රැකියා වෙළඳපොළ මන්දගාමී වීමත් සමඟ රැකියා සොයන්නන්ගේ සංඛ්‍යාව දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී. අවාසනාවකට මෙන්, මාර්ගගත ජාවාරම්කරුවන් (online fraudsters) මෙම තත්වය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් සිටින අතර, ඔවුන් දැන් හඳුනාගැනීමට අපහසු කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මගින් මෙහෙයවන ඉතා සංකීර්ණ වංචා ක්‍රම භාවිතා කරයි.

මෑතකදී බ්ලූම්බර්ග් රූපවාහිනිය (Bloomberg Television) සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, තමා විසින්ම “The Profiler” ලෙස හඳුන්වා ගන්නා Jay Jones නමැති පුද්ගලයා, රැකියා ජාවාරම්කරුවන් සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ පෞද්ගලික අත්දැකීම් බෙදාගත් අතර, රැකියා සොයන්නන්ට තම අනන්‍යතාවය සොරකම් කිරීමෙන් (identity theft) ආරක්ෂා විය හැකි ආකාරය පැහැදිලි කළේය.

ව්‍යාජ රැකියා ජාවාරම්වල නැගීම (The Rise of Recruitment Scams)

2023 දෙසැම්බර් මාසයේදී තම රැකියාව අහිමි වීමෙන් පසු ජෝන්ස් පළමු වරට ජාවාරම්කරුවන්ගේ ඉලක්කයක් බවට පත් විය. වෙනත් බොහෝ රැකියා සොයන්නන් මෙන්, ඔහුද සිය ලින්ක්ඩ්ඉන් (LinkedIn) ගිණුමේ “Open to Work” (රැකියාවක් සඳහා විවෘතයි) යන බැනරය යෙදුවේය. නමුත් ඔහුට ඉක්මනින්ම අවබෝධ වූයේ, එසේ කිරීම හරහා එම සංඥාව සොයමින් වේදිකාව පුරා සැරිසරන බොට් (bots) වැඩසටහන් වලට තමාව පහසුවෙන්ම ගොදුරු වන බවයි. ඉන්පසු මෙම වංචාකරුවන් AI භාවිතයෙන් සකසන ලද, ඉතා විශ්වාසදායක පෙනුමක් ඇති ව්‍යාජ රැකියා අවස්ථා රැකියා සොයන්නන් වෙත යොමු කරයි.

ජෝන්ස්ගේ සිදුවීමේදී, “10star Resumeé Limited” නමැති ව්‍යාජ සමාගමක් ඔහුව ඉලක්ක කළේය. ඔහු වෙත පණිවිඩ එවූ ගිණුම් ව්‍යාජ ඒවා බව වටහාගත් පසු ඔහු ඒ පිළිබඳව තවදුරටත් සොයා බැලූ අතර, ආකර්ෂණීය කාන්තාවන්ගේ සොරකම් කරන ලද ඡායාරූප භාවිතා කරමින් එම සමාගම විසින් ව්‍යාජ LinkedIn ගිණුම් 3,000 කට වඩා නිර්මාණය කර ඇති බව ඔහු සොයා ගත්තේය. මෙම අත්දැකීමෙන් පසු ඔහු මෙවැනි ජාවාරම් හෙළිදරව් කිරීමේ මෙහෙයුමක් ආරම්භ කළ අතර, 2025 පෙබරවාරි වන විට එම ව්‍යාජ සමාගම නිල වශයෙන් වසා දැමීමට ඔහු සමත් විය.

එතැන් පටන්, ජෝන්ස් විසින් LinkedIn හි ඇති ව්‍යාජ රැකියා 58,049 ක් ද, Teal වෙබ් අඩවියේ තිබූ ව්‍යාජ රැකියා 150 ක් ද හඳුනාගෙන ඒවා ඉවත් කිරීමට කටයුතු කර ඇත.

