වසර 15 කට වැඩි කාලයක් පුරා, ‘මහ ගෙදර’ අපගේ මූලික මෙහෙවර වී ඇත්තේ ඇල්ගොරිතම මත පදනම් වූ නියැලීම්වලට (algorithmic engagement) වඩා මානව යහපැවැත්මට මුල්තැන දෙන ඩිජිටල් පරිසරයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි. මෙම සතියේදී, ගෝලීය තාක්ෂණික කර්මාන්තයට මෙතෙක් ලැබුණු ප්‍රබලතම අවදි කිරීමේ අනතුරු ඇඟවීම (wake-up call) ලැබුණි: ෆේස්බුක් (Facebook) සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) තරුණ පරිශීලකයින්ට සක්‍රීයව හානි කළ බවට වන චෝදනා මත ඇමරිකානු ප්‍රාන්ත දුසිම් ගණනක් සමඟ ඩොලර් බිලියන 18 ක වාර්තාගත නීතිමය එකඟතාවයකට පැමිණීමට Meta සමාගම තීරණය කර ඇත.

මෙම දැවැන්ත නීතිමය සටන ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ දිගහැරුණද, මෙම තීරණයේ ප්‍රතිඵල මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ දරුවන් සහ යෞවනයන් සමාජ මාධ්‍ය සමඟ කටයුතු කරන ආකාරය මූලික වශයෙන්ම වෙනස් කරනු ඇත.

හරියටම කුමක්ද සිදුවූයේ?

2023 දී මුලින්ම ආරම්භ කරන ලද මෙම නඩු විභාගය මගින්, ළමුන්ව ඇබ්බැහි කරවන ලෙස හිතාමතාම වේදිකා සැලසුම් කිරීම, ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳව මහජනතාව නොමඟ යැවීම සහ බාලවයස්කරුවන්ගේ දත්ත අනිසි ලෙස රැස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෙම දැවැන්ත තාක්ෂණික සමාගමට චෝදනා එල්ල විය. දීර්ඝ ෆෙඩරල් නඩු විභාගයකට මුහුණ දෙනවා වෙනුවට, වසර දහයක කාලයක් පුරා ගෙවීමට නියමිත, ඉතිහාසයේ විශාලතම ළමා ආරක්ෂණ නඩු ගෙවීම සිදු කිරීමට Meta සමාගම තීරණය කළේය.

වඩාත් වැදගත් වන්නේ, මෙම චෝදනා විසඳීම සඳහා, යෞවනයන් සිය යෙදුම් (applications) භාවිතා කරන ආකාරය සම්බන්ධයෙන් අනිවාර්ය, පුළුල් වෙනස්කම් රැසක් සිදු කිරීමට Meta සමාගම එකඟ වී තිබීමයි.

“මිනිසාට හිතකාමී” නිර්මාණයක් වෙත හැරීම

මෙම දැවැන්ත මූල්‍ය දඩයට අමතරව, මෙම එකඟතාවයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක ප්‍රතිඵලය වන්නේ සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා අනිවාර්යයෙන්ම නැවත සැලසුම් කිරීමට සිදුවීමයි. නීතියෙන් බැඳී ඇති මෙම වෙනස්කම් “නිමක් නැතිව පහළට පෙරළීමේ” (endless scroll) සංස්කෘතියෙන් මිදී, සෞඛ්‍ය සම්පන්න ඩිජිටල් සීමාවන් වෙත විශාල පෙරළියක් නියෝජනය කරයි:

