අද වන විට ස්මාර්ට්ෆෝන් යනු හුදු සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩයක් නොව; සන්නිවේදනය, බැංකු කටයුතු සහ රජයේ සේවා වෙත ප්‍රවේශ වීම සඳහා වන අත්‍යවශ්‍ය මෙවලමකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම වේගවත් ඩිජිටල් සංක්‍රාන්තිය මගින් තාක්ෂණය පිළිබඳව එතරම් දැනුමක් නොමැති සාමාන්‍ය ජංගම දුරකථන පරිශීලකයින්, විශේෂයෙන්ම වයෝවෘද්ධ සහ ග්‍රාමීය ජනතාව විශාල අවදානමකට ලක් කර ඇත. සයිබර් අපරාධකරුවන් මෙම ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයේ හිඩැසෙන් ප්‍රයෝජන ගනිමින් සාමාන්‍ය කෙටි පණිවුඩ (SMS) සහ දුරකථන ඇමතුම් හරහා ඔවුන්ව දැවැන්ත මූල්‍ය වංචාවන්ට හසු කර ගනිමින් සිටී.

නවීන ජංගම දුරකථන වංචාවන්ගේ ස්වභාවය

සයිබර් ආරක්ෂක තර්ජන බොහෝ විට රඳා පවතින්නේ සමාජ ඉංජිනේරු විද්‍යාව (social engineering) එනම් මානව විශ්වාසය සහ බිය හැසිරවීම මතය.

• WhatsApp ගිණුම් අත්පත් කර ගැනීම (WhatsApp Account Takeover): සයිබර් අපරාධකරුවන් WhatsApp ගිණුම් වෙත අනවසරයෙන් පිවිසීම සඳහා “Zero-Click” වැනි ක්‍රම හෝ සත්‍යාපන කේත (OTP) ලබාගැනීමේ උපක්‍රම භාවිතා කරන බවට ශ්‍රී ලංකා CERT ආයතනය විසින් අනතුරු අඟවා ඇත. වංචාකරුවන් බොහෝ විට පරිශීලකයින්ව රවටා OTP කේතයක් ලබා ගෙන, මුල් පරිශීලකයාට තම ගිණුමට පිවිසීමට නොහැකි කර, එම ගිණුම හරහා ඔවුන්ගේ මිතුරන්ගෙන් මුදල් වංචා කරයි.
• “හදිසි” බැංකු ඇමතුම්: වින්දිතයින්ට බොහෝ විට බැංකු නිලධාරීන් හෝ විදුලි සංදේශ නියෝජිතයින් ලෙස පෙනී සිටින පුද්ගලයින්ගෙන් දුරකථන ඇමතුම් ලැබේ. හදිසි ආරක්ෂක ගැටළුවක් හෝ අනිවාර්ය “KYC” යාවත්කාලීන කිරීමක් ඇති බව පවසමින් බොරු කලබලයක් ඇති කරන ඔවුහු, දුරකථනයට එවන ලද එක්වරක් පමණක් භාවිතා කරන මුරපදයක් (OTP) පවසන ලෙස වින්දිතයාගෙන් ඉල්ලා සිටිති.
• ව්‍යාජ ලොතරැයි ජයග්‍රහණ සහ අනිෂ්ට යෙදුම් (Malicious Apps): තවත් පොදු උපක්‍රමයක් වන්නේ ලොතරැයි දිනුමක් හෝ ඉහළ වැටුපක් සහිත රැකියාවක් පිළිබඳව ව්‍යාජ SMS එවීමයි. මෙම පණිවුඩ වල බොහෝ විට අනිෂ්ට APK ගොනු බාගත කිරීමට පොළඹවන භයානක සබැඳි (links) හෝ බැංකු ගිණුම් විස්තර සහ OTP ලබා ගැනීමට සැලසුම් කළ ව්‍යාජ ලොග්-ඉන් පිටු (phishing pages) අඩංගු වේ.

ස්වර්ණමය රීතිය: ඔබගේ OTP කේතය ආරක්ෂා කරන්න

OTP කේතයක් යනු ආරක්ෂිත සේප්පුවක ඩිජිටල් යතුර වැනිය. බැංකු සහ නීත්‍යානුකූල විදුලි සංදේශ ක්‍රියාකරුවන් කිසි විටෙකත් පාරිභෝගිකයෙකුට ඇමතුමක් ලබා දී OTP කේතයක් ශබ්ද නඟා කියවන ලෙස ඉල්ලා සිටින්නේ නැත.

වංචාකරුවෙකුට වරක් OTP කේතයක් ලැබුණු පසු, ඔවුන්ට වින්දිතයාගේ ගිණුමට සම්පූර්ණ ප්‍රවේශය ලැබෙන අතර, කුමක් සිදුවීද යන්න වින්දිතයාට අවබෝධ වීමටත් පෙර මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත ගිණුමේ ඇති මුදල් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනත් ගිණුමකට මාරු කිරීමට ඔවුහු කටයුතු කරති. විශේෂයෙන්ම මෙම සූක්ෂම වංචාවන්ට පහසුවෙන් ගොදුරු විය හැකි විශ්‍රාමිකයින් සහ වැඩිහිටියන්ට මේ පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් පසුවන ලෙස ශ්‍රී ලංකා CERT ආයතනය නිරන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටී.

