දශක ගණනාවක් තිස්සේ දේශපාලන මැතිවරණවල සිට නව එන්නත් සඳහා කාලරාමු දක්වා මානව සිදුවීම්වල සංකීර්ණ ගමන්මග පුරෝකථනය කිරීම අද්විතීය මානව හැකියාවක් ලෙස සැලකිණි. 2026 සැප්තැම්බර් වන විට එම සීමාව නිල වශයෙන් බිඳ වැටී ඇත.

The Economist සඟරාවේ වාර්තා සහ Forecasting Research Institute හි විශ්ලේෂණවලට අනුව, කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ මානව “සුපිරි අනාවැකිකරුවන්” (superforecasters) සමග සම තත්ත්වයට පත්ව ඇති අතර, බොහෝ අවස්ථාවල ඔවුන් අභිබවා ගොස් ඇත. මෙම ඓතිහාසික හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය සනිටුහන් වූයේ 2026 ගිම්හාන Metaculus Cup තරඟාවලියේදීය. මාස හතරක් පුරා පැවති මෙම කීර්තිමත් අනාවැකි තරඟයේදී මානව විශේෂඥයින් සහ AI බොට්ස් (bots) සියගණනක් සංකීර්ණ පුරෝකථනයන් සඳහා තරඟ කළහ.

අවසානයේදී, AI බොට් එකක් ප්‍රථම ස්ථානය දිනාගත් අතර, අනෙකුත් AI පද්ධති දෙවන සහ පස්වන ස්ථාන ලබා ගත්තේය. ලොව හොඳම මානව තරඟකරුවන්ට හිමිවූයේ තෙවන සහ සිව්වන ස්ථානයි.

AI අනාගතය දකින්නට ඉගෙන ගත් ආකාරය

කාලගුණය හෝ මූල්‍ය දත්ත විශ්ලේෂණය සඳහා නිර්මාණය කර ඇති පැරණි, විශේෂිත AI පද්ධති මෙන් නොව, මෙම නව පරම්පරාවේ ඩිජිටල් පුරෝකථන පද්ධති Gemini සහ Claude වැනි විශාල භාෂා ආකෘති (LLMs) භාවිතා කරයි. මෙහි රහස ඇත්තේ මූලික ආකෘතියේ පමණක් නොව, ඒ වටා ගොඩනගා ඇති තාක්ෂණික ව්‍යුහය (scaffolding) තුළය. විශේෂිත මැතිවරණයක් ජය ගන්නේ කවුද යන්න වැනි සංකීර්ණ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට, මෙම AI නියෝජිතයන් හුදෙක් ඔවුන්ගේ පුහුණු දත්ත මත පමණක් පදනම් වී අනුමාන නොකරයි. ඒ වෙනුවට ඔවුන් සිදු කරන්නේ:

• සජීවී පර්යේෂණ පැවැත්වීම: වෙබ් අඩවි පිරික්සීම, ප්‍රවෘත්ති කියවීම සහ ඓතිහාසික දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීම.
• බහු-ආකෘති විවාද (Multi-model debate): විවිධ AI ආකෘතිවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ දෘෂ්ටිකෝණ ඉදිරිපත් කිරීමට පවරා, තනි සර්වරයක් තුළ අදහස් විමසීමක් (wisdom of the crowds) අනුකරණය කිරීම.
• කණ්ඩායම් චින්තනයෙන් (Groupthink) වැළකී සිටීම: මානවයන් බොහෝ විට පොදු එකඟතාවන් මත යැපුණද, දත්ත මගින් වෙනත් ප්‍රතිඵලයක් යෝජනා කරන විට බහුතර මතයට එරෙහිව තීරණ ගැනීමට AI පසුබට නොවේ.

“වර්ධන උගුල” (The Augmentation Trap)

ව්‍යාපාරික ලෝකය තුළ මෙතෙක් පැවති සාම්ප්‍රදායික උපකල්පනය වූයේ හොඳම ප්‍රතිඵල ලැබෙන්නේ “මානව + AI” සහයෝගීතාවයෙන් බවයි. නමුත් මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ Ross School of Business වැනි ආයතන විසින් මෑතකදී කරන ලද අධ්‍යයනයන් මගින් පුදුම සහගත සංසිද්ධියක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒ “Augmentation Trap” හෙවත් වර්ධන උගුලයි.