ජාවාරම ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද? (How the Scams Work)

“ජාවාරම්කරුවන්ගේ උගුල” බොහෝ විට ආරම්භ වන්නේ ඉතා ආකර්ෂණීය රැකියා දීමනාවක් (job offer) සමඟිනි. රැකියා සොයන්නා ඒ සඳහා කැමැත්ත ප්‍රකාශ කළ පසු, “බඳවා ගන්නා නිලධාරියා” (recruiter) පවසන්නේ රැකියාව තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ ජීවදත්ත සටහන (resume) යම් නිශ්චිත “විශේෂඥයෙකු” ලවා සකසා ගත යුතු බවයි. මෙම සේවාව සඳහා රැකියා සොයන්නාගෙන් ඩොලර් 300 සිට 500 දක්වා මුදලක් අය කෙරේ.

වින්දිතයා ජීවදත්ත සටහන නැවත ලිවීම සඳහා මුදල් ගෙවූ පසු, වංචාකරුවන් විසින් ව්‍යාජ රැකියා පත්වීම් ලිපියක් ලබා දේ. රැකියාවට බඳවා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය අවසන් කිරීම සඳහා යැයි පවසමින්, පසුබිම් පරීක්ෂාවක් (background check) සඳහා ඔවුන් සමාජ ආරක්ෂණ අංකය (Social Security number) සහ රියදුරු බලපත්‍රය වැනි ඉතා සංවේදී තොරතුරු ඉල්ලා සිටී. මෙය අවසානයේදී සම්පූර්ණ අනන්‍යතා සොරකමකින් (identity theft) කෙළවර වේ.

ස්වයංක්‍රීය හඳුනාගැනීමේ පද්ධති අසාර්ථක වන්නේ ඇයි? (Why Automated Detection Fails)

වේදිකාවල ඇති AI ආරක්ෂණ පද්ධති ජාවාරම්කරුවන් ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇතත්, ඒවා බොහෝ විට අසාර්ථක වේ. ජෝන්ස් පැහැදිලි කරන පරිදි, මෙම පද්ධති බලන්නේ අන්තර්ගතය (content) දෙස මිස ඔවුන්ගේ චේතනාව (intent) දෙස නොවේ. රැකියා විස්තරයක කිසිදු වෙනස්කම් කිරීමක් හෝ දේශපාලන ප්‍රකාශයක් නොමැති නම්, AI විසින් එය නීත්‍යානුකූල බවට සලකුණු කරයි. ව්‍යාජ පැතිකඩකට හෝ සේවකයින් හෝ වෙබ් අඩවියක් නොමැති ව්‍යාජ සමාගමකට අදාළ රැකියාවක් වුවද, එහි ඇති වංචා කිරීමේ චේතනාව හඳුනා ගැනීමට AI පද්ධති අපොහොසත් වේ.

Hyundai Motor Company සහ Capital One වැනි ප්‍රසිද්ධ සමාගම්වල සත්‍යාපිත (verified) පිටුවලට පවා රිංගා ව්‍යාජ රැකියා පළ කිරීමට ජාවාරම්කරුවන් සමත් වී ඇත. ඔවුන් රැකියා නාමයන් සුළු වශයෙන් වෙනස් කර, අයදුම් කිරීමේ සබැඳිය නිල වෙබ් අඩවියට නොව වෙනත් ව්‍යාජ වෙබ් අඩවියකට යොමු කරයි.

