ශ්‍රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ක්ෂිතිජය දැන් ස්ථිරවම වෙනස් වී ඇත. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ලෝකය සාමාන්‍ය සිලිකන් මයික්‍රොචිප් (Silicon microchips) වල සීමාවන් ගැන සාකච්ඡා කරද්දී, 2026 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාව නිල වශයෙන් ක්වොන්ටම් යුගයට (Quantum era) අවතීර්ණ වී ඇත.

තාක්ෂණ අමාත්‍යාංශය, දේශීය ටෙලිකොම් දැවැන්තයින් සහ ගෝලීය තාක්ෂණික සමාගම් අතර ඇති වූ සුවිශේෂී රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයක් (Public-private partnership) හරහා, ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම වාණිජ Quantum Computing Cloud Node එක කොළඹ නගර මධ්‍යයේදී නිල වශයෙන් දියත් කර තිබේ. මේ හරහා දේශීය විශ්වවිද්‍යාල, තාක්ෂණික Startups සහ මූල්‍ය ආයතනවලට ක්ලවුඩ් (Cloud) තාක්ෂණය ඔස්සේ සෘජුවම ක්වොන්ටම් පරිගණක බලය (Quantum processing power) ලබාගත හැක.

මේ වසරේ ශ්‍රී ලංකාව තැබූ මෙම හදිසි ක්වොන්ටම් පිම්ම නිසා විප්ලවීය වෙනසකට ලක්වන ප්‍රධානතම ක්ෂේත්‍ර 3ක් මෙන්න.

🔬 1. ජෛව තොරතුරු තාක්ෂණය (Bioinformatics) සහ දේශීය ඖෂධ නිපදවීම වේගවත් කිරීම

නව ඖෂධ සොයාගැනීමේදී අණුක ව්‍යුහයන් (Molecular structures) සමාකරණය (Simulate) කිරීම සඳහා සාමාන්‍ය පරිගණකයකට වසර ගණනාවක් ගත විය හැක. නමුත් ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ (Quantum mechanics) මූලධර්ම භාවිත කරන ක්වොන්ටම් පරිගණකවලට එය විනාඩි කිහිපයකින් සිදු කළ හැක.

• නිවර්තන රෝග ඉලක්ක කිරීම: කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ජෛව තොරතුරු තාක්ෂණ (Bioinformatics) අංශය මේ වන විටත් ඩෙංගු වෛරස් ප්‍රභේදවල අණුක ව්‍යුහයන් සිතියම්ගත කිරීම (Molecular mapping) සඳහා මෙම Cloud Node එක භාවිත කරමින් සිටී.
• අභිරුචිකරණය කළ වෛද්‍ය විසඳුම්: ක්වොන්ටම් සමාකරණ (Quantum simulations) මගින් දේශීය පර්යේෂකයන්ට කෘත්‍රිම හා ශාකසාර මිශ්‍රිත (Herbal-synthetic hybrid) ඖෂධ සඳහා සායනික පරීක්ෂණ (Clinical trials) වේගවත් කිරීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත. මේ නිසා දශකයක් පමණ ගතවන පර්යේෂණ හා සංවර්ධන (R&D) කාලය මාස කිහිපයක් දක්වා අඩු වී තිබේ.

🌦️ 2. මෝසම් කලාපය සඳහා අතිශය නිරවද්‍ය කාලගුණ ආකෘතිකරණය (Hyper-Precise Weather Modeling)

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය ජල විදුලි උත්පාදනයේ සිට තේ අපනයනය දක්වාම දිවයිනේ කාලගුණික රටාවන් සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. දේශගුණික විපර්යාසවල අහඹු විචල්‍යයන් (Chaotic variables) ගණනය කිරීම සාමාන්‍ය පරිගණකවලට දැවැන්ත අභියෝගයක් වුවත්, ක්වොන්ටම් ඇල්ගොරිතම (Quantum algorithms) ඒ සඳහා ඉතා සුදුසුය.

