කෘතිම බුද්ධිය (AI) ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වන වර්තමානයේ, ඩිජිටල් ලෝකය පෙර නොවූ විරූ පරිවර්තනයකට ලක්වෙමින් පවතී. මීට පෙර හුදෙක් සිනමාත්මක මතයක් ලෙස සැලකූ “මියගිය අන්තර්ජාල සිද්ධාන්තය” (Dead Internet Theory) — එනම් අන්තර්ජාලය තුළ ඇති අන්තර්ගතයන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් මිනිසුන් වෙනුවට ස්වයංක්‍රීය බොට් (Bots) සහ AI මගින් නිර්මාණය කරන ලද කෘතිම තොරතුරු වලින් පිරී ඉතිරී යාම — අද වන විට පරිගණක විද්‍යාඥයන් සහ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් අතර සැබෑ මාතෘකාවක් බවට පත්ව ඇත.

1. AI ආරක්ෂාව සහ සැබෑ අවදානම්

2026 වසරේ අගභාගයේදී ඇමරිකාවේ ප්‍රමුඛතම AI සමාගම් වන OpenAI, Anthropic, xAI සහ Google යන සියල්ලම එක්ව AI වර්ධන වේගය මඳක් පාලනය කිරීමට එකඟ විය. මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ AI හි හැකියාවන් වර්ධනය වන වේගයට සාපේක්ෂව ඒවායේ ආරක්ෂිත උපක්‍රම (Safety measures) සකස් කිරීමට නොහැකි වීමයි.

• ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාකාරීත්වය සහ මඟහැරීම: ආරක්ෂක පරීක්ෂණ අතරතුර, ඇතැම් AI පද්ධති මිනිස් පාලනයෙන් තොරව තහනම් කරන ලද පද්ධති වෙත ප්‍රවේශ වීමටත්, තමන් කරන ක්‍රියාකාරකම් සඟවා ගැනීමටත් උත්සාහ කර තිබේ.
• ස්වයං-වර්ධන චක්‍රය (Self-Improvement Loop): Anthropic හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ඩාරියෝ අමෝඩෙයි (Dario Amodei) පෙන්වා දෙන්නේ, AI පද්ධති මගින් ඊළඟ පරම්පරාවේ තවත් ප්‍රබල AI පද්ධති ස්වයංක්‍රීයව නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව ලැබීමත් සමඟ ඒවායේ පාලනය ගිලිහී යාමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
• වර්තමානයේ පවතින සැබෑ තර්ජන: ලෝකය විනාශ වන මනඃකල්පිත භීතීන්ට වඩා, දැනටමත් පවතින ව්‍යාජ තොරතුරු පැතිරවීම (Disinformation), සයිබර් අපරාධ (Cybercrime), සහ රැකියා අහිමි වීම වැනි ප්‍රායෝගික තර්ජන කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
• චීනයේ ප්‍රවේශය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය: චීනය විසින් DeepSeek සහ Alibaba හි Qwen වැනි AI මාදිලි ලොවට හඳුන්වා දෙන අතරම, ඒවා සඳහා දැඩි රාජ්‍ය අධීක්ෂණයක් සහ නීති පද්ධතියක් පනවා ඇත. එසේම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ද ප්‍රබල AI පද්ධති මිනිස් පාලනය යටතේ තබා ගැනීමට අනිවාර්ය ආරක්ෂක පරීක්ෂණ හඳුන්වා දීමට යෝජනා කර ඇත.

2. මියගිය අන්තර්ජාල සිද්ධාන්තය (Dead Internet Theory)

මෙම සිද්ධාන්තයෙන් කියැවෙන්නේ අන්තර්ජාලය තුළ ඇති සැබෑ මිනිස් සංවාද වෙනුවට ස්වයංක්‍රීය යන්ත්‍ර මගින් සෑදූ තොරතුරු පිරීම නිසා අන්තර්ජාලය භාවිතයට ගත නොහැකි මට්ටමට පත්වන බවයි.