අවධානය යොමු කළ යුතු රතු නිවේදන (Red Flags to Watch Out For)

සත්‍යාපිත ලාංඡනයක් (verified checkmark) තිබූ පමණින් එය නීත්‍යානුකූල බවට තවදුරටත් සහතිකයක් නොවන බැවින්, රැකියා සොයන්නන් විසින්ම ඒ පිළිබඳව සොයා බැලිය යුතුය. ජෝන්ස් පහත සඳහන් අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු පෙන්වා දෙයි:

• අසාමාන්‍ය ඉක්මන් ප්‍රතිචාර (Immediate, Aggressive Outreach): ඔබ බැනරය යෙදූ සැණින්ම බඳවා ගන්නෙකු ඔබව සම්බන්ධ කර ගනිමින් වහාම ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට බල කරන්නේ නම්, ඒ ගැන සැක කරන්න. සැබෑ බඳවා ගන්නන් කලාතුරකින් එතරම් දැඩි වේගයකින් ක්‍රියාත්මක වේ.
• ජීවදත්ත සටහන් (Resume) නැවත ලිවීමේ ගාස්තු ඉල්ලීම: සැබෑ බඳවා ගන්නන්ගේ කාර්යය වන්නේ පුරප්පාඩු සඳහා සුදුස්සන් සොයා ගැනීම මිස, ඔබගේ ජීවදත්ත සටහන නැවත ලිවීමට ඔවුන්ට හෝ ඔවුන්ගේ “හවුල්කරුවන්ට” මුදල් ගෙවන ලෙස ඉල්ලා සිටීම නොවේ.
• ඩිජිටල් ඉතිහාසයක් නොමැති වීම: සමාගමක් පවතින්නේ LinkedIn හි පමණක් නම් සහ ඊට සැබෑ වෙබ් අඩවියක් හෝ සේවක පදනමක් නොමැති නම්, එය බොහෝ විට වංචාවකි.
• නොගැලපෙන කාලරාමු: සමාගමේ වසමේ (domain) වයස පරීක්ෂා කිරීමට “WHOIS” lookup වැනි මෙවලම් භාවිතා කරන්න. බඳවා ගන්නෙකු සමාගමක වසර 10 ක අත්දැකීම් ඇති බව පවසන නමුත්, සමාගමේ වෙබ් අඩවියට මාස දෙකක් පමණක් වයස නම්, එය අනිවාර්යයෙන්ම වංචාවකි.
• සැක සහිත අයදුම් කිරීමේ ද්වාර: සත්‍යාපිත සමාගමක රැකියා පළ කිරීමක “apply” ක්ලික් කළ විට, නිල සමාගම් වෙබ් අඩවිය වෙනුවට කිසිදු නාමයක් නොමැති තෙවන පාර්ශවීය වෙබ් අඩවියකට (උදා: “HRoutsourcingite”) ඔබව යොමු කරන්නේ නම්, ඔබේ තොරතුරු ලබා දීමෙන් වළකින්න.

වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් ආරක්ෂා කිරීම

ජෝන්ස්ට අනුව, ජාවාරම්කරුවන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කයන් තුනක් ඇත: නවක උපාධිධාරීන්, වයෝවෘද්ධ පුද්ගලයින් සහ දීර්ඝ කාලයක් එකම රැකියාවක නිරත වී හදිසියේ රැකියාව අහිමි වූ, වර්තමාන රැකියා වෙළඳපොළ ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව අවබෝධයක් නොමැති සේවකයින්.

මෙයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ජෝන්ස් දැන් ව්‍යාපාරික විධායකයින් සහ ස්වාධීන ව්‍යාපාරික හිමිකරුවන්ට ඔවුන්ගේ සන්නාමයන් මෙවැනි ව්‍යාජ අනුකරණයන්ගෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට උපකාර කරන ව්‍යාපාරයක් පවත්වාගෙන යයි. එසේම නවක උපාධිධාරීන්ට වංචාවන් හඳුනා ගන්නා ආකාරය ඉගැන්වීම සඳහා අධ්‍යාපන ආයතන සමඟ හවුල් වීමටත්, රැකියා අහිමි වන සේවකයින්ට වංචාවලට හසු නොවී නව රැකියා වෙළඳපොළ ජයගන්නා ආකාරය පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමේ පාඨමාලා ලබා දීමටත් ඔහු අපේක්ෂා කරයි.