යෞවන මානසික සෞඛ්‍යයට සමාජ මාධ්‍යවල බලපෑම පිළිබඳ නීතිමය සටන ඓතිහාසික උච්චතම අවස්ථාවකට පැමිණ තිබේ. කැලිෆෝනියාවේ ෆෙඩරල් අධිකරණ නඩුවක් ආරම්භ වී ඇති අතර, මෙටා (ෆේස්බුක් සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් හි මාතෘ සමාගම) සහ එහි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී මාර්ක් සකර්බර්ග් දැවැන්ත චෝදනාවලට මුහුණ දී සිටිති. පෙර නොවූ විරූ පරිදි $ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.4 USD දක්වා දඩ මුදලක් පැනවීමට ඉඩ ඇති මෙම නඩුවේ ප්‍රතිඵලය, සමාජ මාධ්‍ය ගෝලීය වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය රැඩිකල් ලෙස නැවත සකස් කළ හැකිය.

මෙම නඩුව පිළිබඳ තහවුරු කළ කරුණු සහ එය බිග් ටෙක් (Big Tech) හි අනාගතයට අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විග්‍රහයක් පහතින් දැක්වේ.

1. ප්‍රධාන චෝදනා

වත්මන් ෆෙඩරල් නඩුව මෙහෙයවනු ලබන්නේ එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත හතරක් – කැලිෆෝනියා, කොලරාඩෝ, කෙන්ටකි සහ නිව් ජර්සි – සහ තවත් ප්‍රාන්ත 29 ක සභාගයක් විසිනි. එම ප්‍රාන්ත මෙටා වෙත එල්ල කරන චෝදනා පහතින් දැක්වේ:

• ඇබ්බැහි වන අයුරින් නිර්මාණය කිරීම: යෞවනයන් ඇබ්බැහි කර තබා ගැනීමට විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද අනන්තය තෙක් පෙරළීම (infinite scrolling), ස්වයංක්‍රීයව වාදනය (autoplay) සහ දැනුම්දීම් (notifications) වැනි සම්බන්ධ වීම උපරිම කරන විශේෂාංග ෆේස්බුක් සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් තුළ හිතාමතාම ඇතුළත් කර තිබේ.
• රහස්‍යතා නීති උල්ලංඝනය කිරීම: ළමා මාර්ගගත රහස්‍යතා ආරක්ෂණ පනත (Children’s Online Privacy Protection Act – COPPA) උල්ලංඝනය කරමින්, වයස අවුරුදු 13 ට අඩු දරුවන්ගේ දත්ත නීතිවිරෝධී ලෙස, ඔවුන්ගේ දෙමාපියන්ගේ අවසරයකින් තොරව එකතු කර තිබේ.
• මහජනයා නොමඟ යැවීම: තම වේදිකාවල ආරක්ෂාව පිළිබඳව දෙමාපියන් සහ මහජනයා සක්‍රීයව නොමඟ යවා ඇති අතර, මානසික සෞඛ්‍ය හානිය පිළිබඳ අභ්‍යන්තර තොරතුරු සඟවා තබා තිබේ.

2. $ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.4 ක තර්ජනය

මෙම නඩුව මගින් ඉල්ලා ඇති මූල්‍ය හානි පූර්ණය අතිදැවැන්තය. මෙටා හි සමස්ත කොටස් වෙළඳපල වටිනාකමට සමාන වන $ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.4 USD දක්වා හානි පූර්ණයක් මෙම ප්‍රාන්තවල චෝදනා නිසා සිදු විය හැකි බව මෙටා නීතිමය ලිපියක සඳහන් කර තිබේ.

මෙටා හි නීති කණ්ඩායම මෙම මූල්‍ය ඉල්ලීම් “පිටස්තර”, “ඔප්පු නොකළ” සහ යථාර්ථයට “අනුපාත රහිත” බව පවසමින් ආක්‍රමණශීලී ලෙස විරුද්ධ වී ඇත. සමාගම පවසන්නේ තමන් යෞවනයන් සඳහා ශක්තිමත් ආරක්ෂාවක් ගොඩනගා ඇති බවයි.

3. සැබෑ අවදානම: යෙදුම් (Apps) නැවත සැලසුම් කිරීම

$1.4 ට්‍රිලියන දඩ මුදල සිරස්තලවල ප්‍රමුඛව සඳහන් වුවද, නීති විශේෂඥයින් තර්ක කරන්නේ මෙටා හි ලොකුම අවදානම මූල්‍යමය හානිය පමණක් නොවන බවයි. මෙටා හට එහි මූලික නිෂ්පාදන රැඩිකල් ලෙස නැවත සැලසුම් කිරීමට බල කරන ව්‍යාප්ත තහනම් නියෝග නිකුත් කිරීමේ බලය අධිකරණයට ඇත. ඔවුන් නඩුව පැරදුනහොත්, ඇබ්බැහි වන ගණනය කිරීම් (algorithms) අක්‍රීය කිරීමට, බාලවයස්කරුවන් සඳහා අනන්තය තෙක් පෙරළීම ඉවත් කිරීමට හෝ තල්ලු දැනුම්දීම් (push notifications) දැඩි ලෙස සීමා කිරීමට අධිකරණය මෙටා හට බල කළ හැකිය.

ශ්‍රී ලාංකීය ඉදිරිදර්ශනය

ශ්‍රී ලංකාවේ පරිශීලකයින් සහ දෙමාපියන් සඳහා, මෙම නඩුව අප දිනපතා භාවිතා කරන යෙදුම් (apps) තුළ ඇතුළත් කර ඇති දැඩි මනෝවිද්‍යාත්මක ඉංජිනේරු විද්‍යාව අවධාරණය කරයි. ගෝලීය තාක්ෂණික දැවැන්තයින් විදේශයන්හි දැඩි නියාමන පියවරවලට මුහුණ දෙන විට, දේශීය අන්තර්ජාල පරිශීලකයින් ඩිජිටල් යහපැවැත්මේ මෙවලම් (digital wellbeing tools) භාවිතා කිරීම සහ යෞවනයන් සඳහා දැඩි තිර කාල සීමාවන් පැනවීම වැනි සක්‍රීය පියවර ගත යුතුය.