ජාත්‍යන්තර පොත් ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රය මේ වන විට සාහිත්‍යයේ පැවැත්මටම බලපාන දැවැන්ත අභියෝගයකට මුහුණ දී සිටී. එනම්, කෘතිම බුද්ධිය (AI) යනු විප්ලවීය නිර්මාණාත්මක සහකරුවෙක්ද, නැතහොත් මානව කතාන්දර කීමේ අනාගතයට තර්ජනයක් වන පරපෝෂිතයෙක්ද යන්නයි.

ජර්මනියේ ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් පොත් ප්‍රදර්ශනයේදී (Frankfurt Book Fair) විශේෂ අවධානයට ලක්වූ මෙම මාතෘකාව, කීර්තිමත් සාහිත්‍ය සම්මාන, අඥාත තොරතුරු හෙළිදරව් කරන්නන්, AI සහයෙන් ලේඛනයේ යෙදෙන කතුවරුන් සහ වසරකට AI සහයෙන් පොත් සිය ගණනක් මුද්‍රණය කරන රචකයන් අතර දැවැන්ත කතිකාවතක් නිර්මාණය කර ඇත.

Prix Goncourt සම්මාන උළෙල කැළඹූ සාහිත්‍ය ආන්දෝලනය

සාහිත්‍ය ලෝකයේ මෙම අර්බුදය උපරිමයටම පැමිණියේ Aurelia නැමැති ආධුනික කතුවරියගේ නවකතාවක් වටා ඇති වූ සිදුවීමත් සමඟයි. සංක්‍රමණිකයන් පිළිබඳව ඇය ලියූ සංවේදී නවකතාව කෙතරම් ජනප්‍රිය වූවාද යත්, එහි පරිවර්තන අයිතිය භාෂා 22 කට අලෙවි වූ අතර, ප්‍රංශයේ කීර්තිමත්ම සාහිත්‍ය සම්මානය වන Prix Goncourt සඳහාද නිර්දේශ විය.

කෙසේ වෙතත්, X (ට්විටර්) සමාජ මාධ්‍යයේ අඥාත ගිණුමකින් හෙළිදරව් කළේ මෙම සමස්ත නවකතාවම පාහේ කෘතිම බුද්ධිය (AI) මගින් ලියන ලද්දක් බවයි.

මෙම හෙළිදරව්වත් සමඟ ඇය සාහිත්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙන් කොන් වූ අතර, සම්මාන නාමලේඛනයෙන්ද ඇගේ නම ඉවත් කෙරිණි. ඇය මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළද, මෙම සිදුවීම මගින් ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රයේ ඇති බරපතල ගැටලුවක් මතු කළේය: එනම්, තමන් ප්‍රකාශයට පත් කරන කෘතියක් සැබවින්ම මිනිසෙකු විසින් ලියන ලද්දක්ද යන්න තහවුරු කර ගැනීමට ප්‍රකාශකයන් අសមර්ථ වීමයි.

විවේචකයන්ගේ අනතුරු ඇඟවීම: “මිනිස් ශ්‍රමය උරා බොන රුධිර පානය කරන්නෙක්”

සාම්ප්‍රදායික සාහිත්‍යවේදීන් පෙන්වා දෙන්නේ AI භාවිතය සාහිත්‍යයට දැවැන්ත තර්ජනයක් බවයි. ජර්මනියේ වෙසෙන ඇමෙරිකානු ලේඛිකාවක සහ පරිවර්තිකාවක වන Isabelle Fargo Cole, AI භාවිතයට එරෙහිව දැඩි ලෙස හඬ නඟන චරිතයකි.

කෝල් පෙන්වා දෙන්නේ ජෙනරේටිව් AI (Generative AI) ක්‍රියාත්මක වන්නේ පවතින මිනිස් ශ්‍රමය සූරාකෑමෙන් බවයි:

• සම්පත් සූරාකෑම: AI ආකෘති පුහුණු කිරීම සඳහා මිනිසුන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද සාහිත්‍ය කෘති සහ ආර්ථික සම්පත් විශාල වශයෙන් යොදා ගනී.
• කර්තෘවරුන් ඉවත් වීම: AI මෙවලම් මගින් මිනිස් පරිවර්තකයන්, සංස්කාරකයන් සහ රචකයන් ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වීමේ අවදානමක් පවතී.
• නොමනා සැකය: පොතක් ලියා ඇත්තේ සැබෑ මිනිසෙකුද නැද්ද යන්න පිළිබඳව පාඨකයන් තුළ ඇති වන සැකය නිසා පාඨකයා සහ කතුවරයා අතර ඇති විශ්වාසය බිඳ වැටේ.

පාඨකයන්ගේ පරස්පරතාව සහ ක්ෂේත්‍රයේ කුහකකම

AI භාවිතයට පාඨකයන් පොදුවේ අකමැත්තක් දැක්වුවද, පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ වෙනස්ම කතාවකි. ඇමෙරිකාවේ සිදුකළ අධ්‍යයනයකට අනුව, යම් කෘතියක් ලියා ඇත්තේ AI මගින් බව නොදන්නා අවස්ථාවලදී, පාඨකයන් වැඩි කැමැත්තක් දක්වා ඇත්තේ AI සහයෙන් ලියන ලද කෘතිවලටයි.