ආරක්ෂිතව සිටින්නේ කෙසේද (නවතින්න. සිතන්න. තහවුරු කරන්න.)

“නවතින්න. සිතන්න. තහවුරු කරන්න” (Pause. Think. Verify.) යන්න සයිබර් ආරක්ෂක විශේෂඥයින් විසින් නිර්දේශ කරන සරල මෙන්ම ඉතා ඵලදායී ආරක්ෂණ චර්යාත්මක යාන්ත්‍රණයකි.

• නවතින්න (Pause): වංචාකරුවන් සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ කෘත්‍‍රිම හදිසියක් නිර්මාණය කිරීම මත බව තේරුම් ගන්න. පණිවුඩයක් හෝ ඇමතුමක් මගින් ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ගයක් ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, කිසි විටෙකත් වහාම ක්‍රියාත්මක නොවන්න.
• සිතන්න (Think): තත්ත්වය පිළිබඳව ප්‍රශ්න කරන්න. නීත්‍යානුකූල බැංකුවක් හෝ රජයේ ආයතනයක් සාමාන්‍ය දුරකථන ඇමතුමක් හරහා ඔබගේ ගිණුම අවහිර කරන බවට තර්ජනය කරයිද?
• තහවුරු කරන්න (Verify): ඇමතුම විසන්ධි කර, බැංකු කාඩ්පතක මුද්‍රණය කර ඇති හෝ ඔවුන්ගේ නිල වෙබ් අඩවියේ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති නිල ක්ෂණික ඇමතුම් අංකයක් (hotline) භාවිතා කර ආයතනය සෘජුවම සම්බන්ධ කරගන්න.

අමතර ආරක්ෂණ පියවර:

• කිසිදු තත්වයක් යටතේ කිසිවෙකු සමඟ OTP, PIN අංක හෝ මුරපද බෙදා නොගන්න.
• SMS හෝ WhatsApp, Telegram වැනි මාධ්‍ය හරහා ලැබෙන නොදන්නා සබැඳි (links) ක්ලික් කිරීමෙන් වළකින්න.
• තෙවන පාර්ශවීය APK ගොනු බාගත කිරීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළකින්න; යෙදුම් බාගත කළ යුත්තේ Google Play Store හෝ Apple App Store වැනි නිල මූලාශ්‍ර හරහා පමණි.
• මූල්‍ය කටයුතු, OTP හෝ හදිසි තර්ජන සම්බන්ධ ඕනෑම ඩිජිටල් ඉල්ලීමකට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට පෙර නිවසේ වෙනත් අයෙකුගෙන් විමසා බැලීමේ “පවුලේ නීතියක්” නිවස තුළ ඇති කරන්න.

ඔබ වංචාවකට හසු වුවහොත් කළ යුත්තේ කුමක්ද?

අත්වැරදීමකින් ඔබගේ විස්තර ලබා දුන්නේ නම්, ඊට එරෙහිව ඉතා ඉක්මනින් ක්‍රියාත්මක වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කාලය ගත වන තරමටම සොරකම් කළ මුදල් නැවත ලබා ගැනීම දුෂ්කර වන අතර, මුදල් නැවත ලබාගැනීමට නම් පළමු පැය ඉතා තීරණාත්මක කාල රාමුවක් ලෙස සැලකිය යුතුය.

1. ගිණුම් අත්හිටුවීම (Freeze Accounts): සම්බන්ධිත සියලුම කාඩ්පත් සහ ඩිජිටල් බැංකු ප්‍රවේශයන් අවහිර කිරීම සඳහා වහාම ඔබගේ බැංකුවේ පැය 24 පුරා ක්‍රියාත්මක වංචා විමර්ශන අංකයට (fraud hotline) අමතන්න.
2. CERT වෙත වාර්තා කිරීම: මූල්‍ය වංචා හෝ හැක් කරන ලද සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් පිළිබඳව 101 ක්ෂණික අංකය හරහා හෝ cert.gov.lk/report_incident යන නිල සිද්ධි වාර්තා කිරීමේ ද්වාරය හරහා ශ්‍රී ලංකා CERT ආයතනයට වහාම වාර්තා කරන්න.
3. බලධාරීන්ට දැනුම් දීම: ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ (CID) පරිගණක අපරාධ විමර්ශන අංශයට (CCID) 011 238 1045 අංකයෙන් හෝ dir.ccid@police.gov.lk යන විද්‍යුත් තැපෑල හරහා පැමිණිල්ලක් ගොනු කරන්න.

ඩිජිටල් යුගය තුළ අපගේ ප්‍රජාවන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අඛණ්ඩ අධ්‍යාපනය සහ ඉවසීම අවශ්‍ය වේ. ස්මාර්ට්ෆෝන් ආරක්ෂාව ගැන එතරම් දැනුමක් නොමැති පවුලේ සාමාජිකයින් සමඟ මෙම මූලික නීති බෙදා ගැනීමෙන්, වංචාකරුවන් රඳා පවතින එම දුර්වලතා අපට සාමූහිකව වසා දැමිය හැකිය.