ලෝකයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ බැංකු පද්ධති මේ වන විට දැවැන්ත ව්‍යුහාත්මක වෙනසකට ලක්වෙමින් පවතී. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව, යුරෝපය සහ ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් ගණනාවක ප්‍රධාන පෙළේ බැංකු ආයතන දහස් ගණනින් රැකියා කප්පාදු කිරීම, නව සේවකයන් බඳවා ගැනීම අත්හිටුවීම සහ භෞතික ශාඛා වසා දැමීම ආරම්භ කර ඇත.

දිනපතා ඩොලර් ට්‍රිලියන ගණනක ගනුදෙනු සිදුකරන බැංකු ක්ෂේත්‍රය තුළ, ණය වර්ධනය මන්දගාමී වීම, ඉහළ යන පිරිවැය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) පදනම් කරගත් ස්වයංක්‍රීයකරණය හමුවේ මෙම තීරණ ගැනීමට සිදුව තිබේ.

ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් සිදුවන රැකියා කප්පාදුවේ පරිමාණය

මෙහෙයුම් කටයුතු සරල කිරීම සහ අනවශ්‍ය කළමනාකරණ ස්ථර ඉවත් කිරීම අරමුණු කරගනිමින්, ප්‍රධාන පෙළේ බැංකු රැකියා අහෝසි කිරීමට පියවර ගෙන ඇත.

බැංකු ආයතනය / කලාපය	රැකියා කප්පාදුවේ ප්‍රමාණය	ප්‍රධාන හේතුව සහ මූලෝපාය
National Australia Bank (NAB)	2027 වන විට රැකියා 2,500ක් (2026 අග වන විට 1,500ක්)	කළමනාකරණ ස්ථර අවම කිරීම, එකම කාර්යය දෙපොළක සිදුවීම වැළැක්වීම සහ පිරිවැය අඩු කිරීම.
ANZ Bank (ඕස්ට්‍රේලියාව)	රැකියා 3,500ක් පමණ	තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය මධ්‍යගත කිරීම සහ අනවශ්‍ය මෙහෙයුම් කප්පාදු කිරීම.
Standard Chartered	2030 වන විට රැකියා 7,000කට වැඩි ප්‍රමාණයක්	සාමාන්‍ය ලේඛන සහ පරිපාලන කටයුතු සඳහා AI සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය බහුලව යොදාගැනීම.
ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛ පෞද්ගලික බැංකු	13,000කට අධික සේවක සංඛ්‍යාවක් අඩුවීම (FY25–26)	සේවකයන් අයින් වූ පසු නවකයන් නොගැනීම (Natural Attrition) සහ ඩිජිටල් බැංකුකරණය නිසා ශාඛා සේවකයන්ගේ අවශ්‍යතාව අඩුවීම.

බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ රැකියා අඩුවීමට බලපා ඇති ප්‍රධාන හේතු 4

1. මෙහෙයුම් සහ නඩත්තු පිරිවැය ඉහළ යාම

ලොව පුරා බැංකු පද්ධතියක් පවත්වාගෙන යාම ඉතා අධික පිරිවැයක් සහිත කාර්යයකි. භෞතික ශාඛා, කාර්යාල පරිශ්‍ර, තොරතුරු තාක්ෂණ පද්ධති, නීතිමය අනුකූලතා කණ්ඩායම් (Compliance) සහ වේගයෙන් ඉහළ යන සේවක වේතන මීට අයත් වේ. බැංකුවල ආදායම් වර්ධනය මන්දගාමී වන විට, පිරිවැය පාලනය කරගැනීමට ඇති පහසුම මාර්ගය ලෙස සේවක සංඛ්‍යාව කප්පාදු කිරීම තෝරා ගනී.

2. එකම කාර්යය සඳහා පවතින අතිරේක තනතුරු ඉවත් කිරීම

දීර්ඝ කාලීනව සිදුවූ ඒකාබද්ධවීම් සහ ව්‍යාපාරික ව්‍යාප්තීන් නිසා බොහෝ දැවැන්ත බැංකුවල එකම ආකාරයේ කාර්යයන් සිදුකරන අතිරේක කණ්ඩායම් සහ කළමනාකරණ ස්ථර නිර්මාණය වී ඇත. වර්තමානයේ බැංකු විසින් තීරණ ගැනීමේ බලය මධ්‍යගත කරමින්, මෙහෙයුම් කටයුතු වඩාත් සරල කිරීමට මෙම අතිරේක තනතුරු ඉවත් කරයි.