2025 වසරේදී AI සහයෙන් ලියූ කෘතියකට සාහිත්‍ය සම්මානයක් දිනාගත් ලේඛක Luke Steller පෙන්වා දෙන්නේ, ප්‍රකාශන ආයතන දැනටමත් සංස්කරණය, පිටකවර නිර්මාණය සහ වෙළඳපොළ විශ්ලේෂණය සඳහා AI භාවිත කරන බවයි.

ඩයිස්ලෙක්සියා (Dyslexia) තත්ත්වයෙන් පෙළෙන ස්ටෙලර් පවසන්නේ, තම අදහස් නිවැරදි ලෙස වාක්‍ය බවට හැඩගස්වා ගැනීමට AI තමන්ට මහඟු රුකුලක් වූ බවයි. ඔහු ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳව අනාගත අනාවැකියක්ද පළ කරයි:

“ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රය මේ වන විටත් AI භාවිතයෙන් ලියූ බව නොදන්නා ඩොලර් මිලියන ගණනක් වටිනා Best Seller පොතක් මුද්‍රණය කරමින් සිටිනවා. ඉදිරි මාස 6-12 ඇතුළත එම පොත එළිදැක්වීමත් සමඟ ලොකු ආන්දෝලනයක් ඇති වේවි.”

වසරකට පොත් 200 ක් ලියන මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන යුගය

සාම්ප්‍රදායික සාහිත්‍ය ක්ෂේත්‍රය ආචාරධර්ම ගැන තර්ක කරද්දී, ආදර කතා (Romance) සහ අභිරහස් කතා (Thrillers) ලියන ඇතැම් ලේඛකයන් AI භාවිතයෙන් දැවැන්ත ආදායමක් උපයයි.

දකුණු අප්‍රිකානු ලේඛිකාවක වන Coral Hart, AI සහයෙන් වසරකට පොත් 200 කට වඩා ප්‍රකාශයට පත් කරයි. සෑම පොතකින්ම පිටපත් 5,000 ක් පමණ අලෙවි වන අතර, ඇය සාම්ප්‍රදායික ප්‍රකාශකයන්ගෙන් තොරව විශාල ආදායමක් උපයයි.

ඇය තමන්ව හඳුන්වා දෙන්නේ කතාවේ “සංකල්ප නිර්මාපකයා” (Conceptor) ලෙසයි:

• මිනිස් කාර්යභාරය: කතාවේ තේමාව, රාමුව සහ චරිත නිර්මාණය කිරීම.
• AI කාර්යභාරය: ලබා දෙන උපදෙස් (Prompts) මත පදනම්ව කතාවේ මූලික පිටපත (Draft) ලියා දීම.
• පාඨක ප්‍රතිචාරය: එහි දෝෂ තිබුණද, සංස්කරණය කිරීමෙන් පසු ඇගේ කතාවලට පාඨකයන්ගෙන් ඉහළ ප්‍රතිචාර ලැබී ඇත.

කතුවරයා කවුද යන්න පිළිබඳ ප්‍රශ්නය අතහැර දැමීම

AI මගින් ලියූ දෑ හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණයන් අසමත් වන විට, UC Berkeley විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය Hannes Bajohr පෙන්වා දෙන්නේ සාහිත්‍ය ලෝකයට නව ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දීමට සිදුවන බවයි.

යම් කෘතියක් ලියූවේ මිනිසෙකුද නැද්ද යන්න සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ විට, සමාජය “මෙය ලියූවේ කවුද?” යන්න අමතක කර “මෙය හොඳ පොතක්ද?” යන ප්‍රශ්නයට පමණක් සීමා වීමට ඉඩ ඇත.

කෙසේ වෙතත්, මෙමගින් මිනිසාගේ විවේචනාත්මක චින්තනය පිරිහී යාමටත්, AI මගින් එකම රටාවකට ලියැවෙන ඒකාකාරී පොත් පත්වෙතක් නිර්මාණය වීමටත් ඉඩ ඇති බවට ඔහු අනතුරු අඟවයි.

අවසාන නිගමනය

පොත් ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රය මේ වන විට පවතින්නේ තීරණාත්මක සංධිස්ථානයකය. පාඨක සංඛ්‍යාව අඩුවෙමින් පවතින යුගයක, පොතක වටිනාකම තීරණය කරන්නේ කුමක්ද යන්න නැවත අර්ථ දක්වා ගැනීමට සිදුව ඇත.

AI යනු කතාන්දර කීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කරන මෙවලමක්ද, නැතහොත් මානුෂීය සංස්කෘතිය විනාශ කරන තර්ජනයක්ද යන්න කෙසේ වෙතත්, මිනිස් කල්පනාව සහ යන්ත්‍රෝපකරණ අතර සීමාවන් මේ වන විටත් සදාකාලිකවම බොඳ වී හමාරය.