දශක ගණනාවක් තිස්සේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශේෂඥ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීම යනු කොළඹ ජාතික රෝහලේ දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීම හෝ සායනයක් සඳහා මාස ගණනාවක් බලා සිටීමයි. නමුත් 2026 වන විට මෙම තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී ඇත. රෝගී වූ පසු ප්‍රතිකාර කරනවාට වඩා, රෝගය කලින් හඳුනාගන්නා දත්ත මත පදනම් වූ (Data-driven) ක්‍රමවේදයකට අපේ සෞඛ්‍ය පද්ධතිය මාරු වෙමින් පවතී.

කෘතිම බුද්ධිය (AI), පැළඳිය හැකි ස්මාර්ට් උපාංග (Wearable tech) සහ ස්වයංක්‍රීය ඩ්‍රෝන බෙදාහැරීමේ ජාල ඒකාබද්ධ කිරීම හරහා දේශීය HealthTech ආයතන සහ රජය එක්ව නාගරික රෝහල් සහ ග්‍රාමීය සායන අතර පරතරය දැන් පියවමින් පවතී.

මේ වසරේ ශ්‍රී ලංකාව පුරා ජීවිත බේරා ගන්නා ප්‍රධානතම ඩිජිටල් සෞඛ්‍ය ප්‍රවණතා 3ක් මෙන්න.

🩺 1. ග්‍රාමීය රෝහල් සඳහා AI සහායිත රෝග විනිශ්චය (AI-Assisted Diagnostics)

ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල විශේෂඥ විකිරණවේදීන්ගේ (Radiologists) සහ ව්‍යාධිවේදීන්ගේ දැඩි හිඟය හේතුවෙන් රෝග විනිශ්චය ප්‍රමාද වීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයක් විය. දැන්, AI පද්ධති ඒ සඳහා ප්‍රබල දෙවන අදහසක් (Second opinion) ලබා දෙයි.

• ක්ෂණික ස්කෑන් විශ්ලේෂණය: මොණරාගල සහ මුලතිව් වැනි ප්‍රාදේශීය රෝහල් මේ වන විට ක්ලවුඩ් (Cloud) තාක්ෂණයට සම්බන්ධ රෝග විනිශ්චය මෘදුකාංගවලින් සමන්විත වේ. රෝගියෙකු X-ray, MRI, හෝ CT ස්කෑන් පරීක්ෂණයක් ලබා ගත් විට, AI මාදිලියක් විසින් ගෝලීය වෛද්‍ය වාර්තා මිලියන ගණනක් සමඟ එය සසඳමින් ක්ෂණිකව විශ්ලේෂණය කරයි.
• අවදානම් තත්ත්වයන් හඳුනාගැනීම: පිළිකාවක මූලික ලක්ෂණ හෝ මොළයේ කුඩා ලේ ගැලීම් වැනි සූක්ෂම අසාමාන්‍යතා 95% කට වඩා වැඩි නිරවද්‍යතාවයකින් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත හඳුනාගැනීමට AI පද්ධතියට හැකිය. ඉහළ අවදානමක් ඇති රෝගීන්ගේ දත්ත එය ස්වයංක්‍රීයව කොළඹ සිටින මානව විශේෂඥයෙකු වෙත (Human specialist) අවසන් තහවුරු කිරීම සඳහා යොමු කරයි. මේ නිසා සති ගණනක් ගතවූ රෝග විනිශ්චය කාලය මිනිත්තු කිහිපයක් දක්වා අඩු වී ඇත.

⌚ 2. ස්මාර්ට් උපාංග (Smart Wearables) සහ ඩෙංගු රෝගය පුරෝකථනය කිරීම

සාමාන්‍ය ස්මාර්ට් ඔරලෝසුව දැන් හුදෙක් Fitness tracker එකක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල් සෞඛ්‍ය පද්ධතියට බාධාවකින් තොරව ඒකාබද්ධ වූ සායනික මට්ටමේ වෛද්‍ය උපාංගයක් බවට පරිණාමය වී ඇත.