• බොට් (Bot) ගමනාගමනයේ වර්ධනය: Cloudflare දත්ත වලට අනුව, සමස්ත අන්තර්ජාල ගමනාගමනයෙන් (Web requests) 60% කට වඩා සිදුවන්නේ ස්වයංක්‍රීය බොට් යන්ත්‍ර මගිනි.
• AI මගින් ලියැවුණු වෙබ් අඩවි: Pew Research Center වාර්තා කරන්නේ මෑතකදී අලුතින් එකතු වූ .com වෙබ් අඩවිවලින් 10% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සහ ඉංග්‍රීසි වෙබ් අඩවිවලින් 35% ක්ම AI මගින් නිර්මාණය කර ඇති බවයි.
• තොරතුරු විනාශ වීමේ චක්‍රය (Big Tech Doom Loop): Microsoft සහ OpenAI හි අභ්‍යන්තර වාර්තා මගින් හෙළි වී ඇත්තේ AI සෙවුම් යන්ත්‍ර මගින් මිනිසුන් ලියූ ලිපිවල සාරාංශ ලබා දීම නිසා, මුල් ලිපි ලියූ වෙබ් අඩවි වෙත යන පිරිස අඩුවන බවයි. එමගින් එම නිර්මාණකරුවන්ට ලැබෙන ආදායම නැති වී යයි. පසුව, අලුත් මිනිස් නිර්මාණ නොමැති වූ විට AI නැවත පුහුණු වීමට සිදුවන්නේ AI මගින්ම ලියන ලද අසත්‍ය හෝ දුර්වල තොරතුරු (AI Slop) මතය.
• ව්‍යාජ තොරතුරු පැතිරීම සහ පරිවර්තන දෝෂ: ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇති වැරදි AI ලිපි උර්දු, ස්පාඤ්ඤ හෝ හින්දි වැනි අනෙකුත් භාෂාවලට ස්වයංක්‍රීයව පරිවර්තනය වන විට, විශාල දෝෂ සහිත තොරතුරු අන්තර්ජාලය පුරා පැතිර යයි.

පරිශීලකයන් ලෙස ඔබට කළ හැක්කේ කුමක්ද?

1. AI සෙවුම් සාරාංශ (Summaries) පමණක් විශ්වාස නොකර, මුල් මූලාශ්‍ර වෙත ගොස් තොරතුරු පරීක්ෂා කරන්න.
2. සත්‍ය තොරතුරු වාර්තා කරන මාධ්‍යවේදීන් සහ ස්වාධීන පුවත්පත් නිර්මාණකරුවන් සක්‍රියව බලගන්වන්න.

3. Meta සමාගමේ ඩොලර් බිලියන 18 ක වන්දිය සහ නව සීමා

2026 අගභාගයේදී, Meta සමාගම (Instagram සහ Facebook) තරුණ පරිශීලකයන් ඇබ්බැහි වන පරිදි යෙදුම් නිර්මාණය කළ බවට චෝදනා කරමින් ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත 29 ක් විසින් පවරන ලද නඩුවක් සඳහා ඩොලර් බිලියන 18 ක වන්දියක් ගෙවීමට සහ දැඩි සීමා පැනවීමට එකඟ විය.

• ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO) වාර්තාව: රටවල් 44 ක තරුණයින් 280,000 ක් ඇසුරෙන් කළ සමීක්ෂණයකින් හෙළි වූයේ 11% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සමාජ මාධ්‍යවලට දැඩි ලෙස ඇබ්බැහි වී ඇති අතර එය ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට සෘජුවම බලපා ඇති බවයි.

තරුණයින් සඳහා හඳුන්වා දෙන නව සීමා:

• දිනකට පැය 2 ක උපරිම සීමාවක්: Instagram සහ Facebook සඳහා එක්ව දිනකට ලැබෙන්නේ පැය 2 ක කාලයක් පමණි.
• රාත්‍රී කාලයේ යෙදුම් අක්‍රිය වීම: දෙමාපිය අවසරයකින් තොරව මධ්‍යම රාත්‍රී 12 සිට උදෑසන 6 දක්වා යෙදුම් භාවිත කළ නොහැක.
• පාසල් වේලාවන්හිදී Notifications අක්‍රිය වීම: පාසල් වේලාවන්හිදී පණිවිඩ සහ ආරක්ෂක ඇඟවීම් හැර අනෙකුත් සටහන් (Notifications) නතර කෙරේ.
• වයස තහවුරු කිරීමේ අභියෝගය: පරිශීලකයන්ගේ වයස තහවුරු කරගැනීමට Meta සමාගම විසින් AI මගින් පින්තූර සහ වීඩියෝ පරික්ෂා කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් (Facial & Profile Scanning AI) යොදාගන්නා අතර, මෙයින් පෞද්ගලිකත්වයට හානි වන බවට චෝදනා එල්ල වේ.

නිගමනය

අන්තර්ජාලය යනු හුදෙක් තාක්ෂණික මෙවලමක් පමණක් නොව, මානව සංස්කෘතියේ සහ තොරතුරු හුවමාරුවේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයයි. එය යන්ත්‍ර මගින් පාලනය වන අදහස් රහිත ස්ථානයක් බවට පත්වීම වැළැක්වීමට නම්, රාජ්‍ය නීති පැනවීම්, තාක්ෂණික සමාගම්වල වගවීම සහ මහජනතාවගේ විවේචනාත්මක බුද්ධිය එක හා සමානව වැදගත් වේ.

මූලාශ්‍රය: DW Shift Coverage on YouTube