාගෙන ඒවා අවහිර කිරීමේ ප්‍රායෝගික තාක්ෂණික හැකියාව ඇත්තේ අදාළ AI සමාගම් සතු ඇල්ගොරිතමයන්ට (Algorithms) පමණි.
• වේදිකාවේ නීති රීති (Terms of Service): තමන් සිදු කරන්නේ ගෝලීය තොරතුරු වාරණයක් නොවන බව OpenAI වැනි සමාගම් තර්ක කරයි. ඔවුන් පවසන්නේ තම මෘදුකාංගය යුධමය, වංචනික හෝ දේශපාලනික අරමුණු සඳහා භාවිත කිරීම තහනම් කර ඇති තම ආයතනික නීති රීති නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක කිරීමක් පමණක් ඔවුන් සිදු කරන බවයි.

2. පෞද්ගලික සමාගම් සතු බලයේ ඇති අවදානම

කෙසේ වෙතත්, මෙම බලය පෞද්ගලික අංශය සතුවීම බරපතල අවදානම් සහගත තත්ත්වයකි:

• ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වගවීමක් නොමැතිකම: OpenAI, Google හෝ Meta යනු මහජන ඡන්දයෙන් පත් වූ රජයන් නොවේ. ලෝකයේ කුමන තොරතුරු නිවැරදිද, කුමන ඒවා “ප්‍රචාරක යාන්ත්‍රණ” (Propaganda) ද යන්න තීරණය කිරීමේ අසීමිත බලයක් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරීන් (CEOs) කිහිපදෙනෙකු අතට පත්වීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට මෙන්ම භාෂණයේ නිදහසට ද එල්ල වන බරපතල තර්ජනයකි.
• අමෙරිකානු න්‍යායපත්‍රය සහ පක්ෂපාතීත්වය: බොහෝ ප්‍රමුඛ AI සමාගම් අමෙරිකානු සමාගම් වේ. ඔවුන් රුසියානු, ඉරාන හෝ චීන තොරතුරු මෙහෙයුම් ඉතා ඉක්මනින් අවහිර කළද, බටහිර රාජ්‍යයන් විසින් සිදුකරන එවැනිම මෙහෙයුම් වලදී ඔවුන්ගේ ප්‍රතිචාරය කුමක්ද යන ප්‍රශ්නය මෙහිදී පැන නගී. මෙයින් AI සමාගම් අමෙරිකානු විදේශ ප්‍රතිපත්තියේම අදිසි දිගුවක් බවට පත්වීමේ පැහැදිලි අවදානමක් පවතී.

3. භූ දේශපාලනික ප්‍රතිවිපාක

මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් ගෝලීය තාක්ෂණික භූ දර්ශනය සීඝ්‍රයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතී:

• අන්තර්ජාලය ඛණ්ඩනය වීම (Splinternet): බටහිර AI සමාගම් විසින් යම් දිනෙක තම රාජ්‍යයන්ද වාරණය කරනු ඇතැයි යන බිය බොහෝ රටවලට ඇත. මේ හේතුව නිසාම චීනය (DeepSeek හරහා), මැදපෙරදිග (Falcon හරහා) සහ ඉන්දියාව තමන්ගේම ස්වාධීන “ස්වෛරී AI” (Sovereign AI) පද්ධති ගොඩනගමින් සිටී. මෙය ගෝලීය අන්තර්ජාලය එකිනෙකට වෙනස්, හුදකලා කඳවුරු කිහිපයකට බෙදා වෙන් කිරීමට ඍජුවම බලපායි.

සමතුලිත විසඳුම කරා

තාක්ෂණික විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ පෞද්ගලික සමාගම්වලට “ගෝලීය අන්තර්ජාලයේ පොලිස්කාරයා” වීමේ අසීමිත බලය ලබා නොදිය යුතු බවයි. ඒ වෙනුවට ඔවුන් පහත පියවරයන්ට යොමු විය යුතුය:

1. විනිවිදභාවය (Transparency): අන්තර්ගතයන් සම්පූර්ණයෙන්ම වාරණය කරනවා වෙනුවට, යම් ඡායාරූපයක් හෝ ලිපියක් කෘත්‍රිම බුද්ධිය මගින් නිර්මාණය කළ එකක් බවට පැහැදිලිව ඩිජිටල් සලකුණු කිරීම (Watermarking). මේ හරහා තොරතුරු විශ්ලේෂණය කර තීරණය කිරීමේ අයිතිය පාරිභෝගිකයාට හිමිවේ.
2. ජාත්‍යන්තර නියාමනය: පෞද්ගලික සමාගම්වල අභිමතය පරිදි තීරණ ගන්නවා වෙනුවට, යුරෝපා සංගමයේ AI නීති (EU AI Act) වැනි ජාත්‍යන්තර එකඟතාවයක් මත පදනම් වූ නීති රාමුවක් යටතේ කටයුතු කිරීම.

කෙටියෙන් කිවහොත්, AI සමාගම්වලට තම පද්ධති අවභාවිතය වැළැක්වීමේ නීත්‍යානුකූල අයිතිය තිබිය යුතු වුවත්, ගෝලීය සත්‍යය කුමක්දැයි තීරණය කිරීමේ ආධිපත්‍යය ඔවුන්ට හිමි නොවිය යුතුය.