සමාජ මාධ්‍ය යෙදුම් (Social Media Apps) අපගේ අවධානය නිතරම රඳවා ගැනීමට සහ ඒවාට අපව ඇබ්බැහි කරවීමට මනෝවිද්‍යාත්මක (Psychology) සහ ස්නායු විද්‍යාත්මක (Neuroscience) මූලධර්ම රැසක් භාවිත කරයි. සංවර්ධකයින් සහ නිර්මාණකරුවන් මේ සඳහා යොදාගන්නා ප්‍රධාන උපක්‍රම කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ:

1. ඩෝපමින් පද්ධතිය සහ අසම්පූර්ණ ත්‍යාග (Dopamine Loop & Intermittent Rewards)

• ඩෝපමින් නිකුත් වීම: අපගේ මොළයේ ප්‍රීතිය සහ උත්තේජනය ඇති කරන ‘ඩෝපමින්’ (Dopamine) නැමැති හෝමෝනය යෙදුම් භාවිතයේදී ප්‍රධාන කාර්යයක් ඉටු කරයි.
• සූදුවකට සමාන මනෝවිද්‍යාව (Variable Reward Schedule): සූදු යන්ත්‍රයක (Slot Machine) මෙන්, ඔබ තිරය පහළට ඇද ස්ක්‍රෝල් කරන (Scroll) සෑම අවස්ථාවකම අලුතින් ලැබෙන්නේ කුමක්දැයි ඔබ දන්නේ නැත. සමහර විට කුතුහලය දනවන වීඩියෝවක්, Like එකක් හෝ Comment එකක් ලැබිය හැක. මෙම නොදන්නා ත්‍යාගය ලබා ගැනීමට ඇති ආශාව මොළය තුළ නිතරම ඩෝපමින් නිපදවන අතර, එමඟින් දිගින් දිගටම ස්ක්‍රෝල් කිරීමට අපව පෙළඹවෙයි.

2. මඟහැරෙයි යන බිය (FOMO – Fear Of Missing Out)

• නවතම පුවත්, ප්‍රවණතා (Trends) හෝ මිතුරන්ගේ තොරතුරු තමන්ට මඟහැරෙනු ඇතැයි යන බිය මිනිස් මනස තුළ ඇති කිරීමට මෙම යෙදුම් සමත් වේ.
• 24 පැයෙන් අතුරුදහන් වන Stories සහ නිතර වෙනස් වන Feeds හරහා පරිශීලකයින්ව නිතරම යෙදුම වෙත ගෙන ඒමට සැලසුම් කර ඇත.

3. නිමක් නැති ස්ක්‍රෝල් කිරීම (Infinite Scroll & Auto-play)

• පෙර පැවති වෙබ් අඩවිවල මෙන් ඊළඟ පිටුවට යාමට (Page 2, 3…) බොත්තම් ඔබන්නට අවශ්‍ය නැත.
• ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන වීඩියෝ (Auto-play) සහ නිමක් නැති ස්ක්‍රෝල් කිරීම නිසා මොළයට “දැන් නවත්වන්න” යැයි කියන ස්වාභාවික විරාමය (Stopping Cue) අහිමි වේ.

4. සමාජීය පිළිගැනීම සහ ප්‍රතිපෝෂණය (Social Validation & Feedback)

• මිනිසා යනු සහජයෙන්ම සමාජයේ පිළිගැනීම සහ ඇගයීම අපේක්ෂා කරන ජීවියෙකි.
• Likes, Shares, Retweets සහ Comments හරහා මොළයට ක්ෂණික සාමාජීය ඇගයීමක් ලැබෙන අතර, එය තවත් පෝස්ට් පළ කිරීමට සහ නිතර නිතර Notification පරීක්ෂා කිරීමට පෙළඹවීමක් ඇති කරයි.

5. Push Notifications සහ රතු පැහැති සංකේත (Visual Cues)

• යෙදුම භාවිත නොකරන අවස්ථාවල පවා “X ඔබේ පින්තූරයට Like කළේය” වැනි Notifications එවමින් නැවත යෙදුම වෙත කැඳවයි.
• Notifications සඳහා භාවිතා කරන රතු පැහැති ටැග් (Red Dots) මොළයේ හදිසි අවධානය යොමු කිරීමේ පද්ධතිය සක්‍රිය කරයි.

6. පුරුදු ඇති කිරීමේ චක්‍රය (The Hook Model)

නිරන්තරයෙන්ම මෙම යෙදුම් භාවිතා කිරීම සඳහා The Hook Model ලෙස හඳුන්වන අදියර 4 කින් යුත් චක්‍රයක් භාවිත වේ:

1. Trigger (පෙළඹවීම): පාලුව හෝ කම්මැලිබව වැනි අභ්‍යන්තර හැඟීමක් හෝ Notification එකක් වැනි බාහිර සංඥාවක්.
2. Action (ක්‍රියාව): යෙදුම විවෘත කර ස්ක්‍රෝල් කිරීම.
3. Variable Reward (වෙනස් වන ත්‍යාගය): රසවත් වීඩියෝවක් හෝ Like එකක් දැකීම.
4. Investment (ආයෝජනය): Comment කිරීම, Share කිරීම හෝ තොරතුරු එකතු කිරීම හරහා ඊළඟ වතාවේදී වඩාත් ගැලපෙන Data ලබා දීම.

මෙම මනෝවිද්‍යාත්මක උපක්‍රම නිසා සමාජ මාධ්‍ය සරල විනෝදාංශයකින් ඔබ්බට ගොස් අපගේ දෛනික පුරුද්දක් සහ ඇබ්බැහියක් බවට පත්වේ.