කෘත්‍රිම බුද්ධියේ (AI) ශීඝ්‍ර වර්ධනය පිළිබඳව ලෝක ප්‍රකට ඉතිහාසඥයෙකු මෙන්ම කතුවරයෙකු ද වන යුවාල් නෝවා හරාරි (Yuval Noah Harari) විසින් බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු කර ඇත. ඔහු පවසන පරිදි, මේ වන විටත් මානව සමාජය “සාමූහික ඩිමෙන්ශියා” (collective dementia) හෙවත් සමස්ත සමාජයේම මතකය සහ යථාර්ථය පිළිබඳ අවබෝධය ගිලිහී යාමේ අවදානමකට මුහුණ දෙමින් සිටී.

AI යනු හුදෙක් මෙවලමක් නොව නියෝජිතයෙකි ඉතිහාසය පුරාවටම මිනිසා විසින් නිර්මාණය කළ තාක්ෂණයන් හුදෙක් මෙවලම් පමණක් විය. පිහියක් වැනි මෙවලමක් යහපතට හෝ අයහපතට යොදාගැනීමේ තීරණය ඇත්තේ මිනිසා අතේය. එහෙත් කෘත්‍රිම බුද්ධිය ඊට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්‍ ය. එය හුදෙක් මෙවලමක් නොව, ස්වාධීනව තීරණ ගත හැකි නියෝජිතයෙකි (Agent). සමහර අවස්ථාවලදී එහි නිර්මාපකයන්ට පවා අනුමාන කළ නොහැකි ආකාරයේ තීරණ ගැනීමට AI සමත් වේ.

අනාගතයේ හරකුන් බවට පත්වන මිනිසා මිනිසාගේ ලොකුම ශක්තිය වන්නේ මූල්‍ය, නීති සහ ආගමික වැනි සංකීර්ණ ආයතනික පද්ධති ගොඩනැගීමයි. නමුත් අද වන විට කෘත්‍රිම බුද්ධිය මෙම පද්ධති පාලනය කිරීම ආරම්භ කර ඇත. හරාරි පෙන්වා දෙන පරිදි, “හරකුන් මිනිසුන් ගැන දැන සිටියත්, ඔවුන් මුදල් ගැන දන්නේ නැත. එය ඔවුන්ට නොපෙනෙන දෙයකි.” කෘත්‍රිම බුද්ධිය විසින් ඉතා සංකීර්ණ මූල්‍ය සහ නීති පද්ධති නිර්මාණය කරන විට, මිනිසුන්ට තමන්ගේම ජීවිත පාලනය කරන යාන්ත්‍රණ අවබෝධ කර ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. අපි අනාගතයේ “හරකුන්” බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

සාමූහික ඩිමෙන්ශියාවේ තර්ජනය ඩිමෙන්ශියා රෝගියෙකුට තම වටපිටාව පිළිබඳ අවබෝධය අහිමි වන්නා සේම, ඩීප්ෆේක් (Deepfakes) සහ AI මගින් නිර්මාණය කරන ලද ව්‍යාජ තොරතුරු හේතුවෙන් සමස්ත මානව සමාජයටම යථාර්ථය කුමක්ද යන්න හඳුනාගැනීමේ හැකියාව අහිමි වෙමින් පවතී. සැබෑ සහ ව්‍යාජ දේවල් අතර වෙනස හඳුනාගත නොහැකි වන විට, මානව සමාජය සාමූහික ව්‍යාකූලත්වයකට පත් වේ.

කෝපය අවුස්සන සමාජ මාධ්‍ය සහ දරුවන් ඉලක්ක කරගත් AI සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම නිර්මාණය කර ඇත්තේ පරිශීලකයින්ගේ අවධානය නිරන්තරයෙන් රඳවා ගැනීමටය. මේ සඳහා මිනිසුන්ගේ බිය සහ කෝපය අවුස්සන දේවල් බහුලව පෙන්වීමට ඒවා ක්‍රියා කරයි. මෙය සමාජය තුළ විශාල කෝපයක් සහ වෛරයක් ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වී ඇත. ඊටත් වඩා භයානක තත්ත්වය වන්නේ ළමුන් ඉලක්ක කර ගනිමින් AI පෙම්වතුන් සහ පෙම්වතියන් (AI companions) නිර්මාණය කිරීමයි. මෙය ඉතිහාසයේ සිදු කෙරෙන විශාලතම සහ භයානකම මනෝවිද්‍යාත්මක අත්හදා බැලීම බව හරාරිගේ අදහසයි.

ඉදිරි මාවත තාක්ෂණික සමාගම් මෙය කිසිසේත් පාලනය කළ නොහැකි, අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවන දෙයක් ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ කළද, එය හුදෙක් නියාමනයන්ගෙන් බේරීම සඳහා ගොතන ලද කතාවක් පමණක් බව හරාරි පවසයි. විසඳුම වන්නේ AI සංවර්ධනය සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කිරීම නොව, දැඩි නියාමනයන් සහ ආරක්ෂිත පියවරයන් හඳුන්වා දීමයි. කෘත්‍රිම බුද්ධියට කිසිවිටෙකත් නීතිමය පුද්ගලභාවයක් ලබා නොදිය යුතු අතර, සෑම තීරණයක් පිටුපසම වගකිව යුතු මනුෂ්‍යයෙකු සිටීම සහ ඊට අදාළ වගකීම තාක්ෂණික සමාගම් විසින් දැරීම අනිවාර්ය කළ යුතුය.