දශක ගණනාවක් තිස්සේ අපේ මුදල් පසුම්බියේ තිබුණු ප්ලාස්ටික් ජාතික හැඳුනුම්පත (NIC) ඉතා ඉක්මනින් ඉතිහාසයට එක්වීමට නියමිත බව ඔබ දන්නවාද? 2026 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල්කරණ ගමනේ විශාලතම සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකෙන ශ්‍රී ලංකා සුවිශේෂී ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත් (SLUDI – Sri Lanka Unique Digital Identity) ව්‍යාපෘතිය මේ වන විට ඉතා වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී.

නමුත් මෙහි ඇති වඩාත්ම උද්යෝගිමත් (සහ ඇතැමුන් බියට පත්වන) කාරණය වන්නේ, කෝටි දෙකකට අධික ජනගහනයකගේ දත්ත ආරක්ෂිතව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා මෙම පද්ධතියට කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) දැඩිව සම්බන්ධ කර තිබීමයි.

SLUDI යනු කුමක්ද? එය සාමාන්‍ය හැඳුනුම්පතෙන් වෙනස් වන්නේ කෙසේද?

සාමාන්‍ය හැඳුනුම්පතක ඇත්තේ ඔබේ නම, ලිපිනය, උපන් දිනය සහ ඡායාරූපයක් පමණි. නමුත් SLUDI යනු හුදෙක් කාඩ්පතක් නොවේ; එය වලාකුළු (Cloud) මත පදනම් වූ ඩිජිටල් පැතිකඩකි. මෙයට ඔබේ ජීවමිතික දත්ත (Biometric Data) එනම්, ඇඟිලි සලකුණු (Fingerprints), ඇසේ කළු ඉංගිරියාවේ සලකුණු (Iris scans) සහ මුහුණේ ස්වරූපය (Facial recognition) ඇතුළත් වේ.

මෙම ව්‍යාපෘතිය ඉන්දියාවේ “Aadhaar” පද්ධතියට සමාන වන අතර, ඒ සඳහා ඉන්දියානු රජයේ තාක්ෂණික සහ මූල්‍ය සහාය ද ශ්‍රී ලංකාවට හිමි වී ඇත.

ඩිජිටල් හැඳුනුම්පතට AI සම්බන්ධ වන්නේ ඇයි?

මෙතරම් විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් මිනිසුන්ට තනිවම පරීක්ෂා කළ නොහැක. මෙහිදී AI තාක්ෂණය ප්‍රධාන අංශ කිහිපයකින් දායක වේ:

• Liveness Detection (ජීවමාන බව හඳුනාගැනීම): හැකර්වරුන් හෝ වංචාකරුවන් අනුන්ගේ ඡායාරූපයක් හෝ Deepfake වීඩියෝවක් පෙන්වා ඩිජිටල් හැඳුනුම්පතක් සෑදීමට උත්සාහ කළහොත්, AI පද්ධති මගින් කැමරාව ඉදිරියේ සිටින්නේ සැබෑ ජීවමාන මිනිසෙකුද නැතහොත් තිරයක්ද යන්න තත්පරයකින් හඳුනා ගනී.
• Biometric De-duplication (ද්විත්ව දත්ත ඉවත් කිරීම): යම් පුද්ගලයෙකු වෙනත් නමකින් හැඳුනුම්පත් දෙකක් සෑදීමට උත්සාහ කළහොත්, AI ඇල්ගොරිතම මගින් කෝටි ගණනක් වූ දත්ත ගබඩාව තුළින් ඔහුගේ මුහුණ හෝ ඇඟිලි සලකුණු මීට පෙර ලියාපදිංචි වී ඇත්දැයි ක්ෂණිකව සොයා බලයි.
• සුමට e-KYC ක්‍රියාවලිය: බැංකු ගිණුමක් විවෘත කිරීමට හෝ විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමට ගිය විට, පද්ධතියට සම්බන්ධ වන AI හරහා ඔබගේ අනන්‍යතාවය බැංකුවේ හෝ රජයේ නිලධාරියාට තත්පර කිහිපයකින් තහවුරු කරගත හැක.

පෝලිම් යුගයේ අවසානය සහ පෞද්ගලිකත්වයේ අභියෝගය

මෙම පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම ස්ථාපිත වූ පසු, රජයේ කාර්යාලවල පෝලිම් වල සිටීම හෝ හැඳුනුම්පත් වල ෆොටෝකොපි (Photocopies) ලබා දීම සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් වනු ඇත. ඔබට නිවසේ සිටම ඔබගේ ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය හරහා බොහෝ රජයේ සේවාවන් ලබාගත හැකි වනු ඇත.

නමුත්, විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙතරම් සංවේදී දත්ත ප්‍රමාණයක් එක් මධ්‍යස්ථානයක ගබඩා කිරීම සයිබර් ප්‍රහාර (Cyber attacks) සඳහා විශාල ඉලක්කයක් විය හැකි බවයි. එබැවින් 2026 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා රජයට ඇති ප්‍රධානතම අභියෝගය වන්නේ මෙම දත්ත ආරක්ෂා කිරීමට තරම් ප්‍රබල සයිබර් ආරක්ෂක (Cybersecurity) නීති සහ යටිතල පහසුකම් පවත්වා ගැනීමයි.

Pariganaka.com හි සටහන: ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල් ආර්ථිකයක අත්තිවාරමයි. AI තාක්ෂණය මගින් අපගේ වැඩකටයුතු පහසු කරනවා සේම, අපගේ දත්ත පෞද්ගලිකත්වය (Data Privacy) පිළිබඳව පුරවැසියන් ලෙස අප මීට වඩා දැනුවත් වීම අත්‍යවශ්‍ය යුගයක් දැන් එළඹ තිබේ.