ඉහළ පෙළේ උපායමාර්ගික පුරෝකථනයන්හිදී, මානව විනිශ්චය ඉහළම මට්ටමේ AI සමග ඒකාබද්ධ කිරීම ඇත්ත වශයෙන්ම AI තනිව ක්‍රියා කරනවාට වඩා සමස්ත නිරවද්‍යතාව අඩු කරයි. මානව සංජානන පක්ෂපාතිත්වය, නොගැලපෙන තර්කනය සහ සීමිත මතකය හඳුන්වා දීම අවසාන ප්‍රතිඵලයේ ගුණාත්මක බව අඩු කිරීමට හේතු වේ. එක් පර්යේෂකයෙකු සඳහන් කළ පරිදි, “කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකු ChatGPT තරම් කියවා නැත; සෑම ව්‍යාපෘතියක් ගැනම සිතීමට කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකුට එතරම් කාලයක් නොමැත.”

පිරිවැය සහ කාලය ඉතිරි කිරීම

මෙම වෙනසෙහි ආර්ථික බලපෑම් අතිශයින් විශාලය. මානව සුපිරි අනාවැකිකරුවෙකුගෙන් ලබාගන්නා පුළුල් ලෙස පර්යේෂණය කරන ලද අනාවැකියක් සඳහා ඩොලර් 10,000 කට වඩා වැය විය හැකි අතර, එය නිෂ්පාදනය කිරීමට සතියක් පමණ ගත විය හැකිය.

අද වන විට, AI පද්ධතිවලට මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත, ඉතා සුළු පරිගණක පිරිවැයක් (compute costs) යටතේ අතිශයින් නිවැරදි සම්භාවිතා පුරෝකථනයක් ජනනය කළ හැකිය. මෙම පිරිවැය අඩුවීම හේතුවෙන් ආයෝජන අරමුදල්, ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් සහ ආයතනික අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලවලට වසරකට වරක් සිදුකරන දැවැන්ත උපායමාර්ගික තීරණ සඳහා පමණක් නොව, දෛනිකව ගන්නා සංකීර්ණ තීරණ සියගණනක් සඳහාද දැන් නිවැරදි පුරෝකථනයන් දැරිය හැකි මිලකට ලබාගත හැක.

මානවයන් තවමත් ඉදිරියෙන් සිටින සීමාවන් (දැනට)

Metaculus Cup ජයග්‍රහණය තිබියදීත්, මානව අනාවැකිකරුවන් තවමත් මුළුමනින්ම යල්පැන ගොස් නැත. AI හි මෙම ජයග්‍රහණය ප්‍රධාන සීමාවන් කිහිපයක් සහිතව පැමිණේ:

1. බහු-වර්ෂ ක්ෂිතිජ (Multi-year horizons): දත්ත අඩු සහ ගැඹුරු අවබෝධයක් අවශ්‍ය වන, වසර කිහිපයක් පුරා දිවෙන, ඉහළ වියුක්ත (abstract) පුරෝකථනයන් සමඟ AI පද්ධති තවමත් තරමක් අරගල කරයි.
2. සංකීර්ණ තර්ක දාම (Complex logic chains): එකිනෙකට තදින් සම්බන්ධ වූ, අනුක්‍රමික සිදුවීම් මත රඳා පවතින අනාවැකිවලදී, මූලික තර්ක සත්‍යාපන පරීක්ෂණ සිදු කිරීමට AI සමහර විට අපොහොසත් වේ.
3. තරඟකරුවන්ගේ ස්වභාවය: The Economist පෙන්වා දුන් පරිදි, Metaculus Cup යනු හොඳම වේදිකාවක් වුවද, එහි තරඟකරුවන් සෑම විශේෂිත වසමකම සිටින ලොව හොඳම මානව අනාවැකිකරුවන් නොවිය හැකිය.

කෙසේ වෙතත්, අනාගත දිශානතිය ඉතා පැහැදිලිය. 1997 දී IBM හි Deep Blue පරිගණකය විසින් චෙස් ක්‍රීඩාව සදහටම වෙනස් කළාක් මෙන්, 2026 ගිම්හානය යන්ත්‍ර බුද්ධිය විසින් අනාවැකි කීමේ කලාව ප්‍රගුණ කළ ඓතිහාසික මොහොත ලෙස අනාගතයේදී මතකයේ රැඳෙනු ඇත. බොට්ස් හට පරාජය වෙමින් තෙවන ස්ථානය ලබා ගත් එක් මානව අනාවැකිකරුවෙකු තරඟයෙන් පසු පැවසූ පරිදි: “මම විශ්‍රාම ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නැහැ. ඔබට ඔවුන්ව පරාජය කළ නොහැකි නම්, ඔවුන් සමඟ එක්වන්න.”