• මෝසම් වැසි පුරෝකථනය: කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව දැන් ඔවුන්ගේ පුරෝකථන පද්ධති සඳහා ක්වොන්ටම් යන්ත්‍ර ඉගෙනුම (Quantum machine learning) ඒකාබද්ධ කර ඇත.
• ආර්ථික බලපෑම: වායුගෝලීය විචල්‍යයන් දහස් ගණනක් එකවර විශ්ලේෂණය කිරීම මගින්, මෙම නව පද්ධතියට සති කිහිපයකට පෙර 93% කට වඩා වැඩි නිරවද්‍යතාවයකින් යුතුව හදිසි ගංවතුර සහ දිගුකාලීන නියඟයන් පුරෝකථනය කළ හැක. මේ හරහා ජලාශ සහ වේලි කළමනාකරණය ප්‍රශස්ත කිරීමට (Optimize) ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට හැකිවන අතර, ගොවීන්ට තම අස්වැන්න ආරක්ෂා කර ගැනීමට නිවැරදි කාල රාමුවක් ද ලබා දේ.

🔐 3. “ක්වොන්ටම් එළිදරව්ව” (Quantum Apocalypse / Y2Q) සඳහා සූදානම් වීම

ක්වොන්ටම් පරිගණක මගින් දැවැන්ත ප්‍රතිලාභ ගෙන දුන්නද, එය නවීන දත්ත සංකේතනයට (Encryption) ඇති විශාලතම තර්ජනය ද වේ. දැනට අපගේ දේශීය බැංකු ගිණුම් සහ රජයේ දත්ත සමුදායන් ආරක්ෂා කරන RSA Encryption තාක්ෂණය බිඳ දැමීමට ප්‍රබල ක්වොන්ටම් පරිගණකයකට ඉතා පහසුවෙන් හැකියාව ඇත.

• ක්වොන්ටම් තර්ජනවලට ඔරොත්තු දෙන ශ්‍රී ලංකාවක්: ගෝලීය සයිබර් ආරක්ෂණ පද්ධති බිඳ වැටෙන තුරු බලා නොසිට, ශ්‍රී ලංකාවේ FinTech ආයතන මෙම නව Cloud Node එක භාවිත කරමින් Post-Quantum Cryptography (PQC) හෙවත් ක්වොන්ටම් තර්ජනවලට මුහුණ දිය හැකි නවතම සංකේතන ක්‍රම අත්හදා බලමින් ක්‍රියාත්මක කරමින් සිටී.
• අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීම: දේශීය බැංකු මේ වන විට ඔවුන්ගේ ජාල ෆයර්වෝල් (Firewalls) Lattice-based cryptography තාක්ෂණයට යාවත්කාලීන කරමින් පවතී. විදේශීය හැකර්වරුන්ට (Threat actors) දියුණු ක්වොන්ටම් දත්ත විකේතන (Decryption) මෙවලම් ලැබීමට පෙරම ශ්‍රී ලාංකීය මූල්‍ය සහ රාජ්‍ය දත්ත සම්පූර්ණයෙන්ම සුරක්ෂිත බව මෙයින් සහතික කෙරේ.

Pariganaka සාරාංශය: ශ්‍රී ලංකාවේ වාණිජ ක්වොන්ටම් ක්ලවුඩ් නෝඩය ඔප්පු කරන්නේ, දියුණු වෙමින් පවතින ජාතීන්ට අතිනවීන තාක්ෂණයන් (Bleeding-edge technology) වැලඳ ගැනීමට තවත් දශක ගණනාවක් බලා සිටීමට අවශ්‍ය නොවන බවයි. ක්වොන්ටම් පරිගණක බලය වෙත ප්‍රවේශය සැමට ලබා දීම (Democratization) හරහා, කොළඹ නගරය දකුණු ආසියාවේ අධි-තාක්ෂණික පර්යේෂණ කේන්ද්‍රස්ථානය (High-tech research hub) ලෙස ස්ථාපිත වෙමින් පවතී. ක්වොන්ටම් අනාගතය තවත් දශකයකින් එන දෙයක් නොවේ—එය දැන් මේ මොහොතේ අපගේම දේශීය සර්වර් (Servers) තුළ ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී.