2026 ජූලි මාසයේදී සාමාන්‍ය ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුගේ මුදල් පසුම්බියක් දෙස බැලුවහොත්, එහි භෞතික මුදල් (Physical cash) නොමැති තරම් බව ඔබට පෙනෙනු ඇත. ATM යන්ත්‍ර අසල දිගු පෝලිම් සහ මාරු කාසි සෙවීමේ කරදරය දැන් වේගයෙන් අතීතයට එකතු වෙමින් පවතී.

ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය අංශය දැවැන්ත ඩිජිටල් ප්‍රතිසංස්කරණයකට ලක්වෙමින් තිබේ. සාමාන්‍ය Mobile Banking යෙදවුම් (Apps) සහ සරල QR කේතවලින් ඔබ්බට ගිය මෙම නව FinTech යුගය මුදල් ගනුදෙනු සම්පූර්ණයෙන්ම අදෘශ්‍යමාන, ක්ෂණික සහ අතිශය පුද්ගලීකරණය වූ එකක් බවට පත් කර ඇත.

මේ වසරේ ශ්‍රී ලාංකිකයන් මුදල් උපයන, වියදම් කරන සහ ණයට ගන්නා ආකාරය වෙනස් කරන ප්‍රධානතම තාක්ෂණික ප්‍රවණතා 3ක් මෙන්න.

✋ 1. Biometric POS: අත්ලෙන් මුදල් ගෙවීම

පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනයකින් LANKAQR කේතයක් ස්කෑන් කිරීම මුදල් රහිත ගෙවීම්වල (Cashless payments) ප්‍රධානතම ක්‍රමය විය. නමුත් නවතම Point of Sale (POS) පද්ධති මගින් ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනයක අවශ්‍යතාවය ද සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරමින් පවතී.

• ඔබේ සිරුර ඔබේ මුදල් පසුම්බියයි: කොළඹ සහ මහනුවර ප්‍රධාන සුපිරි වෙළඳසැල් ජාල සහ සිල්ලර අලෙවිසැල් දැන් ජෛවමිතික ගෙවීම් පර්යන්ත (Biometric payment terminals) හඳුන්වා දෙමින් සිටී. ඔබගේ බැංකු ගිණුම ඔබේ අත්ලේ නහර රටාව (Palm vein pattern) හෝ මුහුණේ හැඩය (Facial geometry) අතිශය සුරක්ෂිතව ස්කෑන් කර සම්බන්ධ කිරීමෙන්, දැන් ඔබට ස්කෑනරය මත අත තැබීමෙන් පමණක් භාණ්ඩ සඳහා මුදල් ගෙවිය හැක.
• බාධාවකින් තොර ගනුදෙනු (Frictionless Retail): මෙම තාක්ෂණය මගින් මුදල් ගෙවීමට ගතවන කාලය විශාල ලෙස අඩු කරන අතර, ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පත් සොරකම් කිරීමේ හෝ ස්මාර්ට්ෆෝන් නැතිවීමේ තර්ජනය සම්පූර්ණයෙන්ම මඟහරවයි. දෘඩාංග මට්ටමේ සංකේතනයක් (Hardware-level encryption) මත රඳා පවතින බැවින් මිලි තත්පර කිහිපයකින් ගනුදෙනුව අනුමත වන අතර, Deepfakes හෝ සිලිකන් අනුරූ (Silicone molds) මගින් එය රවටා මුදල් සොරකම් කළ නොහැක.

🤖 2. AI මඟින් ණය තක්සේරු කිරීම (Alternative Credit Scoring) සහ ක්ෂණික ක්ෂුද්‍ර ණය (Micro-Lending)

ඉතිහාසයේ සිටම ශ්‍රී ලංකාවේ ණයක් ලබා ගැනීම යනු සති ගණනාවක ලියකියවිලි පිරවීම, ස්ථාවර වැටුපක් ඔප්පු කිරීම සහ සාම්ප්‍රදායික ණය වාර්තාවක් (CRIB Report) තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වූ ක්‍රියාවලියකි. 2026 දී, කෘතිම බුද්ධිය (AI) විසින් ණය ලබා දීමේ නීති සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත ලියා ඇත.