• පෙරනිමි රාත්‍රී මාදිලිය (Default Night Mode): නව යොවුන් වියේ දරුවන්ගේ අත්‍යවශ්‍ය නින්දේ චක්‍ර ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට පෙරවරු 6:00 දක්වා දැනුම්දීම් (notifications) ස්වයංක්‍රීයව අවහිර කෙරේ.
• පාසල් මාදිලිය (School Mode): සාමාන්‍ය පාසල් වේලාවන් තුළ (පෙරවරු 8:00 සිට පස්වරු 3:00 දක්වා) සියලුම දැනුම්දීම් අනිවාර්යයෙන්ම නිහඬ (mute) කරනු ලැබේ.
• දැඩි කාල සීමාවන් (Strict Time Limits): ෆේස්බුක් සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් හරහා දිනකට උපරිම පැය දෙකක කාල සීමාවක් පෙරනිමියෙන් ක්‍රියාත්මක වන අතර, එය ඉක්මවා යාමට දෙමාපියන්ගේ අවසරය අවශ්‍ය වේ. තවද, වේදිකාව විසින් මිනිත්තු 15, 60 සහ 90 කට පසු “අඛණ්ඩ භාවිතය” පිළිබඳව සිහිකැඳවීම් (prompts) නිකුත් කරනු ඇත.
• ඇල්ගොරිතම ස්වාධීනත්වය සහ ශරීර ප්‍රතිරූපය (Algorithmic Independence & Body Image): තරුණ පරිශීලකයින්ට දැන් ඇල්ගොරිතම මගින් මෙහෙයවන අන්තර්ගතයන් වෙනුවට කාලානුක්‍රමිකව (chronological) පළ කිරීම් දැකීමේ හැකියාව ලැබේ. තවද, දරුවන්ගේ ආත්ම අභිමානය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා “අධික මේකප්” (extreme make-up) සහිත Augmented Reality (AR) ෆිල්ටරයන් (filters) ස්ථිරවම ඉවත් කරනු ලැබේ.

Pariganaka Jeewithaya (පරිගණක ජීවිතය) දෘෂ්ටිකෝණය

මෙම පද්ධතිමය වෙනස්කම් උතුරු ඇමරිකාවට පමණක් සීමා නොවනු ඇත. ගෝලීය වශයෙන් නියාමන බලපෑම් ඉහළ යත්ම, අනාගතයේදී පැමිණිය හැකි ඩොලර් බිලියන ගණනක නඩු මඟහරවා ගැනීම සඳහා තාක්ෂණික සමාගම් මෙම මූලික ආරක්ෂක විශේෂාංග ලොව පුරා හඳුන්වා දීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇත. ශ්‍රී ලාංකික දෙමාපියන්ට, අධ්‍යාපනඥයින්ට සහ මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයින්ට, මෙය ඩිජිටල් යහපැවැත්ම වෙනුවෙන් ලැබූ දැවැන්ත ජයග්‍රහණයකි.

කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණයට පමණක් සමාජීය ගැටලුවක් විසඳිය නොහැක. මූල්‍ය වන්දි ගෙවීමක් මගින් අතීතයේ සිදුවූ හානියට වන්දි ගෙවුවද, එය ස්වයංක්‍රීයව සුරක්ෂිත අනාගතයක් සහතික නොකරයි. සැබෑ මිනිසාට හිතකාමී තාක්ෂණයක් සඳහා ස්වාධීන විගණන (independent audits), පර්යේෂකයන් සඳහා පාරදෘශ්‍ය දත්ත ප්‍රවේශය සහ, වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, දෙමාපියන් සහ දරුවන් අතර ක්‍රියාකාරී, විවෘත සංවාද අවශ්‍ය වේ.

නියාමනය නොකළ, “ඇබ්බැහි කරවන ලෙස සැලසුම් කළ” සමාජ මාධ්‍ය යුගය අවසානයේ සැබෑ වගවීමකට මුහුණ දෙමින් සිටින බව මෙම ඓතිහාසික ඩොලර් බිලියන 18 ක එකඟතාවය ඔප්පු කරයි. ඩිජිටල් ලෝකය අපගේ වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි පරිශීලකයින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වෙනස් විය යුතු බවට එය ප්‍රබල සිහිකැඳවීමකි.