Artificial Intelligence (AI) යනු වර්තමානයේ ලෝකයේ වැඩිපුරම කතාබහට ලක්වන තාක්ෂණයයි. නමුත් පසුගිය කාලය පුරාවටම ගෝලීය ආර්ථික විශේෂඥයින් සහ තාක්ෂණික ලෝලීන් අතර දැඩිව කතාබහට ලක්වන ප්‍රශ්නයක් වී ඇත්තේ “මේ නිර්මාණය වී ඇති AI Bubble එක පුපුරා යාමට (Burst වීමට) ආසන්න ද?” යන්නයි. 2025 සහ 2026 වසර වලදී සිදුවූ සමහර කොටස් වෙළඳපල කඩාවැටීම් මෙම බිය තවත් වැඩි කර ඇත. උදාහරණයක් ලෙස 2026 ජූලි මාසයේදී දකුණු කොරියානු KOSPI දර්ශකය දින 40ක් තුළ 44% කින් කඩා වැටුණු අතර, එමගින් ඩොලර් ට්‍රිලියන 2.18 ක වෙළඳපල වටිනාකමක් අහිමි විය.

2026 වසර වෙද්දී AI තාක්ෂණයේ වත්මන් ආයෝජන සහ එහි අනාගතය පිළිබඳ සැබෑ තත්ත්වය පහතින් විමසා බලමු.

1. AI CapEx Supercycle සහ අතිවිශාල ආයෝජන

මේ වන විට ලොව ප්‍රමුඛතම තාක්ෂණික සමාගම් (Microsoft, Alphabet, Meta, Amazon) Data centers සහ AI infrastructure වෙනුවෙන් ඩොලර් ට්‍රිලියන ගණනින් මුදල් ආයෝජනය කරමින් සිටී.

• බිලියන ගණනක ආයෝජන: 2026 වසරේදී පමණක් ගෝලීය AI ආයෝජන ඇමෙරිකානු ඩොලර් ට්‍රිලියන 2.5ක් පමණ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙයින් අඩක් පමණ යොදවනු ලබන්නේ දත්ත මධ්‍යස්ථාන සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා ය.
• අවදානම් විෂමතාව (Risk Asymmetry): සමාගම් මෙලෙස විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කරන්නේ “Risk Asymmetry” නම් සංකල්පය මත පදනම්ව ය. අනාගතයේදී AI වල ආයෝජනය නොකර පසුගාමී වීමේ දැඩි අවදානම ලබාගන්නවාට වඩා, මේ මොහොතේ වැඩිපුර ආයෝජනය කිරීම (overinvesting) වඩාත් ආරක්ෂිත බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

2. Bubble එකක් යැයි බියක් ඇතිවීමට ප්‍රධාන හේතු

බොහෝ දෙනා මෙය හුදෙක් බැලූනයක් (Bubble) ලෙස හඳුන්වන්නේ සමාගම් වල වර්තමාන වියදම් සහ ආදායම් අතර ඇති නොගැලපීම නිසාවෙනි.

• අධික වියදම් සහ ලාභ නොමැතිකම: OpenAI වැනි ප්‍රමුඛ සමාගම් මේ වන විට විශාල වශයෙන් මුදල් වියදම් කරමින් සිටී. හිටපු Fidelity කළමනාකරුවෙකු වන George Noble සඳහන් කර ඇති ආකාරයට OpenAI හි Sora මාදිලිය සඳහා පමණක් දිනකට ඩොලර් මිලියන 15ක් පමණ වැය වේ. තවද, 2028 වසර වන විට ඔවුන්ගේ පාඩුව ඩොලර් බිලියන 74 ක් පමණ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
• ණය බර (Debt): දත්ත මධ්‍යස්ථාන ගොඩනැගීමට ලබාගන්නා ණය ප්‍රමාණය ද අවදානම් මට්ටමකට පැමිණ ඇත. Morgan Stanley පර්යේෂකයන්ට අනුව 2028 වන විට data center සඳහා ලබාගෙන ඇති ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් ට්‍රිලියනයක් ඉක්මවා යා හැක.
• මූල්‍ය ආයතන වල අනතුරු ඇඟවීම්: Bank of England වැනි ආයතන මෙන්ම, JP Morgan හි ප්‍රධානී Jamie Dimon ද AI සමාගම් වල කොටස් මිල ගණන් අධි-තක්සේරු (overvaluation) වී ඇති බවට අනතුරු අඟවා ඇත.

3. මෙය Dot-com Bubble එකට වඩා වෙනස් වන්නේ ඇයි?

90 දශකයේ අග භාගයේ ඇතිවූ Dot-com අර්බුදය මෙන් AI වලිනුත් විශාල කඩාවැටීමක් සිදුවනු ඇතැයි සමහරු බිය වුවද, Morgan Stanley සහ Goldman Sachs වැනි ආයතන එයට විරුද්ධ මත පළ කරයි.

• ණය වෙනුවට ස්වයං-මුදල් යෙදවීම: Dot-com යුගයට සාපේක්ෂව ඇති ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ, අද සිටින Microsoft, Meta සහ Amazon වැනි දැවැන්තයින් ඔවුන්ගේ AI ආයෝජන සඳහා මුදල් යොදවන්නේ ණය මත නොව ඔවුන්ගේම සමාගම් වල ආදායම් වලින් (cash flow) වීමයි.
• ශක්තිමත් මුදල් සංචිත (Cash Reserves): Morgan Stanley පෙන්වා දෙන පරිදි, අද වන විට ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන පෙළේ සමාගම් 500 සතුව අතීතයේ තිබූ bubble යුගයන්ට වඩා තුන් ගුණයක පමණ මුදල් සංචිත (capital reserves) පවතී. මේ නිසා අද සිටින AI වෙළඳපල නායකයින් අතීතයේ සිටි සමාගම් වලට වඩා බෙහෙවින් ශක්තිමත් ය.

අවසාන වශයෙන්

වෙළඳපොලේ යම් ආකාරයක මිල ගණන් වල නිවැරදි වීමක් (Market Correction) ඉදිරියේදී සිදුවීමට ඉඩ තිබුණද, AI Bubble එක සම්පූර්ණයෙන්ම Dot-com අර්බුදය මෙන් පුපුරා යනු ඇතැයි එකවරම කිව නොහැක. තාක්ෂණය අඛණ්ඩව වර්ධනය වන අතර, ආයෝජකයින්ට මෙන්ම පාරිභෝගිකයින්ටද එහි වටිනාකම් පිළිබඳව වඩාත් යථාර්ථවාදීව සිතීමට 2026 වසර කදිම පාඩමක් කියා දෙනු ඇත.