• අඛණ්ඩ සෞඛ්‍ය නිරීක්ෂණය: රුධිරයේ ඔක්සිජන් (SpO2), හෘද ස්පන්දන වේගය (Heart rate), සහ ශරීර උෂ්ණත්වය තථ්‍ය කාලීනව (Real-time) නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා දේශීය සෞඛ්‍ය යෙදවුම් (Health apps) දැන් ස්මාර්ට් මුදු සහ ඔරලෝසු සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ. හෘදයාබාධයකට පෙර ඇතිවන නිශ්චිත කායික වෙනස්කම් AI මඟින් හඳුනා ගත්හොත්, එය පරිශීලකයාට සහ ඔවුන්ගේ හදිසි ඇමතුම් අංකවලට ස්වයංක්‍රීයව අනතුරු අඟවයි.
• වසංගත රෝග පුරෝකථනය: ඩෙංගු මර්දනය සඳහා ශ්‍රී ලංකාව දැන් නිර්නාමික (Anonymized) ස්මාර්ට් උපාංග දත්ත භාවිත කරයි. යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක පුද්ගලයින්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය හදිසියේ ඉහළ යාම් (උණ) විශ්ලේෂණය කිරීමෙන්, රෝහල් වාට්ටු පිරී යාමට දින කිහිපයකට පෙර එම ප්‍රදේශයේ ඩෙංගු ව්‍යාප්තියක් ඇතිවිය හැකි බව පුරෝකථනය කිරීමට මහජන සෞඛ්‍ය පරීක්ෂකවරුන්ට හැකි වී ඇත.

🚁 3. වෛද්‍ය ඩ්‍රෝන බෙදාහැරීමේ ජාල (Medical Drone Delivery)

රථවාහන තදබදය සහ දුෂ්කර මාර්ග හේතුවෙන් ජීවිතාරක්ෂක ඖෂධ ප්‍රවාහනය කිරීම බොහෝ විට ප්‍රමාද වේ. 2026 දී, හදිසි වෛද්‍ය සේවාවේ නව අධිවේගී මාර්ගය වන්නේ අහසයි.

• ස්වයංක්‍රීය සැපයුම් ජාලය: 1990 සුව සැරිය ගිලන්රථ සේවාව සමඟ එක්ව, ස්වයංක්‍රීය වෛද්‍ය ඩ්‍රෝන යානා දැන් ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානවලින් දියත් කෙරේ. දුෂ්කර ගම්මානයක රෝගියෙකුට සර්පයෙකු දෂ්ට කළහොත්, හෝ මාතෘ හදිසි අවස්ථාවක් සඳහා දුර්ලභ රුධිර වර්ගයක් ප්‍රාදේශීය සායනයකට දැඩි ලෙස අවශ්‍ය වුවහොත්, ඒ සඳහා ක්ෂණිකව ඩ්‍රෝන යානයක් යැවිය හැක.
• Cold-Chain ප්‍රවාහනය: මෙම ඩ්‍රෝන යානා සර්ප විෂට එරෙහි ඖෂධ (Antivenom), එන්නත් සහ රුධිරය වැනි සංවේදී ද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා උෂ්ණත්වය පාලනය කළ හැකි කුටි (Temperature-controlled lockboxes) වලින් සමන්විත වේ. මාර්ග තදබදය සහ වංගු සහිත කඳුකර මාර්ග මඟහරිමින් අධික වේගයෙන් සෘජුවම පියාසර කරන මේවා, ගිලන්රථයකට ගතවන කාලයට වඩා ඉතා අඩු කාලයකින් ගමනාන්තයට ඖෂධ ප්‍රවාහනය කරයි.

Pariganaka සාරාංශය: 2026 දී සෞඛ්‍ය සේවාව තවදුරටත් භූගෝලීය සීමාවන්ගෙන් සීමා වී නැත. ග්‍රාමීය සායන AI තාක්ෂණයෙන් සවිබල ගැන්වීම සහ කඩිනම් ඩ්‍රෝන සැපයුම් ජාල ස්ථාපිත කිරීම හරහා ශ්‍රී ලංකාව වෛද්‍ය පහසුකම් ප්‍රජාතන්ත්‍රීකරණය කරමින් සිටී. අනාගත වෛද්‍ය විද්‍යාව යනු හුදෙක් විශාල රෝහල් ගොඩනැගීම පමණක් නොවන බවත්, එය දත්ත සහ සම්බන්ධතාවය (Connectivity) භාවිතයෙන් රෝහල සෘජුවම රෝගියා සිටින තැනටම ගෙන යාම බවත් තාක්ෂණය මගින් දැන් ඔප්පු කර ඇත.