කෘත්‍රීම බුද්ධිය (AI) භාවිතය අතථ්‍ය (Virtual) අත්දැකීමක් ලෙස අපට දැනුණත්, එහි පසුබිමේ දැවැන්ත භෞතික යටිතල පහසුකම් ජාලයක් ක්‍රියාත්මක වේ. අප ලබාදෙන එක් සරල ප්‍රොම්ප්ට් එකක් පිටුපස, ලොව පුරා විදුලිය සහ ජලය විශාල වශයෙන් පරිභෝජනය කරන දත්ත මධ්‍යස්ථාන (Data Centers) පවතී. BBC World Service හි අදහස් දැක්වීම්වලට අනුව, මෙම ඩිජිටල් පුරුදු වල පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳව අප දැන් අවධානය යොමු කළ යුතුව ඇත.

සාම්ප්‍රදායික දත්ත මධ්‍යස්ථාන සහ AI දත්ත මධ්‍යස්ථාන අතර වෙනස වෙබ් අඩවි, ක්ලවුඩ් සේවා සහ වීඩියෝ ස්ට්‍රීමිං සඳහා පසුගිය දශක කිහිපය පුරා අප භාවිතා කළේ සාම්ප්‍රදායික දත්ත මධ්‍යස්ථානයි. ඒවා මූලිකවම ක්‍රියාත්මක වන්නේ CPUs (Central Processing Units) මගිනි. මෙහි එක් සර්වර් රාක්කයක් (Server rack) සාමාන්‍යයෙන් කිලෝවොට් (kW) 5 ත් 10 ත් අතර විදුලියක් ලබා ගනී. නමුත්, AI දත්ත මධ්‍යස්ථාන සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. ඒවා සමාන්තර ගණනය කිරීම් සඳහා මූලිකව නිර්මාණය කර ඇති GPUs (Graphics Processing Units) මත පදනම් වේ. නවීන AI සර්වර් රාක්කයක් කිලෝවොට් 150 සිට 250 දක්වා විශාල විදුලි ධාරිතාවක් ලබා ගන්නා අතර, මීළඟ පරම්පරාවේ තාක්ෂණය සමග මෙය මෙගාවොට් 1ක පමණ ධාරිතාවකට ළඟා වෙමින් පවතී.

ජල පරිභෝජනය පිළිබඳ මිථ්‍යාව AI තාක්ෂණය හේතුවෙන් ප්‍රාදේශීය ජල මූලාශ්‍ර සිඳී යනු ඇතැයි බොහෝ දෙනා තුළ බියක් පවතී. නමුත් සැබෑ තත්ත්වය මීට වඩා වෙනස්ය. සාම්ප්‍රදායික දත්ත මධ්‍යස්ථාන සෙල්සියස් අංශක 24 ක පමණ නිශ්චිත උෂ්ණත්වයක පවත්වා ගත යුතු බැවින්, ඒවා සිසිල් කිරීම සඳහා විශාල ජල ප්‍රමාණයක් වාෂ්පීකරණය (Evaporative cooling) හරහා භාවිතා කරයි.

එහෙත්, AI දත්ත මධ්‍යස්ථාන වල ඇති GPUs සෙල්සියස් අංශක 45 දක්වා ඉහළ උෂ්ණත්වයන් යටතේ වුවද ක්‍රියාත්මක විය හැකිය. ඒ සඳහා වාෂ්පීකරණය වෙනුවට ශීතකරණයක මෙන් සංවෘත ද්‍රව සිසිලන පද්ධති (Closed-loop liquid cooling) භාවිතා කෙරේ. මෙහිදී ජලය පරිභෝජනය වීමක් හෝ අපතේ යාමක් සිදු නොවන බැවින්, සාම්ප්‍රදායික මධ්‍යස්ථාන වලට වඩා AI දත්ත මධ්‍යස්ථාන වල ජල පරිභෝජනය බොහෝ සෙයින් අවම වේ.

සැබෑ අර්බුදය: අතිවිශාල විදුලි ඉල්ලුම AI හි සැබෑ අර්බුදය ඇත්තේ ජලය මත නොව, විදුලි පරිභෝජනය තුළය. නවතම AI මධ්‍යස්ථාන සඳහා ගිගාවොට් 1.2 සිට 2.5 දක්වා දැවැන්ත විදුලි ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වන අතර, මෙය සම්පූර්ණ නගරයක විදුලි අවශ්‍යතාවයට සමාන වේ. දත්ත මධ්‍යස්ථානයක පියස්ස මත සූර්ය පැනල සවිකළද, ඉන් ආවරණය කළ හැක්කේ සමස්ත විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් 0.5% ක් පමණි. ජාතික විදුලිබල පද්ධති වලට මෙම නව ඉල්ලුම සපුරාලිය නොහැකි බැවින්, බොහෝ AI සමාගම් ඈත ප්‍රදේශවල පවතින අතිරික්ත පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සොයා යන අතර ඇතැම් විට ස්වාභාවික වායු (Natural gas) වැනි පොසිල ඉන්ධන ද භාවිතා කිරීමට පෙළඹී ඇත.

ඔබේ ප්‍රොම්ප්ට් සඳහා “කාබන් ලේබල්” ආහාර නිෂ්පාදන වල ඇති කැලරි ප්‍රමාණයන් සඳහන් කරන ලේබල් මෙන්, අපගේ ඩිජිටල් සේවා සඳහා ද “කාබන් ලේබල්” (Carbon labels) හඳුන්වා දිය යුතු බවට යෝජනා වී ඇත. ඔබ AI හරහා රූපයක් නිර්මාණය කරන විට හෝ විශාල දත්ත ගොනුවක් විශ්ලේෂණය කරන විට, ඒ සඳහා වැය වන බලශක්තිය සහ කාබන් විමෝචනය පිළිබඳ දත්ත තිරය මත දිස්වන්නේ නම්, අනවශ්‍ය හා අධික AI පරිභෝජනය පාලනය කරමින් වඩාත් වගකීම් සහගත ඩිජිටල් පුරුදු නිර්මාණය කරගැනීමට පරිශීලකයින්ට හැකිවනු ඇත.