3. පාරිභෝගික හැසිරීම්වල සිදුව ඇති ඩිජිටල් විප්ලවය

මොබයිල් ඇප්, ක්ෂණික ඩිජිටල් ගෙවීම් සහ අන්තර්ජාලය හරහා ණය ලබාගැනීමේ පහසුකම් නිසා පාරිභෝගිකයන් භෞතික බැංකු ශාඛා වෙත පැමිණීම ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටී ඇත. එදිනෙදා ගනුදෙනු සඳහා පාරිභෝගිකයන් ශාඛා වෙත නොපැමිණෙන බැවින්, බැංකුවලට තම සේවාවන් පවත්වාගෙන යාමට විශාල සේවක මණ්ඩලයක අවශ්‍යතාවයක් මතු නොවේ.

4. කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය

මීට පෙර සරල දත්ත ඇතුළත් කිරීම්වලට පමණක් සීමා වූ ස්වයංක්‍රීයකරණය, වර්තමාන Generative AI තාක්ෂණය හමුවේ ණය අයදුම්පත් සත්‍යාපනය කිරීම, ගනුදෙනු වාර්තා පරීක්ෂාව සහ මූලික පාරිභෝගික සහාය දක්වා ව්‍යාප්ත වී ඇත. यामुळे බැංකුවලට අඩු සේවක සංඛ්‍යාවකින් වැඩි වැඩ ප්‍රමාණයක් කරගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.

ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන: AI යනු රැකියා කප්පාදුවට නිදහසට කරුණක්ද?

මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව අදහස් දක්වන හූස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Houston) ආර්ථික විද්‍යා කථිකාචාර්ය එඩ් හර්ස් (Ed Hirs) පවසන්නේ, බැංකු කළමනාකාරීත්වය විසින් තම ආයතනික අසාර්ථකත්වයන් සහ වියදම් කැපීම් වසාගැනීමට “AI තාක්ෂණය” නිදහසට කරුණක් ලෙස භාවිත කරන බවයි.

ඔහු පෙන්වාදෙන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේය:

• තාක්ෂණික විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටලු: AI පද්ධති තවමත් පූර්ණ ලෙස විශ්වාසදායක නැත. එකම විධානය (prompt) ලබාදුන් විට, පරිශීලකයාගේ තනතුර අනුව වෙනස් පිළිතුරු ලබාදීමේ දෝෂ සහ දත්ත විකෘති කිරීමේ (hallucinations) අවදානම් AI පද්ධතිවල පවතී.
• බැංකුව සහ ගනුදෙනුකරු අතර සබඳතාව බිඳවැටීම: ඇල්ගොරිතම සහ තාක්ෂණය මත පමණක් පදනම් වීම නිසා, කුඩා ව්‍යාපාරිකයන් සහ දේශීය ව්‍යවසායකයන්ට බැංකුවක් සමඟ පෞද්ගලිකව සාකච්ඡා කර ණයක් ලබාගැනීමට පැවති අවස්ථාව අහිමි වී ගොස් ඇත.
• පාරිභෝගිකයන් මුහුණදෙන අපහසුතා: තාක්ෂණික දෝෂයක් හෝ මූල්‍ය වංචාවක් සිදුවූ විට AI Chatbots සහ දුරකථන ජාල හරහා විසඳුම් ලබාගැනීමට නොහැකිව පාරිභෝගිකයන් දැඩි ලෙස අසරණ වන අවස්ථා වැඩි වී තිබේ.

අනාගත බැංකු ක්ෂේත්‍රයට අවශ්‍ය වන නව කුසලතා

සරල ලේඛන කටයුතු සහ දත්ත ඇතුළත් කිරීම් ආශ්‍රිත රැකියා ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වෙමින් පැවතුණද, බැංකු ක්ෂේත්‍රය තුළ මානව කුසලතාවන්ගේ අවශ්‍යතාවය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී නොයයි. ඒ වෙනුවට අනාගත බැංකු සේවකයන් සතුව පහත සඳහන් සංකීර්ණ කුසලතාවයන් පැවැතීම අත්‍යවශ්‍ය වනු ඇත:

• උසස් අවදානම් කළමනාකරණය සහ නීතිමය අනුකූලතාව (Risk Management & Compliance)
• සයිබර් ආරක්ෂණ පද්ධති සහ දත්ත සුරක්ෂිතතාව (Cybersecurity)
• මූල්‍ය වංචා හඳුනාගැනීම සහ විමර්ශනය (Financial Fraud Detection)
• වැදගත් ගනුදෙනුකරුවන් සමඟ පැවැත්වෙන සබඳතා කළමනාකරණය (High-Value Relationship Management)

අනාගතයේදී තාක්ෂණය නිසා අහිමි වන රැකියා ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව, නව කුසලතාවලින් පූර්ණ සේවකයන් පිරිසක් නිර්මාණය කරගැනීමට බැංකු ක්ෂේත්‍රයට හැකිවේද යන්න ඉදිරියේදී දැකගත හැකි වනු ඇත.