• CRIB වාර්තාවෙන් ඔබ්බට: දේශීය FinTech Startups සහ නවීන බැංකු දැන් “විකල්ප දත්ත” (Alternative Data) AI මාදිලි භාවිතා කරයි. ඔබගේ අවසරය ඇතිව, මෙම AI පද්ධති ඔබගේ ඩිජිටල් හැසිරීම් (Digital footprint) – එනම් ඔබ මොබයිල් ඩේටා (Mobile data) රීලෝඩ් කරන වාර ගණන, නියමිත වේලාවට විදුලි/ජල බිල්පත් ගෙවීම සහ අන්තර්ජාලයෙන් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමේ පුරුදු – විශ්ලේෂණය කර ඔබගේ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව (Creditworthiness) තීරණය කරයි.
• ක්ෂණික අනුමැතිය: මේ නිසා සාම්ප්‍රදායික වැටුප් පත්‍රිකා (Payslips) නොමැති නිදහස් වෘත්තිකයන්ට (Freelancers), Uber රියදුරන්ට සහ ග්‍රාමීය ව්‍යවසායකයින්ට ඔවුන්ගේ Mobile Wallets හරහා සෘජුවම ක්ෂණික ක්ෂුද්‍ර ණය ලබා ගත හැක. AI පද්ධතිය අවදානම තක්සේරු කර තත්පර 60 කට අඩු කාලයකදී මුදල් සෘජුවම ඔවුන්ගේ ගිණුම්වලට බැර කරයි.

🔗 3. එදිනෙදා ගනුදෙනු සඳහා Smart Contracts (ස්මාර්ට් ගිවිසුම්)

බ්ලොක්චේන් (Blockchain) තාක්ෂණය අවසානයේ ක්‍රිප්ටෝ මුදල් (Cryptocurrency) සමපේක්ෂනයෙන් ඔබ්බට ගොස් ඇති අතර, දැන් එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රායෝගික, එදිනෙදා නෛතික සහ මූල්‍ය ගිවිසුම් සඳහා භාවිත කෙරේ.

• ස්වයංක්‍රීය විශ්වාසය (Automated Trust): “Smart Contracts” යනු ගිවිසුමේ කොන්දේසි සෘජුවම පරිගණක කේත (Code) මගින් ලියා ඇති, ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන ගිවිසුම් වේ.
• දේපල සහ වාහන අලෙවිය: 2026 දී, තාක්ෂණයට ලැදි ශ්‍රී ලාංකිකයින් පාවිච්චි කළ වාහන මිලදී ගැනීමට හෝ මහල් නිවාස කුලියට ගැනීමට මෙම බ්ලොක්චේන් ගිවිසුම් භාවිතා කරයි. ගැණුම්කරු විසින් ඩිජිටල් මුදල් Escrow ගිණුමකට මාරු කළ පසු, Smart Contract එක මගින් ස්වයංක්‍රීයව ගෙවීම තහවුරු කර ඩිජිටල් අයිතිය (Ownership registry) ක්ෂණිකව නව හිමිකරුට පවරයි. මෙය මිල අධික තැරැව්කරුවන්ගේ (Brokers) අවශ්‍යතාවය ඉවත් කරයි, නීති ගාස්තු අඩු කරයි, සහ වංචා කිරීම් ගණිතමය වශයෙන්ම වළක්වයි.

Pariganaka සාරාංශය: 2026 දී මුදල් සංකල්පය මූලික වශයෙන්ම වෙනස් වී ඇත. එය තවදුරටත් ඔබ අතැති කඩදාසි නෝට්ටු පමණක් නොවේ; එය බාධාවකින් තොර ඩිජිටල් පහසුකමකි. ජෛවමිතික ගෙවීම් සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පත්වීම සහ AI හරහා සාධාරණව ණය ලබාගැනීමට සැමට අවස්ථාව විවෘත වීමත් සමඟ, ශ්‍රී ලංකාව මුදල් රහිත ආර්ථිකයක් (Cashless economy) කරා වේගයෙන් ගමන් කරමින් සිටී. මෙම දශකය පුරාවටම වෙළඳපොළ ජයගන්නේ නවීන පාරිභෝගිකයා ගනුදෙනු අදෘශ්‍යමාන වනු දැකීමට අපේක්ෂා කරන බව තේරුම් ගන්නා ව්‍යාපාරිකයින් පමණි.